Op de COP29 in Bakoe gaat het, naast geld, vooral over het broeikasgas methaan. Ondanks dat het maar 0,0002 procent van de atmosfeer uitmaakt, zou het toch verantwoordelijk zijn voor een derde van de klimaatopwarming door mensen. Niet iedereen gelooft echter dat dit zo'n grote invloed kan hebben. Hoe zit het nu eigenlijk met de impact van methaan op het klimaat? En waarom beloven landen, waaronder België, om de uitstoot van methaan specifiek aan te pakken?
Hoe groot is de impact van methaan op de klimaatopwarming?
In het kort
Wat? Methaan zou verantwoordelijk zijn voor maar liefst een derde van de opwarming van het klimaat. Dat stuit op ongeloof omdat het broeikasgas maar 0,0002 procent van de atmosfeer uitmaakt.
Maar? Volgens berekeningen van het IPCC is methaan verantwoordelijk voor een temperatuurstijging van 0,5 graden Celsius. Dit werd berekend op basis van klimaatmodellen en de aanwezigheid van methaan in de atmosfeer doorheen de tijd. Dat is 30 procent van 1,5 graden Celsius, de totale temperatuurstijging door broeikasgassen sinds de industriële revolutie.
Methaan is een broeikasgas dat natuurlijk voorkomt, maar 60 procent van de methaanuitstoot komt van menselijk handelen. Belangrijkste bronnen hierbij zijn landbouw, aardgas(lekken) en organisch afval.
Dat methaan verantwoordelijk zou zijn voor maar liefst een derde van de klimaatopwarming valt te lezen bij onder andere de VN , NASA , het Internationaal Energieagentschap en het KNMI . Betrouwbare bronnen, maar toch is niet iedereen op sociale media overtuigd.
Zo zou methaan maar 0,0002 procent van de atmosfeer uitmaken, 220 keer minder dan CO2. Te weinig , volgens sommigen , om zo’n impact op de opwarming te hebben. Dit werd onder andere beweerd door Peter Clack, een Australische journalist die al vaker misinformatie rond het klimaat deelde. Zijn bericht hierover werd zo'n 30.000 keer bekeken, maar ook Nederlandstalige accounts deelden het.
Verzadigingseffect CO2
De concentratie methaan in de atmosfeer bedraagt momenteel ongeveer 1.900 deeltjes per miljard deeltjes. Dat lijkt verwaarloosbaar tegenover de concentratie CO2 in de atmosfeer: 420.000 deeltjes per miljard , 220 keer zo veel als methaan. Maar ook CO2, het belangrijkste broeikasgas, maakt ‘slechts’ 0,04 procent van de atmosfeer uit.
Dat methaan relatief gezien een grotere impact heeft, ligt aan de mate waarin verschillende gassen straling absorberen. Dat zegt Stef Lhermitte, hoofddocent aan de faculteit Bio-ingenieurswetenschappen van de KU Leuven.
“In onze atmosfeer is er al veel CO2 aanwezig. Als er nog meer CO2 bijkomt, heeft dat een relatief kleine impact op het broeikaseffect. Bij methaan is dat verzadigingseffect er nog niet. Elke methaangasmolecule die we toevoegen, heeft daardoor een zeer sterk effect.”
Lhermitte vergelijkt het met kleren: "Wie al drie dikke truien draagt, maar slechts een dunne korte broek, zal het niet veel warmer krijgen door een extra trui. Een warme lange broek zal meer effect hebben."
28 keer krachtiger over 100 jaar
Daarnaast heeft methaan ook een groter vermogen om warmte op te nemen, zegt Ivan Janssens, bioloog en expert broeikasgassen aan de UAntwerpen. “In methaan staan de verbindingen meer trillingen en draaiingen toe, waardoor de molecule meer warmte kan opnemen. Ze stralen die warmte vervolgens opnieuw uit.”
Het potentieel van een broeikasgas om warmte op te slaan en zo vast te houden in de atmosfeer, wordt uitgedrukt in ‘Global Warming Potential’(GWP) , zeg maar het opwarmingspotentieel. CO2 is de referentie en heeft dus een GWP van 1.
Volgens het VN-klimaatpanel IPCC heeft methaan een GWP van 84 over een periode van 20 jaar. Dat wil dus zeggen dat 1 ton methaan in de atmosfeer evenveel bijdraagt aan het broeikaseffect als 84 ton CO2.
Maar over een periode van honderd jaar is de GWP van methaan 'slechts' 28. Dat komt, aldus Janssens, doordat methaan veel sneller afbreekt dan CO2 . Na ongeveer 10 jaar is methaan alweer uit de atmosfeer verdwenen, maar CO2 kan honderden jaren blijven hangen.
1,5 of 1,1 graden warmer?
Waar komt nu die 30 procent vandaan? Als bron voor het cijfer wordt regelmatig het rapport van het VN-klimaatpanel IPCC genoemd. Chris Smith, klimaatwetenschapper aan de VUB, werkte daaraan mee. Volgens hem verwijst die 30 procent naar de 0,5 graden Celsius die methaan volgens het IPCC bijdraagt aan de huidige klimaatopwarming van 1,5 graden.
Dat aandeel zou trouwens nog hoger kunnen liggen, afhankelijk van hoe je het berekent. Als je het afkoelende effect van aerosolen meetelt die de mens uitstoot, bijvoorbeeld in fijn stof, dan kom je slechts aan een klimaatopwarming van 1,1 graden Celsius. "Als je dat cijfer gebruikt, kom je uit bij een aandeel van 45 procent voor methaan uit", zegt Smith. "Maar meer dan 30 procent is dus zeker correct."
