Het nucleaire wapenprogramma van het Verenigd Koninkrijk heeft bijna 40.000 militairen, wetenschappers en lokale inwoners blootgesteld aan de schadelijke straling van kernwapens. Velen onder hen kampen tot vandaag met de gevolgen, zoals kankers, hartaandoeningen, miskramen en leukemie. Dat onthult de BBC op basis van 4.000 geheime documenten.
BBC onthult nucleaire doofpotoperatie: duizenden mensen ernstig ziek of getraumatiseerd na jarenlange blootstelling aan straling
Lukas Lecluyse
Gepubliceerd:
Na het einde van de Tweede Wereldoorlog geraken de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie verwikkeld in een nucleaire wapenwedloop. Beide landen zien nucleaire wapens als de manier om militaire superioriteit te verwerven en hun invloed in de wereld te vergroten. Ook het Verenigd Koninkrijk wil een plekje aan de tafel veroveren en zet volop in op de nucleaire race.
De Britten doen er alles aan om mee te kunnen met de andere grootmachten, en experimenteren daarom volop met atoom- en waterstofwapens. Daarvoor zijn nucleaire testen nodig, maar het is ondenkbaar dat atoomwapens zelfs maar in de buurt van de Britse eilanden tot ontploffing worden gebracht. Het is dus uitkijken naar overzeese gebieden die als testbasis gebruikt kunnen worden en lokale volkeren die als proefkonijnen kunnen dienen.
Van paradijs tot hel
De locaties die worden uitgekozen voor de nucleaire testen zijn verschillende dunbevolkte koraaleilanden in de Stille Oceaan en het Australische binnenland en de kust. Tussen 1952 en 1963 worden op die locaties in totaal 45 atoom- en waterstofbommen tot ontploffing gebracht om te onderzoeken wat de impact is op land, mens en dier. Alleen, vaak hebben de medewerkers en lokale bevolking die ongevraagd deel uitmaakten van de tests, geen idee van de schadelijk impact van de straling.
In totaal zouden bijna 40.000 Britse en Australische onderzoekers, militairen en inwoners blootgesteld zijn aan die radioactieve straling. Velen onder hen zijn in de buurt van de ontploffing opgesteld om te meten wat het effect van zo'n ontploffing op mensen is.
Ook veel jonge Britse militairen nemen in de jaren 50 en 60 deel aan de testen. Ze krijgen de kans om aan de andere kant van de aardbol "hun land te dienen", zonder dat ze eigenlijk goed weten waar ze aan beginnen. Aanvankelijk hebben ze op eilanden als Christmas Island en de Monte Bello archipel een luxeleven: het is er een paradijs op aarde, met zon, zee, bier, zeevruchten en strandvoetbal.
Onbeschrijfelijk leed
Van die paradijselijke euforie blijft nu niet veel meer over. Brian Unthank, nu 86, was in de zevende hemel toen hij als kok bij de Royal Air Force naar het tropische paradijs werd gezonden. "Ik ving er haaien en bereidde die voor het hele kamp", vertelt hij aan BBC.
Niet veel later ziet hij 2 waterstofbommen ontploffen, samen met een kracht 320 keer zo groot als de atoombommen die neerkwamen op Hiroshima. Daarna wordt hij naar huis gestuurd en begint alle ellende.
Enkele maanden na zijn aankomst begint zijn mond plots ernstig te bloeden. Een paar weken later is hij al zijn tanden kwijt. Brian krijgt ook darmproblemen en zijn vrouw krijgt 13 miskramen. Brian en zijn vrouw krijgen uiteindelijk samen 2 kinderen, maar 1 wordt geboren met 2 gaten in het hart en de ander heeft 2 baarmoeders.
Het leed van Brian en zijn familie is enorm, maar toch lijkt elke vorm van documentatie daarover te ontbreken. Zo liet Brian ook 93 gevallen van huidkanker behandelen, maar in zijn medisch dossier wordt dat slechts als 1 kanker geregistreerd. Ook is er een gat van 20 jaar in zijn officiële medische gegevens en die van zijn familie: veel info is op mysterieuze wijze uit het dossier verdwenen. Dit heeft alles weg van een doofpotoperatie, concludeert BBC.
Doofpotoperatie
Brian is niet de enige met dit verhaal. BBC spreekt ook met de zoon van een veteraan, lokale inwoners, zeelieden, ... Allen delen soortgelijke verhalen: hartproblemen, psychologische gevolgen, kanker, miskramen, ...
John Folkes was een piloot bij het Britse leger. Hij werd bevolen om met zijn toestel door de paddenstoelwolken van 4 atoombommen te vliegen. Zijn bloed zou achteraf getest worden om te onderzoeken of de straling zijn lichaam was binnengedrongen.
Maar het plan verloopt niet zoals gepland. Zijn vliegtuig wordt door de lucht geslingerd door de kracht van de explosie, terwijl hij onder zich "de hel ziet". John houdt er een posttraumatische stoornis aan over en zijn handen stoppen niet meer met trillen. De officiële testresultaten krijgt hij nooit te horen.
Ook in het medische dossier van John staat over die periode niets. Verschillende pogingen om die gegevens te verkrijgen draaiden op niets uit. Er lopen verschillende rechtszaken en verzoeken tot de openbaarmaking van informatie om de verslagen van het Ministerie van Defensie in handen te krijgen, maar het ministerie ontkent nog steeds het bestaan van die documenten.
Onderzoeksjournaliste Susie Boniface kreeg na lang aandringen uiteindelijk 4.000 pagina's geheime documenten over de medische onderzoeken op militair personeel en burgers in handen. Daaruit bleek dat het Ministerie van Defensie doelbewust belangrijke informatie verzwegen heeft voor de Britse overheid en loog over het afnemen van bloedtesten.
Op basis van die nieuwe informatie hopen de veteranen nu dat een rechtbank gerechtigheid kan brengen. "Wat ze destijds allemaal gezegd hebben - dat ze gebruikt werden als proefkonijnen en labratten - klopte allemaal", vertelt Boniface. "Het waren mensen waarop experimenten werden gedaan tijdens de volledige duurtijd van de nucleaire tests."
Officieel reageert de overheid dat er geen verband is tussen de nucleaire testen en de gezondheidseffecten op de tienduizenden militairen, inwoners en medewerkers. "Er wordt bovendien geen informatie achtergehouden voor de veteranen", klinkt het. Die veteranen - verbitterd en teleurgesteld - blijven dat ontkennen.
