Zeggen we binnen 20 jaar allemaal 'skibidi'? Waarom het ene woord wel en het andere niet ingeburgerd raakt

Karrewiet en het Instagramkanaal NWS.NWS.NWS maken maandag het nieuwe Kinder- en Tienerwoord van het jaar 2024 bekend. Onder de genomineerden: 'sigma', 'skibidi', 'mega', 'noncha' en 'pookie'. 

Maar spreken we binnen 30 jaar nog steeds over 'sigma' en een 'pookie'? Die kans is eerder klein, zegt professor Nederlandse taalkunde Freek Van de Velde. "Meer dan een paar jaar geef ik de meeste kinderwoorden eigenlijk niet. 5 jaar is voor zo’n kinderwoord al een hele lange periode.”

De woorden die het schoppen tot kinder- of tienerwoord van het jaar zijn vaak de meest grappige of opvallende woorden, maar daarom niet de meest courante. "Kinderen hebben voor 90 procent dezelfde woordenschat als volwassenen, maar zo'n verkiezing geeft aandacht aan de uitzonderingen en schuift de opvallendste woorden naar voor."

Daarnaast willen jongeren ook dat volwassenen hen niet begrijpen. "Het is een soort geheimschrift voor de jongeren om zich af te zetten tegen oudere generaties."

"Daarom moeten dat ook rare woorden zijn, die liefst niet te gemakkelijk te ontcijferen zijn of die een beetje een rare klank hebben. Maar zo'n woorden hebben natuurlijk minder kans op het te schoppen tot onze taal."

Dat beaamt ook karrewietanker Maurane Proost. "Het zijn hun eigen woorden, woorden die hen verbinden. En dat is op zich wel mooi om te zien. Want het maakt kinderen een grote groep die elkaar wel verstaat, maar als volwassenen staan we ernaar te kijken."

Een woord dat wel al heel lang standhoudt, is 'boeie'. Het woord schopte het in 2011 al eens tot kinderwoord van het jaar - toen geschreven als 'boeieeuuhh!' - en deed dat nogmaals in 2018.

Volgens karrewietanker Maurane Proost is 'boeie' dan ook 1 van de kinderwoorden die het best is blijven plakken. "Kinderen vragen nu nog of ze het woord kunnen nomineren. Ik heb het ook zelf nog gebruikt. Ik denk dat dat echt een blijvertje is." 

Ook 'bro' en 'slay' zijn volgens haar goede kanshebbers. "Bro is een beetje zoals wij vroeger gewoon 'gast' zeiden, denk ik. Ik heb het gevoel dat zo'n aanspreking makkelijk blijft plakken. Ook 'slay' is echt deel gaan uitmaken van hun taal. Ik denk dat die generatie over twintig jaar nog gaat zeggen, 'amai dat was slay'."

Maar hoe komt het nu juist dat sommige woorden wel blijven plakken en andere niet? Dat heeft te maken met verschillende factoren, legt Freek Van de Velde uit. "We weten dat sommige woordsoorten een kleinere overlevingskans hebben dan andere. Versterkende bijwoorden zoals 'mega' of 'beire' roteren bijvoorbeeld sneller. Je merkt dat die vaak ook meer regiogebonden zijn.”

"Zelfstandige naamwoorden of werkwoorden blijven vaak langer kleven, omdat ze meestal naar nieuwe concepten verwijzen. Zolang die concepten bestaan, hebben we er ook een woord voor nodig." Eigen aan het Nederlands is dat alvast niet. "Als we naar papyrusrollen kijken is het duidelijk dat dat bij de oude Grieken al zo was. Dat is een heel oude wet."

Ook woorden die kinderen in het bijzijn van hun ouders gebruiken zouden het makkelijker voor elkaar krijgen om in onze woordenschat te blijven. "Ouders vinden die woorden dan vertederend of fascinerend. Ze gaan die dan soms ook zelf ook gebruiken, vaak tot ongenoegen van de kinderen. Maar in de meeste gevallen blijft een woord toch binnen hun leeftijdscategorie."

Kinderen zijn zich ook echt bewust van welke woorden ze gebruiken tegen hun ouders, zegt Maurane. "Een kind vertelde me dat ze het woord 'aina' (een van de genomineerde woorden van dit jaar, red.) niet gebruikt bij haar ouders, omdat dat is niet zo netjes is. Ze vinden het dan toch belangrijk om de taal in het bijzijn van hun ouders te verzorgen."

Een belangrijke bron aan woorden is het internet, en meer bepaald sociale netwerksites als Tiktok. "Celebrity's gebruiken die woorden dan, en waarop die woorden razendsnel verspreiden. Maar dat zijn hypes, en die woorden vinden ook weer snel hun weg naar de achterdeur", legt professor Van de Velde uit.

"Wat we zien is dat woorden eerst door tieners gebruikt worden en pas in een later stadium door jongere kinderen op het moment dat ze al niet zo hip meer zijn. Kinderen kijken op naar tieners en tieners kijken op hun beurt op naar jongvolwassenen, en ze gaan hun taalgebruik dan een beetje kopiëren. Het zijn dan ook de adolescenten die de grote vernieuwingen brengen."

Adolescenten dus, en meer bepaald vrouwelijke adolescenten: "Meisjes zijn zich over het algemeen beter bewust van de sociale relaties en ook meer vatbaar om elkaar te beïnvloeden. Daarnaast zijn ze over het algemeen taalgevoeliger: vreemde talen leren is iets wat meisjes gemakkelijker afgaat dan jongens. Daardoor pikken ze ook sneller taalvernieuwingen op. De grote taalvernieuwers zijn dus jonge vrouwen."

"We zien ook dat woorden soms een comeback maken. Een van die voorbeelden is 'lijp'. Zelf associeer ik dat woord met ouderwetse kinderboeken, maar nu is er een comeback bezig. Af en toe komen woorden opnieuw boven water. Dat is iets heel mysterieus, een proces dat moeilijk te voorspellen valt."

Want hoewel statistisch gezien sommige woorden meer kans maken dan andere, komt er ook een beetje willekeur aan te pas, benadrukt professor Van de Velde. Wie weet haalt 'skibidi' het wel, en gebruiken we het binnen 30 jaar allemaal.