In 8 Europese landen bestaat al een nultolerantie voor alcohol in het verkeer. Volgens experten helpt die maatregel om het aantal verkeersdoden te doen dalen, maar is een nultolerantie op zich niet genoeg. "Het is niet 1 maatregel die alleen het verschil zal maken", zegt Stef Willems van verkeersinstituut VIAS. "We moeten vooral duidelijk maken als maatschappij: alcohol in het verkeer, dat dulden we niet."
In 8 Europese landen bestaat al nultolerantie voor alcohol in het verkeer: "Ook andere maatregelen nodig om gedrag bij te sturen"
Jonas Gilliams
Gepubliceerd:
Naar aanleiding van het ongeval van Tom Waes afgelopen weekend herhaalde verkeersinstituut VIAS nogmaals haar oproep voor het invoeren van een nultolerantie voor bestuurders.
In 8 andere Europese landen bestaat al zo'n nultolerantie voor alcohol (zie kaart hieronder). In sommige van die landen geldt evenwel geen absolute nulgrens en is een maximaal alcoholgehalte van 0.2 promille wel nog toegestaan. "Maar in de praktijk wil dat hetzelfde zeggen: alcohol drinken is niet toegelaten voor wie achter het stuur kruipt", zegt Katleen Peleman van het Vlaams Expertisecentrum Alcohol en andere Drugs (VAD).
Zo'n grens bestaat vooral uit praktische overwegingen. Alcohol kan namelijk ook via andere wegen dan drank in je bloed komen, bijvoorbeeld via medicatie, pralines of fruit. Bovendien zal het lichaam van de ene persoon alcohol sneller afbreken dan dat van een ander. Daarom bestaat er in sommige landen een foutenmarge.
"Zo'n marge bestaat overal, ook in landen waar er officieel een absolute nulgrens is", vertelt Willems daarover. "Ook daar heeft ieder apparaat een technische marge om discussies te vermijden. Maar de boodschap blijft overeind: wie rijdt, drinkt niet."
Ook met een grens van 0.2 promille is het dus onmogelijk om alcohol te drinken en achter het stuur te kruipen zonder de wet te overtreden.
Subjectieve pakkans
Is een nultolerantie voor alcohol dan voldoende om het gedrag van mensen te wijzigen en het aantal (dodelijke) ongevallen te verminderen? "Als geen enkele bestuurder nog drinkt, zullen er minder ongevallen zijn. Dat staat als een paal boven water", zegt verkeersexpert Kris Peeters.
Een nultolerantie werkt dus, maar dan moet ze wel worden nageleefd. Daarom blijft het belangrijk om die regel te combineren met andere maatregelen. "Je kan bijvoorbeeld elke auto standaard uitrusten met een alcoholslot. Maar vooral het verhogen van de pakkans is belangrijk."
Meer controles dus. Volgens Peeters zijn gerichte controles, bijvoorbeeld aan horecazaken, daarbij een interessantere piste dan willekeurige acties.
Het invoeren van extra maatregelen blijkt echter niet zo gemakkelijk. Beleidsmakers stoten vaak op praktische problemen: geld, tijd en middelen heeft de politie nu eenmaal niet in overvloed. Peeters spreekt in dat verband dan ook over de 'subjectieve pakkans'.
Wij spreken elkaar niet aan op problematisch gedrag. Wij houden elkaar niet tegen wanneer iemand dronken achter het stuur kruipt
Kris Peeters, verkeersexpert en lector verkeerskunde aan hogeschool PXL
"Als je de pakkans niet effectief kan verhogen, geef mensen dan op zijn minst de indruk dat ze een hoger risico lopen. Vergelijk het met snelheidscamera's: vroeger bestonden er veel flitscamera's die niet werkten. Toch gaan mensen er vertragen, omdat ze weten dat er een risico bestaat dat ze toch gepakt zullen worden."
Cultuuromslag
Of er effectief een nultolerantie zal worden ingevoerd in België en of die ook de gewenste effecten zal hebben, valt moeilijk te voorspellen. In ieder geval zijn experts het er over eens dat er weinig zal veranderen, zolang de alcoholcultuur die ons land kenmerkt niet in vraag wordt gesteld.
"Wij hebben op dat vlak een heel specifieke cultuur die verschilt van de gebruiken in onze buurlanden", zegt Peeters. "Het is zo makkelijk om aan alcohol te geraken, zelfs aan snelwegen. Bovendien spreken wij elkaar niet aan op problematisch gedrag. Wij houden elkaar niet tegen wanneer iemand dronken achter het stuur kruipt. Er bestaat een soort taboe om elkaars 'vrijheid' af te pakken."
Willems bevestigt: "Mensen schuiven te gemakkelijk hun persoonlijke verantwoordelijkheid af. We moeten onze sociale normen wijzigen, bijvoorbeeld door elkaar aan te spreken om niet in de auto te stappen als je gedronken hebt. Alleen op die manier zal in het hoofd van de mensen een ander beeld over alcohol rijpen."
Voor zo een cultuuromslag kan een nultolerantie volgens Peeters wel degelijk nuttig zijn. "Het is een psychologisch gegeven dat mensen zich naar sociale normen willen conformeren. Ze willen bij een meerderheid horen en niet uit de boot vallen. Dat is een belangrijk argument voor het invoeren van een nultolerantie: een hele hoop mensen zal zich sowieso naar zo'n nieuwe maatschappelijke norm willen richten."
Pano stelde begin vorige maand al vast dat er te weinig controles zijn op risicomomenten zoals weekendnachten, maar ook dat de cijfers daarover slecht worden beheerd en geanalyseerd:
