Vlaamse jeugdwerker Joran (28) zoekt familie van gevluchte Irakezen op: "Het gemis vreet elke dag aan hen"

Al 4 jaar werkt jeugdwerker Joran Simoens (28) bij het Protestants Sociaal Centrum (PSC) in Antwerpen. Hij leert er Mustafa, Osamah en Mohammed kennen. De 3 vluchtten vanuit Irak naar België, helemaal alleen. Ze wachten al jarenlang op officiële verblijfsdocumenten.

Intussen bouwen ze hier hun leven op: ze doen vrijwilligerswerk en leren Nederlands, maken vrienden en gaan voetballen. Het enige puzzelstukje dat ontbreekt, is hun familie. Die woont nog in Irak.  Ze kunnen hen niet bezoeken, omdat ze geen papieren hebben. 

"Toen ik tegen Mustafa, Osamah en Mohammed zei dat ik naar Irak zou reizen, vroegen ze me om langs te gaan bij hun familie. Reizen is een privilege, en dat wou ik gebruiken om aan hun families te tonen hoe het hier met hen gaat." 

Welke impact heeft je reis naar Irak op jou gehad?  "Ik heb nog maar eens ontdekt hoe belangrijk mijn job als jeugdwerker is. De jongeren die ik zie geraken nooit uitgepraat over hun familie. Je merkt dat ze hen missen. Nu kon ik eindelijk kennismaken met de personen over wie ze zo enthousiast vertellen. In Irak merkte ik hoe groot het gat in de familie echt is. Het gemis vreet elke dag aan hen."

"De beslissing om te vluchten blijft moeilijk. Daarom was de familie heel blij om filmpjes en foto’s te zien van hun verloren zoon, broer of naaste. Ik ben heel blij dat ik naar Irak ben gegaan, maar tegelijk zit je met een lastig gevoel aan hun tafel. Ze zouden liever hun dierbare bij hen hebben."

Waarom willen Irakezen zo graag naar Europa komen?  "Sociale media is een probleem: alles wordt mooier voorgesteld. Mensen die hierheen vluchten, praten amper over de miserie waarin ze beland zijn. Ze zijn te trots en ervaren te veel druk van hun familie, die bovendien ook nog verwachtingen heeft. Dus de waarheid geraakt niet tot daar."

"Osamah hoorde op televisie dat hij in Europa gerespecteerd zou worden en hier niet als dier behandeld zou worden. Daar had hij nood aan, dus vertrok hij richting België. Mensen die vertrekken uit Irak staan er te weinig bij stil dat er hier ook heel veel problemen op hen wachten."

Veroorzaken jongeren de breuk in hun familie zelf door vrijwillig te vluchten?  "Als je een keuze maakt, moet je ook verantwoordelijkheid nemen voor die keuze. Dus de jongeren spelen daar inderdaad zelf een rol in. Maar België en haar beleid zijn veel meer schuld toebedeeld. Ze verscheuren niet enkel families, ook levens. De procedures maken alles onmenselijk en ondraaglijk lang."

"De jongeren die ik zie, hebben genocides meegemaakt of de Taliban zien binnenstormen in hun land. Ze laten het leed achter zich en komen naar België om hun toekomst op te bouwen. Ze nemen dat heel serieus. Ze willen hier zijn, ze willen zich bewijzen en ook werken. Geef hen dan de kansen om dat te doen."

Hoeveel Irakezen verblijven momenteel in België zonder officiële verblijfsdocumenten?  "Dat is lastig om zeggen, want ze staan nergens echt geregistreerd. Sommigen doen hun aanvraag voor het eerst, anderen kregen al een negatief antwoord en gaan in beroep. Nog een andere groep is hier intussen al jarenlang en dient daarom een regularisatieaanvraag in. Ze hopen op een verblijfsvergunning en vragen niet langer asiel of bescherming aan, maar erkend Belgisch burgerschap."

"Die verschillende stappen duren allemaal heel lang. Daarom zijn er zo veel mensen zonder papieren. Niemand geeft op. Iedereen probeert op een of andere manier erkend te worden, zodat ze legaal in België mogen blijven. Het jammere is dat je tijdens die wachttijd op niets recht hebt: je mag niet werken, je mag niet studeren, je mag zelfs geen voetbalwedstrijd spelen. Alles is illegaal."  

Welke invloed heeft die illegaliteit op hen?  "Als alles wat je doet illegaal is, is voor velen de rekening snel gemaakt. Drugs dealen of jezelf prostitueren lijken dan geen stap te ver. Je wordt bijna gedwongen, omdat je gewoon niets mag doen zonder identiteitspapieren."

"Je zit met constante onzekerheid en dat hakt enorm in op je mentale gezondheid. En dan krijg je al eens mensen van wie de stoppen doorslaan, dat is niet abnormaal. Media pikken dat op, je hoort overal: ‘het is weer een illegaal’. Politici springen op de kar en zeggen dat het beleid strenger moet. Dan is de cirkel rond, want van dat beleid zijn enkel gevluchte mensen die hier toekomen de dupe." 

Waar loopt het mis volgens jou?  "Het is quasi onmogelijk, als je alleen naar hier komt, om te snappen hoe je een asielaanvraag start. Je hebt hulp nodig om te voldoen aan de vele richtlijnen die worden opgelegd. Als je eigen rechten claimen zo moeilijk is dat je het enkel kan snappen met externe hulp, dan is het systeem toch gewoon slecht?"

"Op politiek vlak is er niet veel ruimte om alles eerlijker en duidelijker te maken. Het lijkt een competitie: hoe harder je inzet tegen migratie, hoe beter. De argumenten die politici aanhalen tegen migratie slaan wel aan bij hun kiespubliek, maar in realiteit zijn ze hol."

"Oplossingen die ze aanreiken, zoals terugreizen naar hun thuisland om daar de asielprocedure te starten, zijn onhaalbaar. Het zijn oplossingen die nergens toe leiden, of het proces enkel moeilijker maken. Je zou hen even goed kunnen vragen om langs te gaan op een kantoor op de maan. Dat is voor de meesten even haalbaar als terugkeren naar hun eigen land, om daar te gaan zeggen dat het niet veilig is en te vragen of ze naar Europa mogen vluchten."

Welke oplossing zie jij?  "Mensen die hier al jaren zonder papieren zijn, moeten vooral kansen krijgen om te bewijzen dat ze dat ze Nederlands spreken, dat ze kunnen én willen werken. Ze zijn al deel van onze samenleving, want ze zijn nu eenmaal in België. Geef hen dan ook de kans om te bewijzen wat ze kunnen bijdragen."

"De politieke discussie focust zich sterk op wie België en Europa binnen mag. Dat is een terechte vraag en ik ben blij dat ik die keuze niet moet maken. Toch vraag ik me af, wat met mensen die hier al (jarenlang) zijn? Daar hoor je ze niet over discussiëren, maar die mensen zijn hier wel. Dus zijn ze onze verantwoordelijkheid. Praat met hen, en zorg voor oplossingen."