Richard III, volgens de overlevering een van de meest beruchte koningen uit de Britse geschiedenis, heeft een stem gekregen. Wetenschappers uit verschillende disciplines werkten samen om een sprekende digitale avatar van de koning te maken. De stem werd zo goed mogelijk gereconstrueerd, compleet met een Yorkshire-accent. "Dit is 90 procent Richard, het dichtste dat we ooit zullen geraken."
Zo klonk Richard III: beruchte koning van Engeland komt tot leven en spreekt als avatar
Kathleen Heylen
Gepubliceerd:
Tien jaar geleden moest de Britse stem- en zangcoach Yvonne Morley-Chrisholm voor entertainment zorgen op een evenement voor zangcoaches in de stad Leicester. Het werd een act waarbij de acteurs zich lieten inspireren door de bulderende koning Richard III uit de bekende theaterstukken van Shakespeare.
Leicester was de stad waar kort voordien het lichaam van Richard III teruggevonden was. Een van de belangrijkste archeologische vondsten uit de Britse geschiedenis. Morley-Chrisholm begon zich af te vragen hoe de echte Richard III klonk en nam contact op met de Richard III Society om meer over hem te weten te komen.
Daar hoorde ze dat het gezicht van de koning gereconstrueerd was. Van het een kwam het ander en zo ontstond het project 'A voice for Richard' .
Wie was Richard III?
Richard III was amper 2,5 jaar koning van Engeland, van april 1483 tot oktober 1485. Eeuwen later draagt hij nog altijd een gewelddadige reputatie met zich mee. Zo zou hij na de dood van zijn broer, koning Edward IV, diens zoontjes en troonopvolgers Edward en Richard hebben laten opsluiten en vermoorden in de Tower of Londen.
Intussen menen geschiedschrijvers dat dat brutale beeld van Richard III lang niet altijd terecht is. Hij stierf op 32-jarige leeftijd bij de slag van Bosworth. Hij werd gedood door Henry Tudor (de latere koning Hendrik VII). Meteen het begin van de dynastie van de Tudors, met onder anderen Hendrik VIII en Elisabeth I.
De laatste rustplaats van Richard III was een graf bij een klooster in de stad Leicester. Jaren later zou zijn lichaam daar door politieke tegenstrevers weggehaald zijn en in een rivier gegooid. Maar in 2012 ontdekten wetenschappers van de universiteit van Leicester een mannelijk skelet onder een oude parkeergarage. Daar lag eeuwen geleden een klooster.
Onder meer vergelijkend onderzoek tussen het DNA op het skelet en DNA van hedendaagse verwanten wees uit dat het inderdaad om het skelet van Richard III ging. In 2015 kreeg hij een officiële laatste rustplaats in de kathedraal van Leicester.
Hoe klonk Richard III écht?
Voor 'A voice for Richard' werkten heel wat experts uit verschillende domeinen samen. Het ging niet alleen om deskundigen in de anatomie van gezichten en schedels, maar ook in spraak- en taaltherapie, tandheelkunde, forensische psychologie en archeologie.
Niet toevallig werd het Face Lab van John Moores University in Liverpool erbij betrokken. Dat is een interdisciplinaire onderzoeksgroep die zich bezighoudt met forensisch en archeologische analyse en representatie. Hun werk bevindt zich op het kruispunt van wetenschap en kunst. Ze maken onder meer reconstructies van de gezichten van historische figuren, waaronder dat van Richard III.
Op basis van alle bevindingen werd een acteur gezocht die qua lichaamsbouw en gezicht zo veel mogelijk op Richard III leek. Dat werd Thomas Dennis. Om de taal en de uitspraak uit de 15e eeuw zo goed mogelijk te krijgen, werd een beroep gedaan op professor taalkunde David Crystal.
Professor Crystal en stemcoach Morley-Chrisholm leerden Dennis aan hoe hij moest spreken en klinken als een Richard III uit de 15e eeuw.
"We moesten een man vinden met een gezicht dat erg op dat gezicht lijkt. We moesten hem trainen in de oorspronkelijke uitspraak, het accent, de persoonlijkheid. En dat hebben we gedaan", zegt Morley-Chrisholm.
"Dit is voor 90 procent Richard III"
En zo ontstond in het Face Lab in Liverpool een levende en ademende Richard III. Of beter gezegd een avatar, een digitale representatie. Vorige zondag was de avatar voor het eerst te zien en te horen tijdens een voorstelling in het York Theatre Royal.
Het publiek kon horen hoe hij enkele toespraken voorlas. Een van die teksten was de toespraak die Richard III gaf bij de aanstelling van zijn zoon Edward als kroonprins ('Prince of Wales').
Wat opvalt is dat Richard III spreekt met een accent dat lijkt op dat van Yorkshire. Het stijfdeftige Engels uit de stukken van Shakespeare blijft ver achterwege. Al blijft het nog goed verstaanbaar voor moderne oren. Stemcoach Morley-Chrisholm en professor Crystal noemen zijn stem "een fascinerende mix van het bekende en het onbekende." Volgens professor Crystal is het onmogelijk om te weten hoe de stem van Richard III écht geklonken zou hebben. De stem is "90 procent Richard", zegt hij. "Er zijn waarschijnlijk eigenaardigheden uit de taal en de uitspraak van die tijd die we niet kunnen kennen. Dit is het dichtste dat we ooit zullen komen."
