Zin en onzin van onlinewelzijnstests: "Creatieve manier van marketing, met beperkte toegevoegde waarde"

Stel je voor: je voelt je al even neerslachtig, of je hebt enkele zware dagen na elkaar. Misschien maak je je zorgen over je mentale gezondheid of heb je fysieke klachten die je niet kunt plaatsen. Veel mensen zullen als eerste (en soms enige) stap het internet om raad vragen.

Tegenwoordig ben je maar enkele kliks verwijderd van een onlinewelzijnstest. Zulke tests bestaan al jaren, maar duiken steeds vaker op. Recent kwamen zelfs het Nieuwsblad en verzekeraar AXA met zo'n zelftest. Je vult enkele vragen in en binnen enkele minuten krijg je inzicht in je mentale gezondheid.

Onzin? Of kan zo'n onlinetest echt nuttig zijn? "Zo'n test kan mensen even doen stilstaan bij zichzelf en reflecteren over hun mentale gezondheid", zegt Steven Joris, klinisch psycholoog en onderzoeker bij de onderzoeksgroep Mens en Welzijn (Thomas More). "Denk dan aan mensen die misschien geen of beperkte toegang hebben tot zorgverlening. Maar daar stopt het dan ook."

"Er zijn tests die betrouwbaarder zijn dan andere. In de test van het Nieuwsblad bijvoorbeeld, wordt expliciet gezegd dat ze samen hebben gewerkt met de Universiteit van Antwerpen en op welke bestaande instrumenten ze zich hebben gebaseerd. Dat is al goed. Maar vaak weet je dat niet."

Al kan ook een betrouwbare test een hulpverlener nooit vervangen. "Er staat meestal wel bij zo'n test dat het resultaat ervan geen officieel medisch advies is", zegt Tom Van Daele, onderzoeksleider Psychologie en Technologie (Thomas More) en klinisch psycholoog. "Toch hebben mensen vaak hoge verwachtingen."

"Ik blijf sceptisch als ik zo'n tool zie", zegt Joris. "Ik denk niet dat zo'n korte vragenlijst goed kan identificeren wie al dan niet hulp nodig heeft. Vaak is de diagnostische waarde afwezig bij zo'n test. Psychologen en psychiaters gebruiken ook vragenlijsten, maar het grote verschil is dat er dan een professional bij is om de resultaten te analyseren. Het blijft mensenwerk om cijfers te duiden."

"Stel dat je bovendien hoog scoort op zo'n test, kan dat resultaat mensen nodeloos verontrusten als er niemand is om duiding te geven", zegt Joris. "En dan heb je ook nog de omgekeerde situatie, waarbij iemand redelijk oké scoort, maar in de realiteit eigenlijk wel hulp nodig heeft. Dat kan die persoon ontmoedigen om verdere hulp te zoeken."

En die begeleiding is essentieel, zegt ook Van Daele. "De vragen in zo'n onlinetest kunnen dan wel relevant zijn, maar wat er daarna gebeurt met het resultaat, is heel belangrijk. En na zo'n onlinetest gebeurt er bitter weinig. Er komen generieke suggesties, maar dat is het meestal ook maar. Dat is een gemiste kans."

"Zo'n onlinetest kan de drempel verlagen en de eerste stap zijn. Maar als je iemand de eerste stap laat zetten, ondersteun ze dan ook naar de tweede stap. Het zou de aanbieders van de test, onder andere van Het Nieuwsblad en AXA, gesierd hebben om op het einde op z'n minst door te verwijzen naar legitieme onlineplatformen, zoals Depressiehulp of Angsthulp . Ik juich aandacht voor mentaal welzijn toe, maar eigenlijk hadden ze beter gewoon geen test aangeboden."

Het is vreemd dat zulke bedrijven zich willen associëren met gezondheidszorgscreeners", vindt Joris. "Het voelt als een creatieve manier van marketing, met een vrij beperkte toegevoegde waarde", voegt Van Daele toe. 

Zijn zulke tests effectief een vorm van interactieve marketing? Of zit er, bijvoorbeeld in het geval van AXA, nog meer achter? Het is geen geheim dat verzekeraars steeds meer kijken naar de medische voorgeschiedenis van klanten. Kan AXA de resultaten gebruiken om bijvoorbeeld individuele premies te herbekijken?

De test van AXA is volledig anoniem, benadrukt woordvoerder Rodolphe Van Nuffel. "Wij kiezen ervoor geen cookies te gebruiken om zo de privacy volledig te beschermen. AXA heeft geen toegang tot individuele antwoorden. We hebben alleen toegang tot statistieken met betrekking tot het gebruik van dit platform, zoals het aantal respondenten per tijdspanne."

"Ik vermoed dat zo'n groot bedrijf, zoals AXA, zich aan de regels houdt", duidt data-expert Sophie Angenot. Ze is managing partner van QuaData. AXA zal zich vermoedelijk willen plaatsen als bedrijf dat geeft om mentaal welzijn, voegt ze toe.

"Maar er zijn zeker bedrijven die onder een betrouwbaar uitziend uiterlijk de regels toch niet helemaal volgen. Dit soort bevragingen kan, desnoods via een omweg, gegevens verzamelen die tegen jou gebruikt kunnen worden. En voor veel mensen is dat niet duidelijk."

"Mensen moet zich beter bewust zijn van het risico en opletten bij het weggeven van persoonlijke informatie. Zeker medische informatie. De GDPR (de Europese verordening rond gegevensbescherming, red.) maakt dat je in theorie kan eisen om je gegevens te wissen. Maar hoe controleer je dat? Als je je gegevens eenmaal hebt afgegeven, is het in de praktijk vaak te laat."

Daarbovenop is anonimiteit online vaak relatief, waarschuwt Angenot. "Als je genoeg data verzamelt over een persoon, kan die vaak alsnog geïdentificeerd worden, zelfs als die zogezegd anoniem is. Anonieme data is zeldzaam."