Hij is een hoofdrolspeler in een oer-Vlaamse uitdrukking, en er is een gezelschapsspelletje naar hem vernoemd: Piet Snot. Waarom is dat zo? Wie was die Piet Snot? En wie was Jan Zabber dan, zijn tegenhanger in de Kempen? “Het is een simpele ziel die je al terugvindt in toneelstukken uit de 17e eeuw”, legt dialectoloog Chris De Wulf uit.
Voor wie ooit al voor Piet Snot heeft gestaan: hier komt de uitdrukking vandaan
Anneke Hermans
Gepubliceerd:
Elke woensdag gaat Peter Van de Veire in 'Goeiemorgen morgen!' (Radio2) samen met dialectoloog Chris De Wulf (UA) op zoek naar de oorsprong van bekende en minder bekende woorden in onze taal. Meer weten? Vorige week ging het over hoe het Nederlands de Amerikaanse taal beïnvloed heeft.
Je kunt er, volgens Van Dale, ‘uitzien als Piet Snot’: heel onnozel of zonder energie. Of je kunt ‘voor Piet Snot staan’. Dan sla je een mal figuur, of weet je niet wat zeggen. Iemand kan je ook ‘voor Piet Snot zetten’. Lees: je een belachelijk figuur doen slaan. En je kunt iemand ‘voor Piet Snot laten lopen’ of ‘iets voor Piet Snot laten doen’. Voor niks dus.
Dat vertaalt zich allemaal een beetje in het gezelschapsspel ‘Piet Snot’, voor kinderen vanaf 2 jaar. Het concept, volgens de verpakking van fabrikant Goliath: “Piet Snot is verkouden en moet zijn snot kwijt. Maar kijk uit: als je de verkeerde snottebellen uit zijn neus haalt, komen zijn hersens mee naar buiten!”
Piet Snot was in de 17e eeuw een personage in komische toneelstukken, een simpele ziel.
Chris De Wulf, dialectoloog
De figuur Piet Snot is al heel lang in ons taalgebruik ingeburgerd. In de 17e eeuw duikt hij al op als personage in komische toneelstukken. Hij staat voor een simpele ziel. Iemand die, wel ja, zijn snot en kwijl niet kan ophouden.
Het is een Piet en geen Viktor, en daar is een reden voor. Piet Snot is een voorbeeld van een archetype. Dat is een figuur die voor een hele soort mensen symbool staat. Voor deze archetypes wordt altijd een veelvoorkomende naam gebruikt.
Voor wie ooit al voor Piet Snot heeft gestaan: hier komt de uitdrukking vandaan
Jan Zabber
Piet Snot is dan zo iemand als Jan met de pet, of Jan Modaal. De naam Jan komt ook zo vaak voor dat de verwijzing ‘Jan met de pet’ niet aan één specifiek persoon doet denken.
In de Kempen hebben ze het niet over Piet Snot, maar over Jan Zabber. Zabber is in heel veel Brabantse dialecten een synoniem voor kwijl. Het is dus hetzelfde type naamgeving als Piet Snot: een nietszeggende voornaam, in dit geval Jan, aangevuld met een typerende eigenschap, het zabberen of kwijlen.
Tot slot: Piet Snot heeft geen zus. Er is niet echt een vrouwelijke variant van dit archetype. Daarom zeggen we ook bij vrouwen gewoon: "ze staat er voor Piet Snot bij". Er zijn wel meisjesnamen die voor andere archetypes gebruikt worden. Zoals Mieke. Die naam wordt, dat is genoegzaam bekend, gebruikt om een mooi meisje te beschrijven.
Een mieke, dus.