'Fanny and Alexander' van Ingmar Bergman in De Munt: "Magische opera die ook jonger publiek kan bekoren"

Deze bewerking voor opera (van componist Mikael Karlsson en librettist Royce Vavrek, in een regie van Ivo van Hove) is gebaseerd op 'Fanny and Alexander'. Die met 4 Oscars bekroonde film van de Zweedse regisseur Ingmar Bergman kwam uit 1982 en er werd ook een tv-serie van gemaakt. Het is de eerste keer dat het verhaal een opera-adaptatie krijgt. 

Centraal staat de Zweedse familie Ekdahl die we leren kennen tijdens een kerstfeest. Oscar en zijn vrouw, actrice Emilie, runnen het familietheater, waar repetities bezig zijn voor 'Hamlet' van Shakespeare. Oscar krijgt tijdens een van die repetities een hersenbloeding en sterft. Niet veel later hertrouwt Emilie met de strenge protestantse bisschop Edvard Vergerus. Met haar kinderen Fanny en Alexander trekt ze bij hem in. Ze worden er onderworpen aan zijn ijzeren tuchtregime. Alexander vlucht in zijn fantasie, wat nog meer de woede van de bisschop opwekt. 

Klara-presentatrice Sylvia Broeckaert was zondag bij de première en is lovend. "Het is niet echt een gewoonte in De Munt, maar er volgde aan het eind onmiddellijk een staande ovatie. Dit is een toegankelijke opera, geschikt voor een breed publiek. De uitwerking kan ook een jonger publiek bekoren. Wie zou durven denken dat het genre opera ten dode opgeschreven is, think again", vertelde ze in 'Music matters'. 

Nog maar 2 weken geleden werd De Munt met een Oper! Award voor beste operahuis,  bekroond voor zijn "verfijnde en grensverleggende operaproducties waarmee De Munt erin slaagt om jongere generaties te bereiken". De Oper! Awards zijn internationale operaprijzen die in Duitsland worden toegekend. 

Bekijk: Zo kwam de operabewerking van 'Fanny and Alexander' tot stand: 

De regie is in handen van Ivo van Hove, decor en belichting is het werk van zijn partner en vaste scenograaf Jan Versweyveld. Over die keuze voor Van Hove was er bij het personeel van De Munt wel ongenoegen ontstaan. In augustus van dit jaar verbrak het Internationaal Theater Amsterdam alle banden met Van Hove na een onderzoek waarin grensoverschrijdend gedrag onder Van Hove en een "niet voldoende veilige en inclusieve werkcultuur" werd aangetoond. Van Hove was sinds 2001 verbonden aan het ITA. 

Voor de opera 'Fanny and Alexander' was Van Hove al gevraagd voor het nieuws over het grensoverschrijdend gedrag naar buiten kwam. Hij bewerkte eerder al verschillende Ingmar Bergman-films voor het theater: "Scènes uit een huwelijk' (2005), 'Kreten en gefluister' (2009) en 'Na de repetitie / Persona' (2012).

"Hij is een essentiële schakel in het productieproces volgens De Munt", legt Broeckaert uit. "Intendant Peter de Caluwe had hem wel absoluut duidelijk gemaakt dat er in deze problematiek geen onderhandelingsmarge was en voor zover ik weet is er niets gebeurd. Hij was hier wel de geknipte figuur voor, ik ben blij dat hij het gedaan heeft, want het is een betoverende enscenering." 

De toeschouwers krijgen volgens Broeckaert dan ook "sterke, soms spectaculaire, poëtische en echt ontroerende scènes" te zien. "Het is helder, toegankelijk uitgewerkt en er is echt een perfecte samenwerking van muziek, beeld en actie. De manier waarop verschillende werelden worden opgeroepen, is zeer geslaagd. Het scène-ontwerp neemt telkens andere gedaantes aan door de belichting en videobeelden."  

Ook op muzikaal vlak wisselt de sfeer al naargelang een scène zich binnen de warme Ekdahl-familie afspeelt of onder het bewind van de tirannieke bisschop. "Het vernieuwende en de grote kwaliteit van deze compositie is de versmelting van de  orkestklanken met de elektronische soundtrack. Het publiek krijgt dat via boxen in surround te horen, zoals in een filmzaal." 

Bekijk: het sound design van 'Fanny and Alexander': 

Volgens Broeckaert zorgt deze ingreep er ook voor dat bepaalde scènes heftiger binnenkomen in de opera dan in de film. "Zeker de geweldscène tussen de bisschop en Alexander, die is heel heftig, of de bezwerende scène tussen Ismaël en Alexander, die is betoverend." 

Aryeh Nussbaum Cohen, de contratenor die de rol van Ismaël speelt, was bij de première de absolute publiekslieveling. "Net als bij Bergman is dat een androgyn personage", legt Broeckaert uit. "Hij zingt haarjuist met een gedoseerd vibrato. Grote stem, indrukwekkend figuur." 

Broeckaert is, net als de krant De Standaard die de opera vandaag 5 sterren geeft, ook vol lof over de 15-jarige Jay Weiner die Alexander speelt. "Een geweldige acteur, een belofte." 

En dan zijn er nog 2 internationaal beroemde operazangers: de gevierde Amerikaanse bariton Thomas Hampson in de rol van bisschop en mezzosopraan Anne Sofie von Otter als zijn huishoudster.  "Een sterk boosaardig duo."

De dirigente is de Franse Ariane Matiakh. "Zij nam de onwaarschijnlijk moeilijke taak op zich om die live orkestklank te verbinden met die elektronische klanken. Het resultaat is volgens mij: magie, een soort van betovering."