Hulpverleners in oorlogsgebied lopen ongeziene risico's: 2024 dodelijkste jaar ooit 

281 gedode hulpverleners op een jaar tijd, dat is de trieste balans die de Aid Worker Security Database opmaakt. Nooit werden er meer hulpverleners gedood dan in het afgelopen jaar. Volgens Meinie Nicolai is dit het resultaat van een trend die zich al enkele jaren manifesteert. "We zien dat er meer aanvallen komen op medische structuren. Er is minder respect voor medisch werk in oorlogssituaties. We zien dat in Oekraïne, Soedan, Myanmar en natuurlijk ook in Gaza."

Gaza blijkt het dodelijkste gebied, met dit jaar alleen al 178 gedode hulpverleners. Sinds het begin van de oorlog in oktober 2023 werden er al 333 hulpverleners vermoord bij Israëlische aanvallen.

Volgens het oorlogsrecht mogen alleen militaire doelwitten worden aangevallen, maar in de praktijk blijkt dat het rode kruis op ziekenhuizen en andere hulpfaciliteiten al lang geen garantie meer is om niet aangevallen te worden.

"Volgens de Conventies van Genève zijn gezondheidsstructeren beschermd, tenzij er een sterk vermoeden is dat er vanuit het ziekenhuis militaire activiteiten plaatsvinden", zegt Nicolai. Met dat argument schermde Israël het afgelopen jaar al meermaals, maar ook dan heeft het geen vrijgeleide om zomaar een ziekenhuis te bombarderen.

"Je moet kunnen aantonen dat er wel degelijk militaire activiteit plaatsvindt, èn je moet de patiënten in het ziekenhuis bovendien een continuïteit van zorg garanderen. Met andere woorden: je moet het ziekenhuis eerst evacueren." En net daar loopt het vaak mis.

Nicolai zag met eigen ogen hoe militairen binnenvielen in een ziekenhuis waar nog patiënten aanwezig waren, hoe ambulances die patiënten moesten evacueren geblokkeerd werden en ambulanciers gearresteerd. "Soms krijgen we met Artsen Zonder Grenzen de boodschap dat we 24 uur hebben om een ziekenhuis te evacueren. Dat is waanzin, dat kàn gewoon niet." Maar ook buiten de ziekenhuismuren wordt het werk van hulpverleners gevaarlijker.

"Er bestaat iets dat "double tap" genoemd wordt: men gooit een bom op een drukbevolkte plek, en op het moment dat er hulpverleners op af komen, gooit men er nog eentje. Dat is cynisme ten top." En ook die bommen worden steeds gevaarlijker, bevestigt Nicolai.

"We zien steeds vaker dat er in drukbevolkte steden wapens gebruikt worden die bedoeld zijn voor open vlaktes. Het aantal gewonden neemt daardoor drastisch toe, en de mogelijkheden om hen op een juiste manier te verzorgen nemen af. Ook in Oekraïne zien we dat ziekenhuizen doelwit zijn geworden. Dit is een trend: al in 2023 waren er 25 procent meer aanvallen op medische structuren."

Meer risico voor de hulpverleners, betekent ook minder internationale hulpverlening in de getroffen gebieden. "Artsen Zonder Grenzen bestudeert telkens grondig de risico's. We nemen risico's, maar wegen wel alles eerst af. We werken bijvoorbeeld nooit met gewapende bescherming, altijd op basis van acceptatie door de 2 strijdende partijen. We leggen in detail onze plannen voor: we verplaatsen ons vandaag van punt a naar punt b, met deze auto's, waarin zoveel mensen zitten. Dat moet allemaal "gegroenlicht" worden."

Artsen Zonder Grenzen gaat er prat op nooit mensen op te offeren. "Als men zegt dat het te gevaarlijk is voor ons, respecteren we dat. Bovendien verplaatsen we ons nooit in het donker en geven we altijd gps-coördinaten door om het risico te verminderen. Daardoor kunnen we het aantal dodelijke slachtoffers relatief laag houden. Maar voor nationale hulpverleners in ziekenhuizen is het een heel ander verhaal."

Die hulpverleners zouden in normale omstandigheden beschermd moeten zijn door het internationaal humanitair recht, maar dat wordt steeds vaker met de voeten getreden volgens Nicolai. Wat er moet gebeuren om die trend te keren? "We kunnen niet meer doen dan ons hiertegen blijven uitspreken en organisaties steunen die zich inzetten om gewonden niet aan hun lot over te laten", besluit Nicolai.