In Groenland opent een nieuwe internationale luchthaven in de hoofdstad: Nuuk International Airport. De eilandbewoners willen niet alleen meer (avontuurlijke) toeristen aantrekken, maar zich ook profileren als onafhankelijk land. Door de opwarming van de aarde komen kostbare grondstoffen en vaarroutes vrij in de poolcirkel. Zaken die Rusland, China en de VS goed in de gaten houden.
Groenland opent een nieuwe internationale luchthaven: hoe het eiland zijn mannetje probeert te staan tussen azende grootmachten
Emilie Joubert
Gepubliceerd:
Wie altijd al nieuwsgierig was naar de weidse, besneeuwde landschappen en imposante gletsjers van Groenland kan vanaf nu rechtstreeks naar de hoofdstad Nuuk vliegen.
De splinternieuwe luchthaven Nuuk International Airport is uitgerust met een start-en-landingsbaan van 2.200 meter. Groenland staat klaar om de toeristische economie op te krikken én om te tonen dat het zijn mannetje kan staan.
Groenland ligt tussen Canada en IJsland. Geografisch gezien ligt het dus dichter bij Noord-Amerika, maar historisch en politiek dichter bij Europa. Het land is nog deel van het gemenebest van Denemarken. Het staatshoofd is de Deense koning Frederik X.
De Groenlanders ijveren al lang voor meer autonomie. Dat legt Godelieve Laureys, professor Noord-Europakunde aan de UGent uit op Radio 1. "Sinds de 20e eeuw strijdt Groenland voor meer onafhankelijkheid. Die is er ook gekomen. Enkel Financiën, Justitie en Buitenlandse Zaken zijn nog bevoegdheden van Denemarken."
"Groenland was vroeger helemaal verdeenst", zegt professor Laureys. "Dat is nu niet meer het geval. Er wordt bijvoorbeeld ook meer de lokale taal Inuit gesproken en aangeleerd." Zo is de naam van Groenland eigenlijk 'Kalaallit Nunaat' in het Inuit.
De donkere periodes in de kolonisatiegeschiedenis van Groenland sluimeren nog. Dit jaar kloeg een groep inheemse vrouwen Denemarken aan omdat ze in de jaren 1960 en 1970 gedwongen werden om anticonceptie te laten inbrengen met als doel de bevolkingsgroei te beperken. Volgens cijfers van de Deense overheid kregen toen minstens 4.500 vrouwen en meisjes in Groenland een spiraalimplantaat.
Smeltende ijskappen
Door de klimaatverandering transformeert Groenland van een 'dor land van ijs' naar een geopolitieke en economische hotspot. Tot 80 procent van het eiland is met ijs bedekt. Op sommige plaatsen is dat ijs zelfs 3 kilometer dik, maar de ijsbergen smelten aan een hoog tempo.
Elk jaar smelt er 250 kubieke kilometer aan ijsmassa. Al dat smeltwater komt in de oceanen terecht.
Professor Godelieve Laureys
De gesmolten ijsmassa zou op termijn plaats vrij maken voor een nieuwe doorgang over de Noordpool heen. Via die geul zouden dan schepen kunnen varen.
China droomt bijvoorbeeld van een 'arctische zijderoute': een verwijzing naar de Zijderoute door Centraal-Azië, waar eeuwenlang handel gedreven werd tussen Oost en West.
Eerder sloot China al een akkoord van 450 miljard dollar met de landen die aan de Noordpool grenzen om de Noordelijke Zee Route aan te leggen: een kortere transportweg tussen China en Europa en een internetkabel waarmee ze de cyberspace in de regio kunnen controleren.
Ook de Verenigde Staten willen hun invloed in de regio uitbreiden. In 2019 deed Donald Trump zelfs een bod om Groenland te kopen van Denemarken. De Denen dachten dat het een eenaprilgrap was.
Trumps aanbod leidde even tot een ongemakkelijke diplomatieke relatie met Denemarken. Omdat het geen grap was, wel "een grote vastgoeddeal", aldus Trump. Groenland is voor de VS een strategische locatie in de buurt van Rusland. Het Amerikaanse leger heeft er al decennialang een belangrijke militaire basis. Tijdens de Koude Oorlog probeerden ze er zelfs kernwapens te verstoppen.
Een schat aan grondstoffen
De gesmolten gletsjers geven ook schatten aan zeldzame grondstoffen, mineralen en olie vrij.
De VS investeerde al vroeg in het mijnen van kryoliet voor de productie van aluminium voor de luchtmacht. China probeert dan weer grip te krijgen op de ijzer- en uraniumwinning in Groenland.
De kritische grondstoffen om batterijen te maken zoals nikkel, koper en grafiet komen letterlijk boven water in Groenland. "Dat zijn allemaal grondstoffen die nodig zijn bij het produceren van batterijen en zonnecellen. China heeft daar veel belangstelling voor omdat het die markt van batterijen zelf net grotendeels beheert", zegt professor Laureys.
Intussen proberen de Groenlanders te balanceren tussen economische ontwikkeling en het beschermen van de natuur én meer onafhankelijkheid.
Tijdlijn Groenland - Kalaallit Nunaat
982: De Noor Erik de Rode 'ontdekt' Groenland en keert later terug met kolonisten om er nederzettingen te bouwen.
14e-15e eeuw: de Noorse nederzettingen verdwijnen. Mogelijk door de extreme temperaturen van de 'kleine ijstijd'.
1721: Een expeditie geleid door de Deens-Noorse missionaris Hans Egede koloniseert Groenland. Ze bouwen een nederzetting in hoofdstad Nuuk.
1940-1945: Denemarken wordt bezet door Duitsland. Groenland wordt tijdelijk Amerikaans gebied om het te beschermen tegen een mogelijke Duitse invasie.
1953: Groenland is officieel een deel van het Koninkrijk Denemarken.
1979: Na een referendum krijgt Groenland zelfbestuur.
1985: Groenland verlaat de Europese Economische Gemeenschap omdat ze het niet eens zijn met de regelgeving over visserij en het verkopen van producten van zeehonden.
2008: Tijdens een referendum stemmen de Groenlanders voor meer autonomie, meer controle over energiebronnen en voor het Inuit (Kalaallisut) als officiële taal in de plaats van het Deens.
2010: Een wetenschappelijke studie toont aan hoe het ijsoppervlak van Groenland sneller smelt dan verwacht en zo veel bijdraagt aan de stijgende zeespiegel.
2013: Groenland verbreekt het verbod op het mijnen van radioactieve grondstoffen, zoals uranium. De export in mineralen stijgt fel.
2021: Alle nieuwe olie- en gasontginningen worden verboden op het Groenlandse grondgebied. De overheid zegt dat de kosten voor het milieu te hoog zijn.
