In België worden elke maand ongeveer 2 vrouwen om het leven gebracht door hun (ex-)partner. De teller dit jaar staat tot nu toe op 20 dodelijke slachtoffers. "De problematiek blijft vaak verborgen tot het effectief dodelijk afloopt", zegt Liesbet Stevens van het Instituut voor de Gelijkheid van Vrouwen en Mannen (IGVM), op deze internationale dag tegen geweld tegen vrouwen.
Elke maand sterven 2 vrouwen door partnergeweld in België: "Probleem blijft vaak verborgen tot het dodelijk afloopt"
Stephanie, Maria, Ingrid, Marijke, Veronique… allemaal zijn ze dit jaar overleden na dodelijk partnergeweld. Sinds begin 2024 zijn er zeker 20 slachtoffers. Officiële cijfers zijn er voorlopig niet, dus baseerden we ons op eigen berichtgeving en de informatie van politie en parket.
Het verzamelen van alle gegevens leverde deze kaart op. Als u op een bolletje klikt, krijgt u meer uitleg over het slachtoffer:
De 20 dodelijke slachtoffers op deze kaart zijn maar het topje van de ijsberg. "Het is een problematiek die vaak verborgen blijft tot het effectief dodelijk afloopt", zegt Liesbet Stevens van het Instituut voor Gelijkheid van Vrouwen en Mannen.
"De meeste gevallen van dodelijk partnergeweld worden voorafgegaan door niet-dodelijk partnergeweld. Vaak is de politie al op de hoogte van het feit dat er in een bepaald gezin of in een relatie zulke problemen zijn", weet Stevens.
Zo waren er in 2023 in ons land ongeveer 260 gevallen van potentieel dodelijk partnergeweld. Ongeveer 10 procent daarvan is effectief dodelijk afgelopen. De anderen hebben, bij wijze van spreken, "geluk gehad".
"Maar dan heb je nog de slachtoffers van dodelijk seksueel geweld en eergeweld. En dan is er nog de uitdaging dat mensen niet altijd de stap zetten naar politie en justitie waardoor soms niemand weet wat die mensen overkomt."
Bert verloor zijn moeder en zus
De impact van intrafamiliaal geweld is immens. Daarover kan Bert getuigen. Hij was 13 jaar oud toen zijn leven drastisch veranderde. Voor de buitenwereld leek het gezin uit Tienen perfect, maar wat zich binnen de muren van het rijhuis afspeelde, was totaal anders.
"Er was heel veel geweld thuis", vertelt Bert aan VRT NWS. Hij is intussen een vijftiger. "Als kind heb ik geprobeerd om een signaal te geven door verschillende keren weg te lopen. Maar telkens werd ik aan de kant geschoven als een moeilijke jongen."
Op een nacht wordt zijn vader extreem gewelddadig en valt hij de andere gezinsleden aan. "Mijn moeder en zus raakten zwaargewond. Mijn moeder overleefde, maar had ernstige neurologische restletsels. Mijn zus overleed enkele dagen na de feiten. Zelf raakte ik in een diepe coma gedurende een maand. Bij mijn ontwaken was mijn zus al overleden en begraven. Ik heb geen afscheid kunnen nemen", zegt Bert. "De artsen dachten dat ik zou voortleven als een plant, maar na een lange revalidatie kon ik weer praten en stappen. Ik moest alles opnieuw leren. Ik leef sindsdien met een beperking, maar ik heb geluk gehad dat ik jong en veerkrachtig was."
42 jaar na de feiten wordt Bert nog dagelijks geconfronteerd met de gevolgen, maar toch klinkt hij niet verbitterd. "Als mijn getuigenis ook maar 1 slachtoffer kan voorkomen, dan is het dat waard. Ik wil vooral de boodschap geven dat we de signalen van kinderen niet mogen negeren. Kijk niet alleen naar hun (probleem)gedrag, maar luister ook echt naar hen."
