Na lang aandringen krijgt Oekraïne waar het al zo lang om vraagt: de toestemming om Amerikaanse langeafstandswapens in te zetten tegen doelwitten dieper in Russisch grondgebied. Waarom is dat volgens de Oekraïners zo belangrijk? En wat betekent dit voor een verder verloop van de oorlog?
Oekraïne mag langeafstandswapens gebruiken op Russisch grondgebied: is dit de doorbraak waar Zelenski op hoopt?
Waarover gaat het precies?
Voor een goed begrip: Oekraïne zet al langer westerse wapens in op Russisch grondgebied. In Koersk bijvoorbeeld, oogluikend toegestaan door het Westen. Eerder dit jaar kreeg het ook al de toestemming van de Verenigde Staten om Amerikaanse raketten (de HIMARS, High Mobility Artillery Rocket System) te gebruiken om doelwitten in de Russische grensregio Belgorod aan te vallen. Ook aanvallen op de bezette Krim vonden al plaats.
De Amerikaanse raketten moeten helpen te voorkomen dat de Russen vanuit Belgorod Oekraïense steden zoals Charkiv kunnen aanvallen. Toch bleef tot nu toe de inzet ervan, op vraag van de Amerikanen, beperkt tot een korte afstand, enkele tientallen kilometers voorbij de grens.
Oekraïne vraagt al maanden om de langeafstandsraketten te kunnen inzetten tegen doelwitten die zich veel dieper in Rusland bevinden. Het Westen stond lange tijd op de rem, om een verdere escalatie van de oorlog te vermijden.
De Amerikaanse president Joe Biden heeft nu beslist om een aantal beperkingen toch te laten vallen. Het Oekraïense leger krijgt dus de toestemming om Amerikaanse ATACMS-raketten (Army Tactical Missile Systems) in te zetten tegen doelwitten die zich verder voorbij de Oekraïense grens bevinden.
De Amerikaanse ATACMS hebben een maximaal bereik van zo'n 300 kilometer. Volgens een studie van de Amerikaanse denktank 'Institute for the Study of War' liggen honderden militaire doelwitten van de Russen daardoor binnen het bereik van de Oekraïners.
Het is niet meteen duidelijk hoeveel ATACMS Oekraïne ter beschikking heeft, maar het aantal zou niet zo groot zijn. In oktober 2023 leverden de Verenigde Staten al enkele ATACMS met een kleiner bereik, tot zo'n 165 kilometer. Enkele maanden later volgde dan een levering van de raketten die tot 300 kilometer ver geraken.
Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk hebben ook langeafstandsraketten geleverd aan Kiev, meer bepaald Storm Shadow-raketten. Storm Shadows zijn kruisraketten met een maximaal bereik van 250 kilometer, die worden gebruikt om bunkers en munitieopslagplaatsen binnen te dringen. Voorlopig mogen ze enkel binnen de grenzen van Oekraïne worden gebruikt, maar dat kan - naar Amerikaans voorbeeld - veranderen.
Waarom geeft Biden nu toch toestemming?
Dat Joe Biden na maanden twijfelen nu toch toestemming geeft, heeft 2 verklaringen.
Ten eerste maakt het Westen zich zorgen over de nieuwe Noord-Koreaanse troepen aan Russische zijde. Noord-Korea heeft in totaal 10.000 militairen geleverd, die worden ingezet in de Russische regio Koersk (in het westen van het land, aan de grens met Oekraïne). Oekraïne slaagde er enkele maanden geleden in een deel van die regio binnen te dringen en te bezetten.
Rusland is nu bezig aan een groot tegenoffensief, met een troepenmacht van zo'n 50.000 militairen. De Amerikanen hebben het gebruik van de ATACMS toegestaan in Koersk om dat offensief af te slaan. Voor aanvallen op andere Russische provincies is er nog geen toestemming. Volgens Amerikaanse bronnen is het ook een boodschap aan de Noord-Koreaanse dictator Kim Jong-un om geen extra troepen naar het front te sturen.
President Biden heeft beloofd om elke dollar die we ter beschikking hebben ook te gebruiken
Antony Blinken, Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken
Ten tweede is er de verkiezingsoverwinning van de Republikein Donald Trump. Trump en zijn vicepresident JD Vance zullen zo goed als zeker de Amerikaanse steun aan Oekraïne terugschroeven.
