Kinderrechtencommissariaat krijgt veel klachten over straffen op school: wanneer een gedragscontract een wurgcontract wordt

Het Kinderrechtencommissariaat kreeg tijdens het werkjaar 2023-2024 in totaal 1.319 klachten, vragen en meldingen binnen.

Met 588 klachten gaat bijna de helft daarvan over onderwijs. 154 klachten viseren de sancties die scholen opleggen aan leerlingen. 

Het sanctiebeleid blijft een aandachtspunt voor scholen, legt kinderrechtencommissaris Caroline Vrijens uit. "Soms gaan scholen te snel voor een zware sanctie, zoals een preventieve of zelfs definitieve schorsing."

"Maar jongeren de lessen ontzeggen kan hen zwaar in de problemen brengen. Sancties zijn soms nodig, maar je moet altijd bekijken welke minder ingrijpende maatregelen ook het gewenste resultaat kunnen opleveren."

Vrijens verwijst naar de klacht van een jongen van 16 die maar liefst 13 strikte voorwaarden opgelegd kreeg waaraan hij zich moest houden.

“Zo’n gedragscontract kan een goede maatregel zijn, maar dit was een wurgcontract. Hij moest zich aan zo veel voorwaarden houden dat hij zeker in de fout zou gaan. Het is belangrijk om het contract samen met de leerling en de ouders op te stellen, en niet te blijven steken in een reeks verbodsbepalingen.”

Sommige straffen grijpen dan weer te hard in op het welzijn van kinderen op school, zoals hen langdurig geen toegang geven tot de speelplaats. Of er worden sancties gekozen die niet gepast zijn voor de leeftijd van het kind. Zo kreeg een jongen van 13 een “werkstraf” opgelegd. Hij moest een dag gaan werken in de keuken van een woonzorgcentrum.

Vrijens benadrukt ook dat er achter ongewenst gedrag van jongeren soms problemen schuilen. “Het is altijd belangrijk om met het CLB, de jongere en ouders te praten om te kijken wat er achter het gedrag schuilgaat. Soms gaat het over leerlingen met ernstige problemen die wachten op een plek in de jeugdhulp. Het is dan des te erger dat het tijdens die wachtperiode ook op school misgaat.”

Heel wat jongeren tasten hun grenzen af en het hoeft dan ook niet te verbazen dat scholen soms worstelen met sancties. Vrijens wil de inspanningen die ze leveren erkennen. “Scholen zijn evenwichtskunstenaars. Ze moeten grenzen stellen, en het vraagt heel wat rek om sommige jongeren aan boord te houden.”

Voorkomen dat jongeren afhaken op school na een zware sanctie, is een belangrijke bekommernis van de Kinderrechtencommissaris: "Het sanctiebeleid op school is niet alleen een kwestie van orde. Het gaat ook over kinderrechten, het recht op hulp en ondersteuning, op participatie en het belang van het kind. Het is daarom belangrijk om constant te evalueren of de gekozen maatregel werkt en wanneer die teruggeschroefd kan worden."

Vrijens uit ook haar bezorgdheid over de draagkracht van de scholen en hun leerkrachten, en daarmee ook over de zorg die ze aan de leerlingen kunnen bieden: “Het zorgteam op school komt handen te kort, en daardoor staat ook de basiszorg onder druk. Wij vragen meer middelen, personeel, tijd en ruimte om preventief het verschil te kunnen maken en escalaties, zoals definitieve uitsluitingen, te voorkomen.”

Het aantal klachten over onderwijs bij het Kinderrechtencommissariaat neemt al enkele jaren toe. Dat komt volgens Vrijens onder meer omdat de klachtenbehandeling van sommige scholen zelf tekortschiet. “Soms worden klachten niet goed opgevolgd, of wordt er zelfs niet op gereageerd. Soms kan het schoolnet ook een veel actievere rol opnemen om schoolbesturen aan te zetten om te bemiddelen met de ouders.”

“Overheden, diensten en voorzieningen hebben de plicht om op een correcte manier om te gaan met klachten, ook scholen”, zegt Vrijens. “Het is belangrijk dat leerlingen en ouders zo snel mogelijk gehoor vinden. Dat kan verhinderen dat spanningen en ongenoegens overkoken.”