"Ik vind het ook een gemis dat we zelden verhalen horen van kinderen die in zulke situaties belanden. Ook hun levens veranderen compleet: ze verliezen vaak in één klap hun moeder en hun vader, als die gearresteerd wordt. Ze blijven alleen achter en verliezen in de meeste gevallen ook hun thuis. Ook zij verdienen de nodige aandacht en steun."
Femicide
Cijfers werden tot nog toe niet stelselmatig bijgehouden. Daar komt verandering in want "meten is weten". Het Instituut voor Gelijkheid van Mannen en Vrouwen is data aan het verzamelen en komt vanaf 2026 met een jaarlijks rapport.
Dat is het gevolg van de 'femicide-wet' die sinds oktober vorig jaar van kracht is. Femicide is een haatmisdrijf tegen vrouwen waarbij vrouwen worden gedood omdat ze vrouw zijn. "Alles wijst er inderdaad op dat de meeste slachtoffers van partnergeweld vrouwen zijn", aldus Stevens. "Maar we weten dat ook mannen het slachtoffer kunnen zijn en ook die gevallen brengen we in beeld."
De femicide-wet heet dan ook voluit 'Wet voor de preventie en de bestrijding van femicides en gendergerelateerde dodingen'.
Drempels
"De afgelopen jaren hebben politie en justitie echt enorme inspanningen geleverd om beter te reageren op zulke gevallen", stelt Liesbet Stevens. "Ze werken bijvoorbeeld nu met een risicotaxatie-instrument om op een meer wetenschappelijk onderbouwde manier te evalueren welke stappen vanuit politie en justitie urgent moeten gezet worden."
"Toch zien we dat het soms nog fout loopt en dat niet de juiste aanpak wordt gehanteerd. Bovendien moet die risicotaxatie regelmatig herhaald worden. Risico's kunnen groter of kleiner worden. Je moet dat regelmatig opvolgen", klinkt het. Bovendien hebben niet alleen politie en justitie een rol, vindt Stevens.
"Het moet ook meer bespreekbaar worden wanneer iemand naar de huisarts of een andere hulpverlener gaat. We moeten het nog meer mogelijk maken voor mensen om op een laagdrempelige manier bij een instantie te laten weten 'Kijk, ik zit in een gewelddadige relatie, ik heb hulp nodig', zonder dat er dan meteen door politie of justitie wordt ingegrepen."
Wat kan je doen als je een slachtoffer bent of kent?
Ik ben slachtoffer:
Praten is zeer belangrijk. Neem iemand in vertrouwen. Dat kan een familielid zijn, maar ook je huisarts of een vertrouwenspersoon. Je kan ook altijd bellen naar 1712 , de hulplijn voor vragen over geweld, misbruik en kindermishandeling. Dat is een heel laagdrempelige telefoonlijn: het is anoniem en staat niet op je telefoonrekening. Uiteraard kan je ook altijd terecht bij de politie, op het nummer 101.
Bij Veilig Huis vind je steun bij lotgenoten en zorgt voor verbinding tussen gezinnen en de betrokken diensten. Surf naar de site of mail lotgenoten.veilighuis@vlaanderen.be.
Ik ken een slachtoffer:
Vaak raken slachtoffers van partnergeweld geïsoleerd van vrienden en familie. Als je dat merkt, is het belangrijk om toch contact te proberen te houden. Het CAW - Centrum Algemeen Welzijnswerk - heeft vijf tips opgelijst hoe je een slachtoffer kan ondersteunen of helpen .
Laat weten dat je er bent, bied een luisterend oor zonder oordeel.
Verwijs door naar professionele hulpverlening.
Dring je mening over de gewelddadige partner niet op. Dat werkt averechts, want slachtoffers hebben dan de neiging om zich af te sluiten voor jou. En ze moeten zélf de stap zetten naar hulpverlening.
Wees discreet en minimaliseer niet.
Bij een noodgeval, moet je de politie contacteren op het nummer 101.
