Chauffeurs De Lijn klagen over gebrek aan (propere) toiletten: wat zijn de regels en hoe ongezond is het om toiletbezoek uit te stellen?

De buschauffeurs van vervoersmaatschappij De Lijn vragen vandaag - op Wereldtoiletdag - meer aandacht voor hun sanitaire voorzieningen. Veel plekken waar ze in het verleden (letterlijk) een sanitaire stop konden maken (cafés, restaurants, postkantoren, stationsgebouwen) zijn er intussen niet meer.

Er zijn alternatieven, maar vooral de mobiele werftoiletten die De Lijn aanbiedt, zijn een bron van frustratie voor de chauffeurs. Ze worden omgegooid, verplaatst of opengebroken en laten op vlak van hygiëne vaak te wensen over, klaagt christelijke vakbond ACV Openbare Diensten aan.

"Niet alle chauffeurs hebben dezelfde hygiënische standaarden en bij veel van de gebruikte modellen hangt het urinoir voor de mannen ter hoogte van het aangezicht als je op het standaardtoilet gaat zitten", aldus de vakbond.

Door het gebrek aan (propere) toiletten stellen, volgens de vakbond, heel wat chauffeurs bij De Lijn een toiletbezoek vaak uit tot er een betere optie is. En dat gebeurt ook op andere werkplekken regelmatig. "Onderzoek toont aan dat 'toiletvermijding' op het werk een veelvoorkomend probleem is", zegt Lode Godderis, professor Arbeidsgeneeskunde aan de KU Leuven. 

"1 op de 5 werknemers geeft aan toiletten op het werk te vermijden, uit angst voor besmetting of vanwege hygiëneproblemen. Meer dan de helft van werknemers (51 procent) beperkt het toiletbezoek op het werk af en toe." Vrouwen vermijden toiletten op het werk significant vaker dan mannen.

De werknemers wachten bijvoorbeeld liever tot ze thuis zijn om naar het toilet te gaan. Maar dat uitstelgedrag is niet zonder risico: "Het uitstellen van een toiletbezoek kan leiden tot ernstige gezondheidsproblemen, waaronder urineweginfecties en blaasdisfuncties. Werknemers die toiletbezoeken uitstellen, lopen 1,37 tot 3,52 keer meer kans op blaas- en urinewegproblemen."

"Medewerkers die een toiletbezoek uitstellen lopen een verhoogd risico op klachten zoals stressincontinentie. Dergelijke gezondheidsproblemen leiden niet alleen tot fysieke klachten, maar ook tot verhoogde stress en psychisch ongemak bij werknemers."

"Toiletvermijding heeft ook een duidelijke impact op de productiviteit", zegt Godderis. "Onderzoek toont aan dat werknemers met ernstige klachten zoals urine-incontinentie hun werkuren vaak verminderen, van functie veranderen, en meer geneigd zijn om hun baan op te zeggen. Vooral vrouwen met urinewegproblemen ervaren verminderde productiviteit en melden dat hun prestaties op het werk eronder lijden."

Werkgevers zijn verplicht om voldoende en toegankelijke toiletfaciliteiten te voorzien voor alle medewerkers, volgens de Codex over het welzijn op het werk. Deze regelgeving, die aansluit bij de Europese Richtlijn 89/654/EEG stelt minimumvereisten voor de gezondheid en veiligheid op de werkplek. Naleving van deze regels voorkomt gezondheidsproblemen en zorgt voor een veilige en comfortabele werkomgeving voor werknemers.

Om een gezonde en productieve werkomgeving te waarborgen, zijn er enkele belangrijke aanbevelingen:

• Ontwerp en faciliteiten: minstens één toilet per 15 werknemers die gelijktijdig aan het werk zijn. Zorg voor voldoende ventilatie, geluidsdemping en antislipvloeren.

• Toegankelijkheid: zorg voor duidelijke bewegwijzering, genderneutrale opties en toegankelijke faciliteiten op elke verdieping.

• Pauzebeleid: zorg voor gestructureerde pauzes om de twee uur en protocollen voor noodtoegang tot toiletten.

• Cultuur op de werkvloer: creëer een open cultuur waarin medewerkers problemen met de faciliteiten kunnen melden en bied ondersteuning aan werknemers met medische aandoeningen die frequenter toiletgebruik nodig hebben.

De Lijn erkent het belang van toegang tot sanitaire voorzieningen voor het welzijn van haar chauffeurs en streeft er daarom naar dat de chauffeurs elke 100 minuten toegang hebben tot een toilet. Ze doet dat op verschillende manieren.

Er zijn de toiletten in de eigen gebouwen zoals op de stelplaatsen, en op grote knooppunten - zoals aan de stations Gent-Sint-Pieters en Antwerpen-Centraal - voorziet De Lijn 'sanitaire containers'. Daarnaast kunnen de chauffeurs gebruik maken van openbare toiletten in openbare gebouwen zoals zwembaden, bibliotheken en sportzalen en werkt De Lijn ook samen met partners zoals de NMBS of lokale handelaars.

Als er geen andere oplossing is, worden er mobiele werftoiletten geplaatst. De Lijn heeft op op dit moment 244 mobiele werftoiletten in gebruik die 6 dagen op 7 gereinigd worden. De vervoersmaatschappij voorziet daarvoor een jaarbudget van 1,4 miljoen euro. 

Via een app kunnen de chauffeurs steeds zien waar het dichtstbijzijnde toilet is.