"Nobelprijs voor statistiek": maak kennis met de Rousseeuw Prijs van 1 miljoen dollar (én de steenrijke Belg die de rekening betaalt)

Aan de universiteit van Leuven is vandaag is voor de tweede keer de Rousseeuw Prijs voor Statistiek uitgereikt. Dat is de officieuze Nobelprijs voor de Statistiek, die vernoemd is naar de sponsor achter de prijs: de 68-jarige professor emeritus Peter Rousseeuw. 

Net als de Zweedse chemicus en industrieel Alfred Nobel met zijn hoofd op de medaille van de bekende Nobelprijzen prijkt, zo staat de minder bekende Belgische wiskundige Peter Rousseeuw met zijn hoofd op die van de Rousseeuw Prijs. 

Dat is geen toeval: “De prijs is opgesteld naar het model en het voorbeeld van de Nobelprijs”, zo legt Rousseeuw zelf uit in De Wereld Vandaag op Radio 1. “Het systeem is vrij gelijkaardig en het prijzengeld is gelijkaardig. Eén van de weinige verschillen is dat wij tot 5 personen kunnen bekronen en de Nobelprijs maar 3. Maar voor de rest is het echt allemaal op dezelfde manier.” 

Aan de Rousseeuw Prijs hangt een bedrag van 1 miljoen dollar (ongeveer 950.000 euro) vast, een bedrag dat volledig gesponsord wordt door de wiskundige zelf.

Wie de prijs wint, daar bemoeit hij zich niet mee: dat wordt bepaald door een internationale jury die samengesteld wordt door de Koning Boudewijnstichting . Die jury doet haar werk “onafhankelijk van enigerlei invloeden van buitenaf”, verzekert Rousseeuw.

Dit jaar ging de prijs naar 3 Israëlische onderzoekers: Yoav Benjamini, Daniel Yekutieli en Ruth Heller, allen verbonden aan de Universiteit van Tel Aviv. Zij kregen dit jaar de Rousseeuw Prijs voor hun werk rond ‘schijnontdekkingen’ in de wetenschap. 

Rousseeuw kan zich vinden in de beslissing van de jury, omdat het werk van deze 3 Israëlische statistici heel belangrijk is voor de wetenschap en heel veel wordt toegepast.

Het werk van de bekroonde wetenschappers is een antwoord op de zogenoemde replicatiecrisis van de wetenschap. “Er werden veel ontdekkingen aangekondigd die achteraf niet bleken te kloppen”, schetst Rousseeuw het probleem. Een belangrijke oorzaak is dat de oorspronkelijke onderzoekers ontdekkingen hadden geclaimd op basis van erg weinig data. 

Toen wetenschappers het onderzoek later herhaalden, kregen ze een heel ander resultaat. Vandaar spreekt men van de replicatiecrisis: nieuw onderzoek kon de oorspronkelijke bevindingen niet bevestigen. Daarom had men een methode nodig om het aantal van die schijnontdekkingen te beperken en die hebben de 3 bekroonde statistici dus gevonden.

Resten nog de vragen: waarom heeft Peter Rousseeuw zijn prijs in het leven geroepen en hoe komt hij aan zoveel geld? "De statistiek heeft mij veel gegeven. En op een bepaald moment zag ik dat ik de kans had om iets terug te doen”, zegt Rousseeuw aan VRT NWS. 

“Mijn doel is om de statistiek meer erkenning te geven.” Zijn vakgebied wordt nog al te vaak gezien als een buisvak aan de unief, waarvan weinigen het nut van inzien. Nochtans is statistiek een hoeksteen van o.a. de wetenschap, de industrie en de economie. "Maar het publiek weet heel weinig over wat de statistiek allemaal kan en doet."

Aan de Rousseeuw Prijs die om de twee jaar wordt uitgereikt, hangt dus een geldprijs van 1 miljoen euro vast. Dat geld komt uit intrest op een groot kapitaal dat hij in een stichting heeft gestopt. “Dat geld is afkomstig van de tijd dat ik voor een hefboomfonds werkte in New York. Dat was interessant statistisch werk en ik had er ook een aandeel in de winst.” 

Rousseeuw maakte ooit een lucratieve zijstap in zijn carrière: op 45-jarige leeftijd maakte de professor een overstap naar de financiële wereld, zo vertelde hij eerder dit jaar in een interview in De Tijd . Hij ging aan de slag bij Renaissance Technologies. Dit hefboomfonds, één van de succesvolste ooit, werd in 1982 opgericht door de wiskundige James Simons. 

Renaissance Technologies is een beleggingsfonds waar je alleen van kan profiteren als je ervoor werkt. En dat deed Peter Rousseeuw dus: hij ruilde de academische wereld in voor die van Wall Street. Aanvankelijk zou hij voor één jaartje naar New York verkassen, maar uiteindelijk werden het 12 lucratieve jaren in de miljardenbusiness.  

In 2013 ruilde hij New York weer in voor Leuven, om er weer professor statistiek te worden. Sinds 2 jaar is hij met emeritaat , met academisch pensioen dus. Maar de statistiek laat hij niet los.

De toekomst voor zijn prijs is volgens Rousseeuw ook verzekerd: er is genoeg geld in de stichting “dat het permanent verder kan gaan, ook als ik er niet meer ben. Dus ik beschouw dat als een soort van nalatenschap aan mijn vakgebied.”