"Vertrekken is zelden een constructieve oplossing": hoe moeilijk is het écht om van de radar te verdwijnen?

Opvallend verhaal uit de VS: Ryan Borgwardt, de man die deze zomer zijn eigen dood in scène zette en naar Europa vluchtte, heeft via een videoboodschap laten weten dat hij veilig in zijn appartement zit.

Het is nog onduidelijk waar de man zich bevindt, maar Ahearn is er zeker van dat hij snel gevonden zal worden. "Het is een beetje 'Catch me if you can' in het echt. Hij lijkt wel een spelletje te spelen met de speurders. Maar als de overheid achter je aan zit, wordt het heel moeilijk."

Ahearn is de auteur van het boek 'How to Disappear'. Hij werkte vroeger als 'skip tracer' voor privédetectives en helpt nu mensen zonder criminele motieven om te verdwijnen en onder de radar te blijven. Hoe moeilijk is dat? En is het wel legaal? "Weglopen is niet zo moeilijk, wegblijven is een heel ander verhaal."

Volgens Ahearn is het vandaag niet per se moeilijker om te verdwijnen dan pakweg 30 jaar geleden. "Natuurlijk is er veel meer technologie die de politie helpt om mensen te lokaliseren." Denk daarbij aan camera's, digitale voetsporen, internet, telefoons. "Maar tegelijk kunnen die tools jou ook helpen om te verdwijnen."

Volgens Ahearn is het bijvoorbeeld veel gemakkelijker dan vroeger om geld over te maken tussen verschillende bankrekeningen en om betaalsystemen te gebruiken die niet traceerbaar zijn.

Het verdwijnen op zich is dan ook niet de moeilijkheid, een "verdwenen persoon" worden is dat wel. "Na verloop van tijd is je geld op. Je moet een job vinden en bijverdienen, een sociaal leven kunnen opbouwen etc.", zegt Ahearn. "Ik spreek dan ook liever over 'herlokaliseren' dan over 'verdwijnen'."

"Je moet echt aan alles denken", vertelt Alain Remue daarover. Hij is diensthoofd van de Cel Vermiste Personen van de federale politie. In België alleen al staan er bijvoorbeeld meer dan een half miljoen camera's. Die moet je eerst al eens zien te vermijden.

"Als je met de auto rijdt, kan je gescand worden door een ANPR-camera", zegt Remue. "Mensen laten ook onbewust sporen na: via bankgegevens of tolwegen, of ze worden toch per ongeluk ergens gefilmd."

Er is dus veel meer nodig dan gewoon de deur achter je dichtslaan en vertrekken.

Mensen die weglopen van politie of gerecht helpt Ahearn niet. "Ik wil zelf geen problemen", lacht hij. Bovendien ben je dan al snel zelf bezig met illegale praktijken, zoals het aanmaken van valse identiteitsdocumenten. En als de politie actief naar jou op zoek is, wordt verdwijnen natuurlijk een pak lastiger. "Je kan niet verdwijnen als de hele wereld weet dat je gezocht wordt", zegt de auteur.

Wie helpt hij dan wel? Hoofdzakelijk mensen die niet veilig zijn of van wie het leven in gevaar is en voor wie de overheid niets kan doen, beweert Ahearn. "Maar ik heb ook nog nooit iemand geholpen die van vrouw en kinderen wil weglopen. Je laat die mensen achter in een financiële put, dat kan niet."

Ahearn haalt het voorbeeld aan van de Brit John Darwin, die, bijna zoals Borgwardt, met een kano op zee verdween en zijn dood in scène zette om met het geld van de verzekering te kunnen gaan lopen. "Zijn vrouw hielp hem daarbij, maar zijn kinderen dachten jarenlang dat hij overleden was."

En dan zijn er nog de twijfelaars. "99 procent van de mensen die mij contacteert, verdwijnt uiteindelijk niet. Zij denken dat ze weg willen, als reactie op iets slechts dat in hun leven is gebeurd. Maar bijna iedereen bedenkt zich. Verdwijnen is voor zo goed als niemand een constructieve oplossing."

En dan nog een vraag: is het wel legaal om zomaar van de radar te verdwijnen? In theorie wel: in een democratische rechtsstaat als België ben je vrij om te gaan en te staan waar je wil. De Schengenzone maakt vrij reizen bovendien een pak eenvoudiger. "Als je wil, kan je gaan", zegt Ahearn daarover. "Het is niet illegaal."

Een belangrijke randvoorwaarde daarbij is natuurlijk dat je niet onder toezicht of voorwaarden staat van het gerecht.

Wat gebeurt er in zo'n geval? Remue legt uit: "Het eerste wat we doen, is een profiel opmaken van de vermiste persoon. Wie zijn zij? Waar werken ze? Wat is hun financiële situatie en hun gezondheidstoestand, of hun medisch verleden? Hebben zij een gerechtelijk verleden, relaties, hobby's?"

Een verdwijner kan criminele motieven hebben, maar er zijn ook andere mogelijke redenen. "Mensen kunnen ook ontvoerd zijn of verdwaald, of misschien willen ze gewoon wat tijd voor zichzelf." Opvallend is dat je ook in dat laatste geval bij Interpol (de internationale politiedienst) geseind zal worden.

"Dat is een passief systeem", verklaart Remue. "Het is niet zo dat er dan allerlei alarmsystemen afgaan." Zo'n seining is bovendien aan maatregelen verbonden. Als de gecontroleerde persoon een verdachte is in een strafonderzoek, zal gevraagd worden om die te arresteren.

"Maar het kan ook zijn dat wij gewoon de verblijfplaats van de verdwenen persoon willen achterhalen. Als meerderjarige kan je dat weigeren. Wij moeten de privacy van zo iemand respecteren en mogen de verblijfplaats dan niet aan de familie meedelen."

In België staan er vandaag ongeveer 760 mensen als 'onrustwekkend vermist' gemeld. "Ik ben er zeker van dat een aantal van hen het goed stelt", zegt Remue. "Ze verblijven ergens waar ze niet in het oog springen en een gewoon leven leiden. Misschien liggen ze nu wel met een cocktail in de hand op een exotisch eiland."

Toch blijkt het niet onmogelijk om ook dicht bij huis lang onder de radar te blijven. Remue herinnert zich het verhaal van een bakkersvrouw uit Aalst die bijna twee jaar lang onvindbaar was. Uiteindelijk bleek ze al die tijd in een appartement in Nederland te verblijven.

"Mensen doen soms rare dingen", vertelt Remue daarover. "Ze reageren impulsief, ze willen vluchten uit de dagelijkse realiteit. Dan doen ze soms dingen waar ze achteraf spijt van krijgen. Maar verdwijnen? Dat is niet de oplossing", besluit hij.