Waarom mannen de culinaire wereld domineren

Voor het eerst in 72 jaar is de Eerste Kok van België een vrouw: Laurence De Smet van Hof van Cleve kaapte begin deze week de prestigieuze prijs weg. Terwijl vrouwen al sinds mensenheugenis geassocieerd worden met koken, blijft gastronomie voornamelijk een mannenwereld.

"Zodra koken geen taak, maar een job wordt, komen we op mannendomein", bevestigt Charlotte De Backer. De Backer bestudeert als hoogleraar Communicatiewetenschappen (UA) de sociale aspecten van eten en onze eetgewoontes. De verklaring voor die ogenschijnlijke tegenstelling ligt bij de intentie waarmee mannen en vrouwen aan hun kookopdracht beginnen.

"Bij het koken voor anderen leggen mannen en vrouwen andere klemtonen. Gemiddeld genomen gaan vrouwen vaker rekening houden met de voorkeur van anderen. Ze denken na over wat hun tafelgasten graag eten."

"Als mannen koken, is dat vaker bij een speciale gelegenheid en willen ze vooral uitpakken. Ze maken gerechten die complex zijn en indruk maken, of koken iets dat ze zelf graag klaarmaken", aldus De Backer. 

Dat was ook de conclusie van 'Making pancakes on Sunday' , een Amerikaanse wetenschappelijke paper uit 1981. Toen al merkten de auteurs op dat de doordeweekse maaltijden van een gezin vaak werden klaargemaakt door de moeders, maar dat het op zondag de vaders waren die uitpakten met pannenkoeken.

"Het is erg tekenend: papa wordt op een troon gezet, want hij heeft heerlijke pannenkoeken gemaakt. Terwijl mama zich al zes dagen uitgesloofd heeft om elke dag een gezonde maaltijd op tafel te toveren", zegt De Backer. Vrouwen koken dus meer om te zorgen, mannen meer om indruk te maken.

Ook culinair recensent Bruno Vanspauwen van De Standaard bevestigt. "Mannen zijn meer gericht op roem en faam. En dat zie je terug op de borden." Volgens Vanspauwen zijn borden die door mannen klaargemaakt zijn, vaak te herkennen aan een zekere overdaad.

"Mannen willen indruk maken. Een bord met een langoustine die de show steelt, is voor hen niet genoeg. Er moet dan ook nog kaviaar bij. Je krijgt een opstapeling van dure producten."

"Een vrouw zet meer in op finesse en subtiliteit. Naast die langoustine komt dan eerder een groente te liggen." En zo duidt Vanspauwen op nog een belangrijk genderverschil in de keuken: vrouwen zouden gevoelig meer bezig zijn met wat Vanspauwen "lichtheid en gezondheid" noemt. 

"De Franse keuken is honderd jaar lang gedomineerd door mannen. En dat merk je ook aan de gerechten die daaruit voortgekomen zijn: boter, room en kaas zijn overvloedig aanwezig. Het is mede door de opkomst van vrouwen in professionele keukens dat men meer is gaan nadenken over lichtere manieren van koken."

"Bovendien is het belang van groenten ook toegenomen. Vroeger waren groenten een garnituur, de hoofdrol was altijd weggelegd voor het stuk vlees of vis en de saus die erbij kwam. Dat is nu helemaal anders, en dat kunnen we niet los zien van het feit dat er op dit moment veel vrouwelijke sterrenchefs zijn die die evolutie mee in gang gezet hebben."

Er is nog wat werk aan de naamsbekendheid van vrouwelijke chefs, vindt De Backer. "Nu zie je dat de bekendste vrouwelijke chefs degene zijn die het cliché bevestigen: van Nigella Lawson over Martha Stewart tot Julia Child, het zijn allemaal vrouwen die dagelijkse kost maken."

Toch is er op het front van dagelijkse kost goed nieuws te melden. "Iemand als Jeroen Meus verdient veel krediet: hij doorbreekt immers het genderpatroon. Hij pakt niet uit met kennis en skills, maar maakt heel gewone, lekkere maaltijden klaar, een taak die in veel gezinnen nog altijd weggelegd is voor de vrouw. Meus toont dat ook mannen dagelijkse kost kunnen maken", besluit De Backer.