Radiative forcing en klimaatmodellen
Hoe berekenen wetenschappers nu het aandeel van een broeikasgas? Smith legt uit dat dit gebeurt op basis van 'radiative forcing ', "de verandering in het energiebudget van de aarde, door de toename van onder andere broeikasgassen".
Dat is de verhouding tussen de energie die de atmosfeer binnenkomt en de energie die weer verdwijnt. Dat wordt uitgedrukt in watt per vierkante meter.
"We berekenen de radiative forcing voor elk jaar sinds de industriële revolutie. Toen was die radiative forcing 0. Vervolgens kijken we naar het verschil doorheen de tijd in 2 scenario's: een met de historische methaanuitstoot erbij, en een zonder. Als je daar een klimaatmodel op los laat en kijkt naar het verschil tussen beide scenario's, zie je de impact van methaan."
30 procent vs 16 procent
Een ander cijfer dat vaak terugkomt over de impact van methaan op de klimaatverandering is 16 procent. Dat zien we onder andere bij de Wereld Meteorologische Organisatie van de VN (WMO). Waar komt dat verschil vandaan?
"Het IPCC neemt ook de secundaire effecten van methaanuitstoot mee in de berekening. Methaan leidt ook tot ozonvorming, waterdamp en CO2, ook allemaal broeikasgassen. Dat is in de berekening van de WMO niet meegenomen ", aldus Smith.
Een ander verschil zit volgens Smith in de omrekening van watt per vierkante meter naar temperatuur, wat het IPCC wel doet, en de WMO niet. "Dat is een methodologisch verschil. De WMO berekent enkel de radiative forcing van methaan, in watt per meter. Wij berekenden ook nog de evolutie van de temperatuur. Zo konden we in ons model rekening houden met het effect dat de oceaan heeft op de verandering in temperatuur."
Korter in de atmosfeer
Methaan blijft maar iets meer dan 10 jaar in de atmosfeer. Bij CO2 duurt dat veel langer. Net daarom wordt het opwarmingspotentieel van methaan omschreven in zowel 20 als 100 jaar. Op korte termijn, 20 jaar dus, heeft methaan veel meer impact dan op lange termijn.
Als de mensheid nu zou stoppen met CO2 uitstoten, blijft de al uitgestoten CO2 lang hangen in de atmosfeer en dus ook invloed hebben op het broeikaseffect. Methaan echter verdwijnt na 12 jaar. "Het wordt omgezet in CO2, maar dat in verwaarloosbare hoeveelheden", aldus Ivan Janssens.
Daarom ziet men op de klimaatconferentie in Bakoe methaan als een gemakkelijke en snelle klimaatoplossing. "Als we de uitstoot van methaan verminderen, gaan de concentraties in de lucht dalen. Dan heb je meteen een afkoelend effect. Dat is niet zo bij CO2", zegt Janssens.
De uitstoot van methaan blijft echter stijgen. In de energiesector komt dat vooral door methaanlekken die ontstaan bij de gas- en olieproductie.
Mooie intenties op de COP
Om de methaanuitstoot te verminderen, bestaan er verschillende initiatieven en verklaringen. Zo stelde het voorzitterschap van deze klimaatconferentie een verklaring op om de uitstoot in de afvalsector te beperken. Afval is de derde grootste bron van methaanuitstoot, na landbouw en fossiele brandstoffen.
België ondertekende die verklaring samen met landen zoals Zuid-Korea, Japan, Rusland, Brazilië, de Verenigde Arabische Emiraten, Duitsland, de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk. Samen zijn ze verantwoordelijk voor bijna de helft van de methaanuitstoot van organisch afval.
Deze verklaring bouwt verder op het werk van de COP26 in Glasgow. Daar werd de Global Methane Plegde gelanceerd. Die wil de methaanuitstoot tegen 2030 met ten minste 30 procent verminderen tegenover 2020. Een recent rapport van de VN wijst er echter op dat die goede voornemens vooralsnog niet veel vruchten afwerpen.
Conclusie
Wetenschappers berekenen de impact van een broeikasgas op basis van klimaatmodellen en de invloed van het broeikasgas op het energiebudget van de aarde.
Het IPCC berekende dat methaan dat door de mens is uitgestoten, verantwoordelijk is voor een wereldwijde opwarming van 0,5 graden Celsius. Op een totale opwarming van 1,5 graden, die is veroorzaakt door alle broeikasgassen samen, is dat inderdaad 30 procent of een derde. De bewering is dus waar.
Maar de netto-opwarming is volgens het IPCC 1,1 graden, als je ook rekening houdt met door de mens uitgestoten aerosolen die afkoelen. Dat maakt het aandeel van methaan echter niet kleiner, maar net nog groter.
De berekening van het IPCC houdt rekening met de secundaire effecten van methaanuitstoot en het vertragende effect van de oceanen op temperatuurverandering. Niet alle berekeningen doen dat.
Meer informatie over de factchecks van VRT NWS?
Zoek je meer verhalen van VRT NWS CHECK over factchecking, desinformatie of online bedrog? Die vind je hier.
Wil je weten hoe we te werk gaan bij het factchecken? Dat lees je in dit artikel.
Heb je vragen of opmerkingen of wil je weten wie er in ons team zit? Dat lees je in dit artikel.
Je vindt onze factchecks ook terug bij deCheckers , samen met betrouwbare factchecks van enkele andere Vlaamse en Nederlandse redacties.
Wil je iets laten checken? Stuur ons dan een mail via check@vrtnws.be.
VRT NWS is erkend lid van het International Fact-Checking Network (IFCN) en van het European Fact-Checking Standards Network (EFCSN ).
