Vijftig dagen na de lokale verkiezingen is Vlaams minister voor Binnenland en Bestuurszaken Hilde Crevits (CD&V) al bij al tevreden over de manier waarop die zijn verlopen en lokale besturen zijn gevormd. Wel heeft ze grote vragen bij de procedure die nu moet worden gevolgd in 2 gemeenten - Blankenberge en Willebroek - waar nog geen bestuursakkoord is. "Ik voel me daar niet zo goed bij."
Zo beoordeelt Vlaams minister Crevits nieuwe regels bij lokale verkiezingen: "Toch heel weinig problemen"
Stefan Grommen
Gepubliceerd:
Deze week: installatievergaderingen in meeste gemeenten
Deze week worden al de eerste nieuwe gemeenteraden geïnstalleerd. "Al" schrijven we, want vroeger gebeurde dat pas begin januari. Tijdens zo'n installatievergadering worden de schepenen verkozen, moeten die de eed afleggen en wordt de burgemeester officieel aangewezen.
Enkel in de gemeenten waar nog een klacht loopt over de verkiezingen en in fusiegemeenten moet dat nog niet. Alles samen zijn er nog een dertigtal gemeenten waar er na deze week nog geen gemeenteraad zal zijn.
Hoewel de gemeentebesturen en burgemeesters vanaf deze week al met volle bevoegdheden zullen kunnen werken, worden de burgemeesters nog niet definitief benoemd. Daarvoor moet Vlaams minister voor Binnenland en Bestuurszaken Hilde Crevits (CD&V) nog enkele maanden wachten op het advies van de procureur-generaal en de gouverneur. Zij moeten kijken of aan alle voorwaarden voldaan is om iemand te benoemen tot burgemeester.
Ondanks alle mitsen en maren noemt Crevits de installatievergaderingen van deze week "het feest van de democratie". "We zien toch in heel weinig gemeenten mogelijke problemen."
Geen bestuursakkoord? Geheime stemming dan maar
In 2 gemeenten is er nog geen bestuursakkoord: Blankenberge en Willebroek. Daar moet binnen de 14 dagen na de eedaflegging de gemeenteraad opnieuw samenkomen. Daar zullen de gemeenteraadsleden elke schepen afzonderlijk kunnen verkiezen in een geheime stemming.
Geheime stemming, hoezo?
In de praktijk kan elke partij of lijst bij een dergelijke stemming voor elke schepenpost een kandidaat naar voren schuiven. Iedereen van de gemeenteraad krijgt met 1 (geheime) stem de mogelijkheid om zijn voorkeur voor een kandidaat uit te spreken. Wie daar een absolute meerderheid behaalt, gaat naar het schepencollege.
Als dat niet direct lukt, komt er een tweede ronde met de 2 kandidaten die dan de meeste stemmen hadden. Als er dan nog geen duidelijke winnaar is, kijkt men naar het aantal voorkeurstemmen dat de kandidaat gehaald heeft bij de verkiezingen zelf.
Binnen dat samengestelde schepencollege levert de grootste partij ook de burgemeester, met name de schepen van die partij die bij de verkiezingen de meeste stemmen haalde.
"Ik voel me daar niet zo goed bij", geeft Crevits toe. "Ik heb wel wat vragen bij die geheime stemming omdat het voor de burgers wel belangrijk is om te weten met welke meerderheid de gemeente nu wordt bestuurd. De kans bestaat dat je met een heel vreemde samenstelling van het college zit dat beleid moet voeren."
Crevits vindt dus dat die geheime stemming zeker geëvalueerd moet worden. "Als er nu iets is dat heel transparant en helder zou moeten zijn, is het wel wie op welke manier stemt."
Tijdsdruk na de verkiezingen
In het nieuwe decreet is de tijdsdruk op de onderhandelende partijen flink opgevoerd: de grootste lijst kreeg 14 dagen het initiatiefrecht om een college te vormen, dan verschoof dat naar de volgende lijst.
"Heel positief is dat de grootste lijst 14 dagen het initiatief krijgt", zegt Crevits. "Dat vergroot de kansen dat de echte kampioen van de verkiezingen ook effectief deel uitmaakt van het bestuur en burgemeester wordt."
Heel positief is dat de grootste lijst 14 dagen het initiatief krijgt
Vlaams minister voor Binnenland en Bestuurszaken Hilde Crevits (CD&V)
"Ik ben er ook fan van dat er heldere afspraken moeten worden gemaakt in de voordrachtsakte: vroeger kon het wel eens zijn dat je halfweg de legislatuur grote problemen had als iemand met pensioen ging. Dat wordt nu allemaal netjes geregeld."
Wat ze minder sterk vindt, is manier waarop het initiatiefrecht wordt doorgegeven van partij naar partij. "Het is een persoonlijke bedenking, maar moet dat allemaal zo formeel? Daar moet volgens mij zeer kritisch naar worden gekeken."
Was er minder keuze aan de stembus?
Wie het initiatiefrecht wilde krijgen na deze gemeenteraadsverkiezingen moest de grootste zijn. En dus zag je wel wat partijen de handen in elkaar slaan of fuseren. Is dat dan wel goed voor de democratie?
"Ook dat moeten we evalueren", geeft Crevits toe. "Je hebt dat op een aantal plaatsen gezien. Maar anderzijds heb je ook gezien dat partijen fuseerden en dat mensen dat dan toch niet bleken te smaken." Wel wil ze laten onderzoeken of er nu veel meer zulke samenwerkingen zijn ontstaan tussen partijen en of dat een grote impact op de resultaten heeft gehad.
"Tegelijk voel je wel dat een burger die gaat stemmen graag heeft dat de stemmenkampioen van de grootste lijst ook effectief de burgemeester wordt. Het waren dus effectief een beetje burgemeesterverkiezingen."
Wat met de opkomstplicht?
Ook dat zal worden geëvalueerd, zegt Crevits. "Een recent onderzoek (van de UGent, red.) stelt dat bepaalde groepen afgehaakt hebben, maar tegelijk maken de onderzoekers de kanttekening dat het effect op het resultaat heel beperkt is. Er was wat minder winst voor Vlaams Belang, wat meer winst voor Groen."
"Maar het belangrijkste punt is dat we moeten werken op groepen die minder naar de stembus zijn gegaan, zoals vrouwen en kwetsbare groepen. Moet dat dan met een herinvoering van de opkomstplicht? Die beslissing zullen we pas nemen na evaluatie."
