Michel Barnier moet opstappen als eerste minister van Frankrijk. Dat is het resultaat van een vertrouwensstemming in het Franse parlement. Aanleiding is het doorduwen van een begroting zonder de goedkeuring van het parlement. Zowel het linkse Nouveau Front Populaire als het radicaal-rechtse Rassemblement National hadden met een motie van wantrouwen gedreigd. Vanavond spreekt president Macron de natie toe.
Adieu premier Barnier: Franse regering valt na motie van wantrouwen over omstreden begroting
Het was te verwachten, en het is ook gebeurd. De Franse regering van premier Michel Barnier is gevallen. Tijdens een stemming heeft de meerderheid van het parlement het vertrouwen in de regering opgezegd: 331 van de 574 parlementsleden stemden voor de motie van wantrouwen.
Barnier heeft de bevreesde motie dus niet overleefd. De 73-jarige Fransman is pas sinds 5 september premier van Frankrijk. Morgen om 10 uur wordt hij op het Elysée verwacht om zijn ontslag aan te bieden. Het is de eerste keer sinds 1962 dat in het land een premier de laan wordt uitgestuurd na een motie van wantrouwen.
Aanleiding is de begroting die de regering heeft opgesteld en waarin sprake is van 40 miljard euro aan besparingen en 20 miljard euro aan belastingverhogingen. De regering vindt er echter geen meerderheid voor in het parlement.
Barnier heeft daarom beslist om het omstreden grondwetsartikel 49.3 in te roepen. Daarmee kan de regering zonder debat een wet doordrukken. De premier moet dan wel het vertrouwen vragen en krijgen in het parlement. Bijzonder moeilijk voor Barnier, want zijn regering heeft geen meerderheid in het parlement.
In een laatste poging heeft Barnier nog geprobeerd het parlement te overtuigen en te wijzen op de nood van de besparingen en belastingen. "Het is van uiterst belang dat we een antwoord bieden op de schulden. We moeten dan ook de realiteit van onze publieke uitgaven onder ogen zien."
"Het is niet voor mijn plezier dat ik vrijwel alleen maar moeilijke maatregelen heb ingevoerd. Ik had liever geld uitgedeeld", aldus Barnier. Hij merkt ook op dat "deze realiteit" niet zal verdwijnen met een motie van wantrouwen.
Artikel 49.3? Via artikel 49.3 van de Franse grondwet kan de premier een wet zonder discussie doordrukken. De premier moet dan wel het vertrouwen vragen van de Assemblée Nationale, het Franse parlement. Krijgt hij of zij dat vertrouwen, dan is de wet goedgekeurd.
De enige manier voor de Assemblée om de wetgeving alsnog tegen te houden, is via een motion de censure, een soort motie van wantrouwen van de oppositie. Als de regering die niet overleeft, valt ze.
Het inroepen van artikel 49.3 is weliswaar een (grond)wettelijke procedure, maar ze is omstreden. Dat de regering het parlement passeert, wordt gezien als een democratische nederlaag.
Tegenstand van rechts
Maar het heeft dus niet mogen baten. De tegenstand in het parlement is gewoonweg té groot. Zowel de linkse oppositie, verenigd onder de noemer Nouveau Front Populaire (Nieuw Volksfront), als het radicaal-rechtse Rassemblement National (RN) van Marine Le Pen, had ermee gedreigd om een motie van wantrouwen in te dienen als Barnier artikel 49.3 zou inroepen. Ze voegden daad bij woord.
U leidt een regering zonder enige democratische legimiteit
Marine Le Pen, Rassemblement National
Le Pen is ook bijzonder hard voor Barnier tijdens de debatten vanavond. "Het is duidelijk geworden dat u een regering leidt zonder enige democratische legitimiteit." Ze uit ook haar teleurstelling over de premier. "Ik had gehoopt dat u niet gewoon een volger zou zijn, maar een bouwer van de toekomst."
Volgens Le Pen doet Barnier te weinig om antwoorden te bieden op de grootste thema's voor het RN: Immigratie, koopkracht en veiligheid. "Door deze omstandigheden moeten we stemmen samen met links. Maar we doen het om deze toxische begroting te stoppen."
En van links
Ook aan de linkse zijde van het politieke spectrum klinkt heel wat kritiek. Volgens Boris Vallaud van de Parti Socialiste (PS) was de stemming nodig om de weg vrij te maken voor een "legitieme" regering. Volgens hem heeft Barnier ook nooit de moeite gedaan om te overleggen. "Dit is eerst en vooral uw falen. Het falen van Michel Barnier."
Het ligt zijn partij ook dwars dat president Emmanuel Macron geen premier heeft gekozen uit de alliantie van Nouveau Front Populaire, waar de PS deel van uitmaakt. Macron wilde niet samenwerken omdat het radicaal-linkse La France insoumise ook deel uitmaakt van die alliantie.
Financiële en politieke gevolgen
Zonder regering zijn de financiële en politieke (mogelijk) gevolgen groot. De aanleiding van deze motie is een begrotingskwestie. Zonder regering gaat Frankrijk het jaar 2025 in zonder goedgekeurde begroting, in het slechtste geval.
Het is wel mogelijk om de begroting van 2024 - mits een stemming in het parlement - door te trekken, maar dat wil dus zeggen dat het niet mogelijk zal zijn om nieuwe maatregelen door te voeren. Le Pen heeft al aangegeven dat ze zo'n oplossing wel wil steunen.
Frankrijk zou bij de groep zuiderse landen kunnen gaan behoren die veel rente moet betalen omdat ze hun financiën niet op orde hebben
Frank Renout, correspondent
Volgens correspondent Frank Renout wordt er intussen onrustig gereageerd op de internationale markten. "Barnier was de bezuiniger die het begrotingstekort wilde terugdringen, maar dat gaat nu allemaal niet door. Daardoor kan bijvoorbeeld de rente omhoog gaan in Frankrijk als het geld wil lenen."
"Het land dat zichzelf als economische grootmacht altijd naast Duitsland plaatste, zou wel eens bij die groep zuiderse landen kunnen gaan behoren die veel rente moet betalen omdat ze hun financiën niet op orde hebben. Zoals The Wall Street Journal schreef: Frankrijk wordt mogelijk het nieuwe Griekenland."
Ook op politiek vlak heeft de motie van wantrouwen gevolgen. Het toont aan dat het Franse politieke veld enorm verdeeld is. Zo werd premier Barnier van de centrumpartij Les Républicains aangesteld omdat president Emmanuel Macron niet wilde samenwerken met de linkse alliantie Nouveau Front Populaire (NFP), ondanks dat zij de grote winnaar waren van de verkiezingen. Die strategie lijkt dus mislukt.
Barnier kreeg veel oppositie van NFP, maar opvallend is hoe ook het Rassemblement National van Marine Le Pen zich tegen hem keerde, ondanks dat de regering wel gedoogsteun kreeg. Het lijkt erop dat het plan van Macron is mislukt en het is de vraag of hij opnieuw zal proberen een premier (en een regering) aan te stellen zonder meerderheid in het parlement.
Het is alleszins onmogelijk voor Macron opnieuw vervroegde parlementsverkiezingen uit te spreken, zoals hij eerder dit jaar al deed. Dat mag pas een jaar na de vorige verkiezingen. Juli 2025 dus.
Macron heeft alleszins op voorhand al gezegd dat hij zo snel mogelijk een nieuwe premier wil aanstellen. Vanavond zal de Franse president de natie toespreken om 20 uur.
