Eén keer om de 70 jaar verandert alles in de wereld. Zo’n kantelpunt beleven we volgens econoom Koen Schoors op dit eigenste moment. Tina De Gendt duikt al wandelend in de verborgen geschiedenis van de Gentse poortwijken. De internationaal geprezen bestseller van Paul Murray is uit in het Nederlands. Frank Bokern gaat op zoek naar de oorsprong van de hippiebeweging. Mark Coenen tenslotte werd opa en vindt dat fantastisch. Dit zijn de 5 boeken die VRT NWS deze week tipt.
Een hoopvolle toekomstvoorspelling, de stadspoorten van Gent en een Ierse familiesaga: dit zijn de 5 boeken van de week
Econoom Koen Schoors heeft zijn blijde eindejaarsboodschap mooi verpakt in een boek: 'Alles wordt anders. Om de zeventig jaar staat de wereld op een kantelpunt' (uitgeverij Borgerhoff & Lamberigts).
"We moeten stoppen te verkondigen dat de wereld om zeep is, en in plaats daarvan nadenken over mogelijke toekomsten", vertelt hij in De Afspraak. Volgens de professor economie (UGent) staat de wereld elke 70 jaar voor een ingrijpende verandering, na ongeveer drie generaties dus. Na de industrialisatie en de globalisatie, bevinden we ons momenteel in een transitieperiode met een cruciale rol voor energie.
Schoors pleit ervoor niet te focussen op vraag en aanbod, maar wel op het bepalen van de juiste prijs. "Als je vervuilende producten duurder maakt, dan zal hun gebruik automatisch afnemen. Kijk naar Poetin: door de invasie van Oekraïne en de sabotage van de Nord Stream-pijpleidingen stegen onze gasprijzen. Gevolg is dat ons gasverbruik binnen het jaar met 20% is gedaald."
Ook de demografie speelt een rol. Schoors schetst de overgang van een piramidesamenleving, met veel jongeren en weinig ouderen, naar een zuilstructuur, waarbij de wereldbevolking vergrijst. Dit vraagt om een herziening van pensioenstelsels en de gezondheidszorg. Een hele uitdaging voor de politiek. "Politici volgen vaak de kudde, in plaats van het voortouw te nemen. Daarom probeer ik de kudde zelf te overtuigen."
De Brugse Poort, Dampoort, Muidepoort en Heuvelpoort klinken veel Vlamingen bekend in de oren. "Straatloper-historica" Tina De Gendt richt zich in ‘De Poorten. Een verborgen geschiedenis van de wijken die de stad veranderden' (uitgeverij Lannoo) op de onderbelichte geschiedenis van deze poortwijken aan de stadsrand van Gent.
Voor haar unieke aanpak ontving ze een Europese prijs. "Door met mensen van de wijk te wandelen, kom ik tot nieuwe perspectieven die vaak miskend worden in de stedelijke geschiedenis", vertelt De Gendt op Radio 1.
Op 21 juli 1860 schaft België in 78 steden het poortrecht af. Zo wordt de toegang tot de stad gratis, en middenin de industriële revolutie ook toegankelijker voor treinen, schepen en later ook auto’s. "Gastarbeiders en schippers arriveren op deze aankomstplekken en vestigen zich er. Het worden arbeiderswijken."
De poortwijken, ook wel wijken van aankomst en vertrek genoemd, zijn vanaf hun ontstaan dynamisch en divers geweest. Nu wonen er meer dan 150 nationaliteiten. "Het zijn de voorlopers van wat we nu een superdiverse samenleving noemen", legt de historica uit. "Er leven professoren, jonge gezinnen, kunstenaars en arbeiders. Een maatschappij waarin verschil als vanzelfsprekend wordt ervaren."
Tina De Gendt is ook curator van de tentoonstelling 'De Poorten. Op 't randje van de stad ' die loopt tot 31 augustus 2025 in STAM.
Het internationaal razend populaire boek 'The Bee Sting' van de Ierse schrijver Paul Murray is uit in vertaling. Het kreeg in het Nederlands de titel 'De bijensteek' (Meridiaan Uitgevers). "Het is een ongelooflijk sterke roman. Er zijn haast geen woorden voor, behalve dan dat ik durf te beweren: wie dit boek niet goed vindt, die leest gewoonweg niet graag. Ik meen het. Ongelogen", vertelt Christophe Vekeman op Klara.
