Sputterende Duits-Franse motor baart Europa zorgen: "Er staan ons enkele jaren van instabiliteit te wachten"

Over anderhalve maand legt Donald Trump de eed af als Amerikaanse president. Hij begint goed voorbereid aan zijn 2e termijn: de beleidsplannen liggen klaar en zijn ploeg is zo goed als volledig. Zijn verkiezing leidt in Europa tot een verhoogde staat van paraatheid. 

"Trump gaat de belangen van de Amerikanen verdedigen, de vraag is of wij bereid zijn de belangen van de Europeanen te verdedigen", vroeg Frans president Emmanuel Macron zich een dag na Trumps overwinning af.

Frankrijk lijkt allesbehalve klaar om die Europese belangen te verdedigen. Sinds gisteren verkeert het land in een toestand van politieke chaos. De door Macron aangestelde premier Michel Barnier werd weggestemd in het parlement. Dat ging niet akkoord met zijn besparingsplannen. Frankrijk heeft geen regering en geen plan om zijn grote begrotingsproblemen aan te pakken.

Ook de Duitsers zitten zonder volwaardige regering. Op de dag van Trumps overwinning moest bondskanselier Olaf Scholz (SPD) vaststellen dat hij niet verder kon met zijn coalitie met de groenen en liberalen. De partijen geraakten het niet eens over de plannen om de Duitse economie aan de praat te krijgen. In februari volgen nieuwe verkiezingen. 

"De uitdagingen in Europa zijn van die aard, dat we een tandje moeten bijsteken, maar de politieke situatie in de 2 belangrijkste landen laat dat gewoon niet toe", zegt politicoloog en Europakenner Hendrik Vos. "Macron en Scholz zijn verzwakt en moeten zich volledig focussen op de nationale politiek, ze hebben gewoon geen ruimte om zich te engageren op het Europese toneel."

Zonder sterke leiders aan het hoofd van de Frans-Duitse as, is Europa veel minder slagkrachtig. Vos: "Dat zijn de landen waar de grote beslissingen worden voorbereid en die intens met elkaar overleggen. De 2 landen zijn het vaak oneens, maar leggen wel de basis voor grote Europese compromissen. Dat is een belangrijke dynamiek binnen Europa die nu wegvalt."

Niet alleen politiek, ook economisch vormen Duitsland en Frankrijk de motor van Europa. In beide landen liggen zorgen over de economie aan de basis van de politieke perikelen. Frankrijk moet stevig besparen om zijn begroting op orde te krijgen, het tekort is er nog groter dan in ons land.

Duitsland heeft zijn overheidsfinanciën beter op orde, maar flirt met een recessie. Gisteren stelde de OESO de economische verwachtingen voor volgend jaar opnieuw naar beneden bij. Een goede graadmeter is de situatie bij Volkswagen, het grootste bedrijf van het land. De autogigant kondigde dit najaar aan minstens 3 fabrieken te sluiten, tienduizenden jobs staan op de helling.

De economische instabiliteit vormt mogelijk een grotere bedreiging dan de politieke toestand. "Er staan ons enkele jaren van instabiliteit te wachten. We gaan ons moeten beperken tot economische damage control in Europa", denkt Hylke Vandenbussche, professor internationale economie aan de KU Leuven.

"De situatie in Duitsland en Frankrijk heeft impact op alle landen, onze economieën zijn enorm verbonden. De andere lidstaten staan een beetje angstig toe te kijken naar wat er zich in Berlijn en Parijs afspeelt."

Voor ons land zijn de voorspellingen beter, de Belgische economie zou de komende jaren sneller groeien dan de Franse en Duitse. "Maar ze zijn ook niet echt rooskleurig", aldus Vandenbussche. "Er blijven ook maar alarmsignalen uit onze industrie komen. Afgelopen week was dat het geval in de chemiesector met grote besparingen bij BASF in de Antwerpse haven. De chemie is één van de belangrijkste sectoren wat betreft export."

Bovendien is het afwachten welke impact het economische beleid van de Verenigde Staten op Europa zal hebben. Trump voerde campagne met een protectionistisch beleid aan de hand van hoge importtarieven. Experts vrezen een internationale handelsoorlog.

"Voor ons is dat een kleine ramp", zegt Vandenbussche. "Het gevolg kan zijn dat Europese bedrijven naar de VS verhuizen om te ontsnappen aan de tarieven. Bovendien is de energie er veel goedkoper, nog een zwak punt van onze Europese economie."

"Crisismomenten als deze - met de verkiezing van Trump, de situatie in Oekraïne en het Midden-Oosten – kunnen opportuniteiten zijn om stappen vooruit te zetten met de EU. Maar dat lukt alleen als de kaarten intern goed liggen. Dat is nu niet het geval", zegt Vos.

"We zitten door de situatie in de belangrijke landen met een EU op automatische piloot. Die zal niet crashen, maar zal ook niet assertief zijn in haar reactie op de uitdagingen die er zijn."