Als staten geen gehoor geven aan een arrestatiebevel van het Internationaal Strafhof, dan dreigt het zijn macht te verliezen. Dat zeggen Dimitri Van Den Meerssche, specialist Internationaal recht, en Christine Van Den Wyngaert, hoogleraar Strafrecht en oud-rechter aan het Internationaal Strafhof. "De situatie was nog nooit zo kritiek. Als niet alle lidstaten meewerken, heb je een groot probleem."
Internationaal Strafhof staat machteloos tegenover staten die arrestatiebevelen negeren: "Situatie nog nooit zo kritiek"
Lukas Lecluyse
Gepubliceerd:
In juni 2015 bezoekt de Soedanese president Omar al-Bashir Zuid-Afrika. Geen vanzelfsprekende bestemming, want als hij voet aan de grond zet in het Afrikaanse land, loopt hij het risico om gearresteerd te worden. Het Internationaal Strafhof heeft immers een internationaal aanhoudingsbevel uitgevaardigd, omdat al-Bashir wordt beschuldigd van oorlogsmisdaden, misdaden tegen de mensheid én genocide voor zijn rol bij het geweld in de Soedanese regio Darfoer.
Het bezoek gaat uiteindelijk door, en al-Bashir wordt niet gearresteerd. "Beschamend", reageert het Internationaal Strafhof. Meer kan het Hof echter niet doen. Het heeft geen politiemacht en kan zijn beslissingen niet afdwingen. Het Hof rekent erop dat de 124 landen die het Statuut van Rome goedkeurden, onder wie ook Zuid-Afrika, hun verantwoordelijkheid nemen. Als ze dat niet doen, staat het Internationaal Strafhof machteloos.
Heeft Strafhof nog iets te zeggen?
Zuid-Afrika is niet het eerste land dat weigert gevolg te geven aan een arrestatiebevel van het Internationaal Strafhof. Nog niet zo heel lang geleden, in september dit jaar, brengt de Russische president Vladimir Poetin een bezoek aan Mongolië. Ook tegen hem heeft het Internationaal Strafhof een aanhoudingsbevel uitgevaardigd, en ook Mongolië ondertekende het Statuut van Rome, maar toch wordt Poetin niet gearresteerd.
Nu nodigt ook de Hongaarse premier Orbán - schijnbaar zonder schroom - een leider (Netanyahu, red.) uit die door het Internationaal Strafhof beschuldigd wordt van oorlogsmisdaden en misdaden tegen de mensheid. Heeft het Strafhof dan werkelijk niets meer te zeggen?
"Het Strafhof kan staten niet straffen en geen sancties opleggen", vertelt Christine Van Den Wyngaert. Ze is emeritus hoogleraar Strafrecht verbonden aan de Universiteit Antwerpen en voormalig rechter aan het Internationaal Strafhof.
"Uitzonderlijk kan wel de VN-Veiligheidsraad of de Vergadering van Statenpartijen actie ondernemen", weet Dimitri Van Den Meerssche, specialist Internationaal recht. "In het slechtste geval verliest Hongarije dan zijn deelname aan de besluitvorming. De kans dat dat gebeurt, is echter klein.
In de VN-Veiligheidsraad hebben de Verenigde Staten een vetorecht. Ook zij hebben zich al krachtig uitgesproken tegen de beslissing van het Strafhof. De kans is dus groot dat ze sancties tegen Hongarije zullen wegstemmen."
Als staten niet langer meewerken, zit je met een probleem. De situatie was nog nooit zo kritiek
Christine Van Den Wyngaert - hoogleraar en oud-rechter bij het Internationaal Strafhof
In de praktijk is het Strafhof dus afhankelijk van de politieke wil van de staten die het Statuut van Rome ondertekend hebben, zegt Van Den Wyngaert. "Het Internationaal Strafhof werd opgericht door verschillende staten. De geopolitieke situatie was bij de oprichting gunstig voor het ontstaan, maar die is nu veranderd."
"Op het moment dat diezelfde staten niet meer meewerken, zit je met een probleem. Nooit eerder was de situatie zo kritiek. De beslissing van het Hof heeft in dat geval nog steeds een grote symbolische waarde en creëert diplomatieke blaam, maar tot echte arrestaties kan het dan niet langer leiden."
Arrestatie Netanyahu in Hongarije toch mogelijk
Dat Orbán de Israëlische premier nu zomaar uitnodigt, betekent volgens Van Den Wyngaert niet dat hij niet gearresteerd kan worden. "Het hangt er voor een groot deel van af hoe onafhankelijk de rechtbanken en de lokale autoriteiten in Hongarije zijn", vertelt ze.
"Orbán mag dan wel zeggen dat hij tegen de uitspraak van het Hof is, de lokale autoriteiten kunnen daar anders over oordelen. Het kan zijn dat zij die aanhouding wel uitvoeren, omdat ze het internationale recht toepassen. Of de lokale autoriteiten in Hongarije immuun zijn voor de invloed van Orbán, weet ik niet."
Maar zelfs al wordt Netanyahu gearresteerd, dan nog bestaat de mogelijkheid dat de Verenigde Staten daarin tussenkomen. "In de VS hebben ze in 2002 de 'Hague Invasion Act' goedgekeurd. Deze wet werd ondertekend door president George W. Bush en is bedoeld om Amerikaanse militairen en bondgenoten (dus ook Israël) te beschermen tegen vervolging door het Internationaal Strafhof (ICC) in Den Haag."
"De wet geeft de Amerikaanse president de bevoegdheid om 'alle noodzakelijke middelen' te gebruiken, inclusief militaire actie, om Amerikaanse of bondgenoten die door het ICC worden vastgehouden, vrij te krijgen. Dit bevat zelfs een hypothetische invasie van Nederland als dat nodig zou zijn, al is die kans klein."