Het 820 pagina's tellende familie-epos begint met de 17-jarige Cass Barnes. Zij is de dochter van de beeldschone Imelda en van Dickie, een autohandelaar in slechte papieren. De titel verwijst naar de bijensteek die de jonge Imelda, op haar huwelijksdag, in het gezicht krijgt. Dit zorgt ervoor dat zij haar bruidssluier ophoudt en onherkenbaar blijft.
Vekeman vertelt hoe het boek, dat wemelt van onvergetelijke personages, draait om het bedrog dat identiteit heet. Cass komt erachter dat Imelda, die van haar zwanger was toen ze trouwde, kort daarvoor nog verloofd was met de verongelukte broer van Dickie. ‘Moet je je voorstellen, zegt ze langzaam, dat je niet degene bent die je je hele leven gedacht hebt te zijn.’ Schijn bedriegt en niets is wat het lijkt: "Maskers, sluiers, kijken in de spiegel der onwetendheid: daarover gaat 'De bijensteek'."
De hippiebeweging met haar communes, drugs en vrije seks kende haar oorsprong niet in de jaren 60 in San Francisco of Amsterdam, maar al op het eind van de 19e eeuw in Zwitserland. Dat schrijft Frank Bokern in 'De eerste hippies. Bloemenkinderen van het fin de siècle' (uitgeverij Van Oorschot).
Tussen 1900 en 1914 wemelt het in Europa van de alternatievelingen. Amsterdammer Joseph Salomonson is er één van. De gerespecteerde zakenman komt op 47-jarige leeftijd tot inkeer en omarmt een alternatieve levensstijl met lange haren, sandalen en jurken. Hij is lang niet de enige. "Er is vrede en de toenemende welvaart creëert ruimte voor idealisme", legt Bokern uit op Radio 1.
Deze vroege hippies zijn een wonderlijke mix van nostalgie en progressief denken. "Ze maken zich druk over de milieuvervuiling en koesteren een romantisch, nostalgisch verlangen naar de natuur. Ze zijn feministisch, veganistisch, anti-kolonialistisch en pleiten voor vrije liefde."
Ook na de Eerste Wereldoorlog zijn er aanhangers van de beweging. Een markant figuur is Friedrich Muck-Lamberty, een soort hippie-Messias, die met tienduizenden volgers naar de natuur trekt om te wandelen en muziek te maken. "Ze hebben zelfs een bijzondere groet: 'Heil'. Hitler nam die later over. Veel hippies komen aanvankelijk in aanraking met het nazisme, maar keren zich daar al snel van af. Ze willen de wereld veranderen op een eenvoudige manier, en niet op een agressieve."
In februari 2022 zorgt eerste kleindochter Juno bij Mark Coenen voor nieuwe ervaringen en observaties. Die doen de columnist in de pen kruipen, met als resultaat ‘Bompa voor beginners' (uitgeverij Manteau).
"Er bestaan heel veel boeken over grootouderschap, er bestaan zelf oma- en opacoaches, maar daar moet ik zelf een beetje mee lachen", vertelt Coenen op Radio2. "Opa en oma zijn is iets wat je doet en je niet kan leren aan een universiteit." Dit is dus helemaal geen opvoedingsboek, eerder een bundeling van grappige anekdotes die het spel tussen de oude man en het jonge kind blootleggen.
Elke donderdag haalt Coenen zijn kleindochter op in de kinderopvang. "Gelukkig hebben de ouders het te druk, zodat ik naar de crèche kan. Elke donderdag ben ik gestrest omdat ik vrees te laat te komen. Ik wil dat blijven doen omdat je anders die band met dat kind niet krijgt. Een familieband is niet genoeg. Je moet er iets voor overhebben."
Coenen schrijft dit boek voor Juno en bij uitbreiding voor alle kleinkinderen die nog gaan komen. Hij haalt herinneringen op aan zijn eigen grootouders en gaat op zoek naar grootvaders in de literatuurgeschiedenis, denk aan 'Tsjip', de novelle die Willem Elsschot over zijn kleinzoon schreef. Ook in de muziekwereld vindt Coenen beroemde lotgenoten zoals Mick Jagger, Keith Richards en Bruce Springsteen.
