Lize Spit schrijft boek over moeilijke relatie met moeder: "Hoop dat het herkenbaar is voor veel lezers"

Sinds vrijdag is het nieuwe boek van Lize Spit er. Na haar debuut 'Het smelt' (een bestseller die intussen ook verfilmd werd, red.) en haar tweede roman 'Ik ben er niet' is er nu 'Autobiografie van mijn lichaam'. Spit schrijft daarin over haar moeilijke relatie met haar aan alcoholverslaafde moeder en over haar eigen verstoorde relatie met haar lichaam. Het boek krijgt bijna overal lovende recensies en er is al een 3e druk in aantocht. 

Eind 2021 krijgt Lize Spit een mail van haar moeder waarin die haar laat weten dat ze een ongeneeslijke kanker heeft. Nu haar moeder niet lang meer zal leven, probeert de schrijfster een laatste keer toenadering te zoeken.

"Dat was wel een heftig moment voor mij", blikt ze terug in De Afspraak. "Ik had met mijn moeder geen goede relatie. Ik ben thuis weggegaan op mijn 17e en in Brussel komen wonen. Ik heb op een bepaald moment als volwassene afstand moeten nemen uit zelfbehoud om met mijn eigen leven te beginnen. Ik had het gevoel: we hebben nog tijd om dat goed te maken later."

De kankerdiagnose zet echter druk op dat proces. "We hebben nog 2 jaar de tijd gehad om het contact te proberen te veranderen. Dat was ook iets heel raars van mijn ouders. Op het moment dat mijn moeder ziek werd, hebben ze besloten om te scheiden, dus het was eigenlijk heel interessant als schrijver dat je je gezin uit elkaar ziet vallen."

"En ik dacht toen: nu gaat het allemaal veranderen. Nu gaan we praten met elkaar en nu gaan we elkaar begrijpen. Dat viel iets moeilijker dan ik had gedacht, want je blijft dezelfde personen, een moeder en een dochter met bepaalde dynamieken." 

Daarom beslist Spit al snel om ook haar schrijftalent als houvast te gebruiken in het proces van het afscheid nemen van haar moeder. "Ik was niet van plan om een autobiografie van mijn lichaam te schrijven. Ik dacht vooral: ik ga een moederboek schrijven. Gaandeweg voelde ik ook in de relatie tot mijn moeder dat er een heel grote fysieke afstand was die soms zo grensde aan - ik vind het bijna erg om dat woord te gebruiken ten opzichte van mijn moeder - walging. Maar dat was een soort van in mijn lichaam opgeslagen afkeer van haar."

Zo staat er in het boek een treffende scène waarin Spit niet naast haar moeder in de tweezitsbank wil zitten. Ze gaat altijd op het ongemakkelijke stoeltje ernaast zitten.

"Ik kon het niet aan om naast haar te gaan zitten en haar vast te nemen", legt ze uit. "Deels omdat ik dacht ze dat ze er geen behoefte aan had, maar deels omdat ik ook helemaal niet voelde: wat is mijn behoefte tot mijn moeder? Durf ik haar eigenlijk vastnemen? Ik had een beetje schrik voor haar, voor haar onvoorspelbaarheid van vroeger waarschijnlijk en dat ben ik gaan onderzoeken. Van waar komt dat? Wat zijn exact die momenten in mijn leven die in mijn lichaam die afstand hebben ingebed en hebben losgemaakt?"

Pas helemaal op het einde van haar leven kan Lizes moeder wel over haar alcoholverslaving praten. "Toen ze niet meer in staat was om te drinken, zelfs geen water meer, kon ze er heel vrij over praten. Toen heeft ze verteld hoe haar probleem al aan de universiteit is ontstaan. Dat ze delen van haar proefschrift dronken schreef en dat de professor dat de beste delen vond. Ze zei toen ook: 'Alles ging gewoon vlotter als ik een beetje op had. Op de duur merkte ik het niet meer als ik iets op had, alleen als ik niets op had.'"

