“Bij een angst gaat het over een bezorgdheid, iets waarvoor je op je hoede bent. Een fobie gaat gepaard met paniek en walging.” Dat zei hoogleraar psychologie Bram Vervliet (KU Leuven) in ‘De wereld van Sofie’ op Radio 1. Maar hoe loop je een angst of fobie op en geraak je daar ooit nog van af? Vijf vragen en antwoorden over angst en fobieën.
Wat is het verschil tussen angst en fobie? En hoe loop je die op? Vijf vragen en antwoorden
1. Wat is het verschil tussen een angst en een fobie?
Het was wereldnieuws vorige week, de Zweedse minister van Gendergelijkheid Paulina Brandberg heeft een bananenfobie. Ze krijgt momenteel professionele hulp om met haar fobie om te gaan. Er zijn nog heel wat voorbeelden van bijzondere fobieën: kleine gaatjes, knopen, kaas en kauwgom. Maar wat is nu juist het verschil tussen een angst en een fobie?
“Een fobie veroorzaakt een veel sterkere vreesreactie dan een angst”, verduidelijkt psycholoog Bram Vervliet. “Bij een angst gaat het eigenlijk gewoon over een bezorgdheid. Het maakt dat je voor bepaalde dingen op je hoede bent.” Een fobie daarentegen gaat veel verder.
“Als mensen een fobie voor iets hebben, zien we dat ze echt panikeren. Ze bevriezen, lopen weg, schreeuwen of roepen om hulp. Daarbovenop gaat een fobie ook gepaard met walging.” Mensen die bijvoorbeeld bang zijn van spinnen, zullen niet alleen bang zijn van het dier, maar zullen er ook van walgen.
2. Hoe loop je een fobie op?
Een fobie ontstaat door een combinatie van twee zaken: genetische aanleg en een nare ervaring. “We hebben eigenlijk allemaal een bepaalde genetische aanleg om bang te worden van bijvoorbeeld spinnen, slangen, hoogtes of het donker.”
De verklaring? “Die angsten zijn belangrijk geweest in onze evolutionaire geschiedenis. Spinnen en slangen zijn effectief gevaarlijk voor de mens. Het was dus goed om snel bang te worden van de juiste dieren.”
“Een fobie komt vaak echter pas tot uiting na een nare ervaring”, benadrukt psycholoog Bram Vervliet. Of je je die ervaring nu kan herinneren of niet, die heeft toch een bepaalde associatie in je hersenen geprent. Iemand die bijvoorbeeld gebeten werd door een hond zal dat dier bestempelen als gevaarlijk.
3. Hoe ontwikkel je een fobie voor dingen waarvan het gevaar niet reëel is?
Arachnofobie, de angst voor spinnen, valt dus logisch te verklaren. Maar wat met de bananenfobie van Paulina Brandberg? Hoe verklaar je een fobie voor iets waarvan het gevaar niet reëel is?
“Het gaat hier veel meer over die nare ervaringen, dan over genetische aanleg” legt Bram Vervliet uit. Bij voeding beseffen we heel snel wanneer iets slecht voor ons is. “Je moet maar één keer misselijk worden van iets om het nooit meer te willen zien, ruiken of proeven.” We koppelen misselijkheid aan de smaak of geur van voeding om onszelf te beschermen tegen ziekte.
Een fobie voor kleine gaatjes of knopen kan je eigenlijk op een gelijkaardige manier verklaren. “Als er ooit, bijvoorbeeld op televisie of in een boek, een verband is gelegd tussen een catastrofale uitkomst en een object, dan kan dat voldoende zijn om daar een fobie voor te ontwikkelen.”
4. Kan je voor alles een angst ontwikkelen?
“Je kan eigenlijk voor alles een angst ontwikkelen, in een bepaalde gradatie.” Maar een fobie, waarbij die nodige intensiteit van een vreesreactie komt kijken, lijkt complexer om te ontwikkelen.
Psycholoog Bram Vervliet slaagde er zelfs in om tijdens zijn onderzoek proefpersonen bang te maken voor driehoeken. “We laten hen driehoeken zien op een scherm en laten dat volgen door een licht elektrische prikkel op de pols.” Al snel zijn de proefpersonen geconditioneerd om bang te zijn voor de driehoeken.
“Eigenlijk zijn ze niet echt bang voor de driehoeken, maar voor de prikkel. Dat werkt eigenlijk hetzelfde bij mensen die bang zijn voor honden. Ze hebben schrik dat ze misschien gebeten zullen worden, maar niet voor de hond zelf.”
5. Kan je een angst snel afleren?
Een angst afleren gaat even snel als een angst aanleren. “Het is een van de meest succesvolle therapieën die we hebben, met een succesratio tot wel 90 procent”, vertelt Bram Vervliet.
Mensen die lijden aan een ernstige fobie hebben er dus baat bij om op zoek te gaan naar een therapeut die ‘exposure’ therapie aanbiedt. “In zo een sessie kom je stapje voor stapje dichter bij hetgeen waar je bang voor bent. Sommige mensen zijn zelfs met één sessie geholpen.”
Je kan ook jezelf trainen om van een angst af te komen. Het is goed om dat preventief te doen, het verkleint de kans dat je angst verder ontwikkelt. “Loop dus niet altijd direct weg van je angst. Als je die in de ogen kijkt, dan zal die vanzelf afnemen.”
Psycholoog Bram Vervliet over fobieën: “We kunnen overal een angst voor ontwikkelen”
