Miljoenen vluchtelingen, tienduizenden doden en een vijfde van grondgebied bezet: 1.000 dagen oorlog in Oekraïne in cijfers

De kaart geeft weer hoeveel Oekraïense vluchtelingen er op dit moment in verschillende Europese landen verblijven. Het gaat dus niet over het aantal vluchtelingen dat er initieel is binnengekomen. 

In Polen zijn bijvoorbeeld meer dan 25.000.000 vluchtelingen geteld die de grens hebben overgestoken, maar die zijn niet allemaal in Polen gebleven.

Wereldwijd zijn er zo'n 6,8 miljoen Oekraïners op de vlucht voor de oorlog.

Over het aantal doden dat in deze oorlog al is gevallen, is het heel moeilijk - zo niet onmogelijk - om exacte cijfers te vinden. Zowel Rusland als Oekraïne geven daar weinig (betrouwbare) informatie over.

De Britse openbare omroep BBC en het Russische onafhankelijke nieuwskanaal Mediazona hebben de dood van 78.329 Russische soldaten bevestigd. Het gaat dan over Russische militairen die zijn gesneuveld sinds de Russische inval in februari 2022, tot nu.

Dat cijfer komt uit gegevens van onder meer begraafplaatsen en overlijdensberichten. Het werkelijke aantal Russische militaire doden zou veel hoger liggen, tussen de 140.000 en 200.000. Ook de Amerikaanse krant The Wall Street Journal schat dat dat aantal rond de 200.000 ligt, op basis van bronnen bij westerse inlichtingendiensten.

Rusland heeft maar 1 keer zelf gecommuniceerd over het aantal Russische militairen dat is gesneuveld. In september 2022 waren volgens officiële Russische cijfers zo'n 6.000 manschappen omgekomen. Sindsdien zijn er geen updates meer gekomen.

Van Rusland verwachten we misschien sneller dat er niet openlijk gecommuniceerd wordt over slachtoffers, maar ook aan Oekraïense kant is daar eigenlijk weinig transparantie over.

In februari, op de tweede verjaardag van de oorlog, heeft president Zelenski voor de eerste keer gecommuniceerd over het aantal doden in het leger. Hij zei toen dat er al 31.000 Oekraïense militairen waren gesneuveld.

Maar ook hier zou het werkelijke aantal veel hoger liggen. Volgens een anonieme regeringsbron aan The Wall Street Journal zouden al zeker 80.000 Oekraïense soldaten zijn omgekomen in de oorlog. 

Oekraïne zou – net zoals Rusland – bewust vaag blijven over het aantal slachtoffers dat de oorlog kost, om de bevolking niet te demotiveren en bovendien ook de mobilisatie van nieuwe rekruten niet te ondermijnen.

In Oekraïne zijn er ook al minstens duizenden burgerslachtoffers gevallen. Volgens het bureau van de Hoge Commissaris voor de Mensenrechten van de Verenigde Naties zijn er al zeker 12.000 Oekraïense burgers omgekomen in de oorlog. Ook dat cijfer is waarschijnlijk een grote onderschatting.

De oorlog heeft een enorme invloed op het bevolkingsaantal van Oekraïne. Niet alleen zijn er wereldwijd zo’n 6,8 miljoen Oekraïense vluchtelingen. Ook door de vele doden is het aantal inwoners in Oekraïne sterk gedaald.

Er zijn nu 37,8 miljoen inwoners in Oekraïne. Voor de oorlog begon, waren dat er nog meer dan 44,6 miljoen.

Demografische voorspellingen tonen ook dat het bevolkingsaantal de komende 30 jaar alleen nog maar zal dalen. Dat heeft er onder meer mee te maken dat veel mannen zijn gesneuveld.

Wat militaire steun betreft, zijn de Verenigde Staten bij uitstek de grootste sponsor van Oekraïne. Dat wil zeggen, op dit moment.

De terugkeer van Donald Trump naar het Witte Huis zal mogelijk een ommekeer van het Amerikaanse beleid betekenen. Trump heeft namelijk al gezegd dat hij geen voorstander is van voortdurende wapenleveringen aan Oekraïne. Hij wil de oorlog ook zo snel mogelijk beëindigen, mogelijk ten koste van een deel van het Oekraïense grondgebied.

Op deze 1.000e dag van de oorlog sprak Zelenski het Europees Parlement toe. Het is afwachten wat Europa zal doen, mocht de militaire steun voor Oekraïne uit de VS vanaf volgend jaar drastisch afnemen.

Europakenner Rob Heirbaut volgde de toespraak van Zelenski: "Verschillende sprekers hebben herhaald dat de EU Oekraïne zal blijven steunen met geld en wapens, zolang het nodig is. Dat is nog steeds de officiële lijn. Er zijn wel uitzonderingen, zoals Hongarije bijvoorbeeld, dat geen wapens wil leveren."

"De Europese leiders proberen Trump nog op andere gedachten te brengen. Ze wijzen daarbij vooral op de aanwezigheid van Noord-Koreaanse troepen in Rusland. Maar als Trump voet bij stuk houdt, dan zeggen bijvoorbeeld Polen, Frankrijk, Italië en het VK dat ze bereid zijn om hun steun aan Oekraïne op te drijven."

Al is het nog maar de vraag of de Europese defensie-industrie voorbereid is om dat voornemen ook waar te maken.

Cijfers tonen dat het aantal aanvallen van Rusland op Oekraïne, met raketten en drones, sinds het begin van de oorlog alleen maar gestegen is. Tegelijk is ook de luchtweer van Oekraïne sinds 2022 sterker geworden, zodat ook meer van die projectielen onschadelijk gemaakt worden.

Rusland neemt vaak de energie-infrastructuur van Oekraïne onder vuur. Ook vorig weekend was er nog een grootschalige Russische aanval op energie-infrastructuur over heel Oekraïne, daarbij werden 10 mensen gedood. De aanval veroorzaakte stroomonderbrekingen over het hele land.

Rusland zegt dat het energiecentrales viseert die het Oekraïense leger ondersteunen.

Het was al de 8e keer in 2024 dat Rusland zo'n massale aanval op energie-infrastructuur in Oekraïne uitvoert. En al die aanvallen blijven niet zonder gevolgen. Al de derde winter op rij moeten veel Oekraïners op hun tanden bijten om de vaak bittere kou te doorstaan.

Volgens gegevens die openbaar beschikbaar zijn op het internet, bezette Rusland op het einde van oktober zo'n 18 procent van het grondgebied van Oekraïne.

Daar is de Krim bij gerekend, het schiereiland dat Rusland al in 2014 illegaal inlijfde. Daarnaast bezet Rusland ook delen van de provincies Donetsk en Loegansk. In 2014 riepen delen van die provincies zichzelf ook al uit tot twee onafhankelijke republieken, met steun van Rusland.

Voor de rest bezet Rusland ook nog stukken van de provincies Cherson, Zaporizja en Charkiv.