Naast haar moeder was ook haar vader aan alcohol verslaafd. Toch maakt Spit in haar nieuwe roman niet het proces van haar ouders, al heeft ze naar eigen zeggen "nooit een moeder gezien die het leven aankon zonder alcohol". "Het blijft voor mij wel moeilijk om de term emotionele verwaarlozing te horen, want dan wil ik meteen mijn ouders verdedigen en ik hoop dat dat het mooie is aan dit boek, dat het toont hoe groot de loyaliteit van kinderen naar ouders toe is en hoe ver je ook als kind gaat in een poging om je ouders te helpen." 

Spit geeft schaamteloos een inkijk in haar persoonlijke leven, al benadrukt ze dat ze het boek niet geschreven heeft om zichzelf op de kaart te zetten, ook al is het een autobiografisch boek.

"Ik heb echt gedacht: ik ga mijn lichaam gebruiken en alle inherente schaamte en schuld in detail uitpluizen, zodat andere mensen hun eigen lichaam daarin kunnen terugvinden en kunnen denken: 'Oh, dit herken ik, dit is een dynamiek of dit is een spanning die ik ook voel en iemand benoemt die en nu heb ik er woorden voor.' Het is eigenlijk een autobiografie van ons lichaam, zou ik bijna zeggen. Van mijn lichaam en van dat van de mensen die die situatie kennen."

De verstoorde, moeilijke relatie met haar eigen lichaam komt ook uitgebreid aan bod. Ze gaat onder meer dieper in op haar diabetes-diagnose (die ze op haar 12e kreeg, red.) en de gevolgen daarvan. En we komen als lezer te weten waarom Spit als kapsel altijd voor een opgestoken dot kiest. 

"Die moeizame of verstoorde band gaat zeker niet enkel om een esthetisch gegeven. Dat gaat niet om, vind ik mezelf nu knap? Deels ook natuurlijk. Voel je je goed in je vel? Maar het gaat ook om een soort van basaal aanwezig mogen zijn in je eigen lichaam en het bestaan van dat lichaam accepteren."

"En als je een moeder hebt die zichzelf verdooft, die niet meer aanwezig is in haar eigen lichaam, die heel zelfdestructief is en ook destructief naar haar omgeving, dan neem je als voorbeeld iemand die zo'n zelfbeeld heeft en dat beïnvloedt ook je eigen zelfbeeld."

Toch benadrukt Spit dat ze haar jeugd op verschillende manieren probeert te benaderen. "Als je opgroeit waar er weinig ruimte is voor je eigen emotionele ontwikkeling, wil je eigenlijk niet bestaan omdat je alles wat je hebt gaat inzetten om je ouders gelukkig te maken. Daar draait het dus duidelijk om in dat huishouden. Wat je gaat doen als kind is je wegcijferen. En wegcijferen is makkelijk in de geest, niks verlangen, niks willen. Het lichaam is daar wel als een groot blok dat je aanwezig maakt en dat ook om eten vraagt, om aandacht, om aanraking."

"Ik worstel al 35 jaar met het idee: ik ben te veel, ik kan hier beter niet zijn. Ik zou enkel mijn hoofd willen overhouden, mijn gedachten, mijn taal. En ik probeer in dit boek ook te tonen dat het soms in heel kleine dingen zit, in een soort van innerlijke spanning, een onrust die zich bijvoorbeeld uit in nagelbijten. Gewoon niet heel goed en zuiver omspringen met je eigen lichaam. Iets te weinig respect hebben voor je eigen lichaam ook. Dus ja, dat komt zeker voort uit het voorbeeld dat ik heb gehad."

De situatie thuis had een effect op alle leden van het gezin. Spit heeft nog 2 zussen en een broer, maar dit is haar persoonlijke verhaal, hoe zij de dingen ervaren heeft. Haar boek heeft er wel voor gezorgd dat Spit voor het eerst een open en eerlijk gesprek gehad heeft met haar vader over haar jeugd nadat hij 'Autobiografie van mijn lichaam' gelezen heeft. "Voor mij persoonlijk is het al geslaagd, omdat het in mijn persoonlijke leven ook dingen op scherp heeft gezet."