"Biden wil met de komst van Donald Trump binnen exact 2 maanden de onderhandelingspositie van Oekraïne zo goed mogelijk maken", legt Amerikacorrespondent Björn Soenens de beslissing uit. "Als er binnen een jaar vrede zou komen en de Oekraïners niets te bieden hebben, dan staan zij zeer zwak in die onderhandelingen."
Wat levert dit op voor Oekraïne?
Oekraïne heeft er altijd op gehamerd dat het met de langeafstandsraketten het Russische leger effectiever zal kunnen raken. Het leger wil ook doelwitten treffen die nu een bedreiging betekenen voor Oekraïense burgers en steden zoals Charkiv. Denk daarbij aan Russische lanceerplatformen en luchtmachtsbasissen.
Toch zijn er ook heel wat bedenkingen te maken bij de inzet van de langeafstandsraketten in Rusland. "Ik denk eigenlijk dat het voordeel dat Oekraïne eruit kan halen, niet zo fantastisch zal zijn", zei Tom Simoens van de Koninklijke Militaire School eerder al. De voorraden langeafstandsraketten zijn dan ook beperkt. "Je moet niet denken dat Oekraïne plots honderden van die raketten op Rusland zal afschieten."
Ook de Amerikaanse minister van Defensie Lloyd Austin wees daar al op. Hij betwijfelde of het gebruik van de Amerikaanse of Brits-Franse raketten op Russisch grondgebied de oorlog in een andere plooi kan leggen, omdat er gewoon niet genoeg ATACMS of Storm Shadows zijn om de aanvallen vol te houden.
Rusland zal bovendien anticiperen - en doet dat eigenlijk nu al - door zijn gevechtsvliegtuigen verder van de Oekraïense grens te laten opstijgen, buiten het bereik van de westerse langeafstandsraketten. De Verenigde Staten wezen er in het verleden al op dat de Oekraïense aanvallen op luchtmachtbasissen dan ook te weinig effect zullen hebben. De verwoestende aanvallen met glijbommen op Oekraïense steden zullen volgens de VS ook niet ophouden, want die vliegtuigen stijgen nu al op buiten het bereik van de raketten.
Simoens wees er ook op dat de toestemming van de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk om de raketten te gebruiken "ook geen carte blanche is". "Dat is het nooit. Ik ben ervan overtuigd dat er bij elke aanval nog eens apart toestemming zal moeten worden gegeven."
Tot slot kan Rusland ze ook uit de lucht schieten. Niet elke Storm Shadow zal doel treffen. De Russische luchtafweer is aanzienlijk verbeterd en meer aangepast aan dit soort raketten, stelde Simoens.
Hoe reageert Rusland?
Poetin heeft nog niet van zich laten horen. Hij waarschuwde donderdag al dat wat hem betreft, in dat geval "de NAVO-landen, de Verenigde Staten en Europese landen, in oorlog zijn met Rusland". Want, zo redeneert hij, Oekraïne kan die raketten alleen inzetten met technische hulp en satellietgegevens van de NAVO. "In dat geval verandert de aard van het conflict en zullen we passende beslissingen nemen", waarschuwde de president.
De woordvoerder van het Kremlin Dmitri Peskov heeft wel al aangegeven dat Biden met zijn beslissing "olie op het vuur gooit". De toelating om de ATACMS te gebruiken, zou leiden tot "een fundamenteel nieuwe situatie wat betreft de betrokkenheid van de Verenigde Staten bij dit conflict".
Ook uit andere politieke hoeken klinkt dreigende taal. In het Russische staatsmedium Rossiyskaya Gazeta valt te lezen dat Biden "een van de meest provocerende en onberekende beslissingen van zijn presidentschap heeft genomen, die catastrofale gevolgen kan hebben". De Russische senator Vladimir Dzhabarov sprak zelfs over "een ongeziene stap richting Wereldoorlog 3".
Die laatste bedreiging moet worden genuanceerd. Wat die dreigementen precies inhouden, is natuurlijk heel moeilijk te voorspellen, maar al heel de oorlog voltrekt zich hetzelfde patroon: het Westen twijfelt om bepaalde wapens te leveren omdat het vreest voor verdere escalatie, waarna het toch overstag gaat en blijkt dat Poetin daar eigenlijk weinig tegenover zet. Waardoor het Westen alsmaar meer toelaat.
Poetin heeft alvast weinig recht van spreken, benadrukte Simoens eerder al. "Rusland gebruikt Iraanse en Noord-Koreaanse raketten die het door de internationale sancties eigenlijk nooit had mogen kopen. Rusland permitteert zich van alles en dreigt het Westen af. We gaan daar toch eens een antwoord op moeten bieden."
