Levensgevaarlijke seks in de late middeleeuwen en sterrenkijken met Bieke Depoorter: dit zijn de 5 boeken van de week

Nergens in Europa werd sodomie zo streng vervolgd als bij ons, schrijft historicus Jonas Roelens in 'De onuitspreekbare zonde. Sodomie in de Zuidelijke Nederlanden (1400-1700)’ (uitgeverij Sterck & De Vreese). 

“De term sodomie vindt zijn oorsprong in de Bijbel en gaat over 2 steden, Sodom en Gomorra, waar de mannen zaken deden die volgens God niet door de beugel konden. Zij zouden seks met elkaar gehad hebben waardoor de steden vernietigd moesten worden met vuur en zwavel”, vertelt Roelens op Radio 1. Sodomie verwijst in de middeleeuwen niet alleen naar seks onder mannen, maar naar alle seksuele daden die niet op voortplanting gericht zijn: masturbatie, bestialiteit of kindermisbruik.

De vervolging van sodomie kent in Europa een piek tijdens de 15e en 16e eeuw, en nergens wordt het zo zwaar bestraft als bij ons. Wie betrapt wordt in steden als Brugge, Gent en Leuven loopt een gigantisch grote kans om te overlijden op de brandstapel. Veroordeelden worden gefolterd tot ze de namen van hun partners onthullen. En er wordt geklikt: buren, concurrenten, en zelfs familieleden geven elkaar aan. 

De 'onuitspreekbaarheid' van de zonde blijkt ook uit de juridische bronnen: wanneer het gaat over sodomie staan enkel de datum en het prijskaartje van de verbranding vermeld. Maar in vonnissen en getuigenverslagen vindt Roelens wel meer informatie. “Wil je in de 15e eeuw een date scoren, dan moest je in Brugge zijn”, vertelt hij. Brugge is dan ook koploper op gebied van sodomietenvervolging.

Hoe komt dat? Er werd destijds een zondebok gezocht en gevonden. Brugge kent een economische terugval onder meer door de verzanding van het Zwin. “In tijden van politieke en economische crisis zoeken samenlevingen vaak naar minderheidsgroepen om de schuld te geven."

In haar nieuwe boek ‘Blinked myself awake’ (uitgeverij Hannibal) neemt Magnum-fotografe Bieke Depoorter je mee op een astronomische reis aan de hand van historische teksten, persoonlijke dagboekfragmenten en fotomateriaal.

Vier jaar geleden ontmoette Depoorter een man, die naar de sterren keek. Iets waar ze tot dan toe geen interesse voor had. “Ik was er zelfs bang voor, maar ik vond het fascinerend om naar mensen te kijken die er juist geruststelling in leken te vinden”, licht ze toe op Klara.

In haar boek onderzoekt Bieke Depoorter hoe breekbaar herinneringen zijn en hoe onbetrouwbaar de fotografie. Maar tegelijk verkent ze hoezeer mensen nood hebben aan objectiviteit en waarheid. Gaandeweg ontdekt ze wat herinneringen en astronomie met elkaar verbindt. “Naar de sterren kijken is ook naar het verleden kijken. Het licht dat we zien is al honderden jaren geleden vertrokken, en de sterren die we waarnemen, zijn soms allang verdwenen.”

Naarmate haar onderzoek vordert, legt ze de link met haar eigen ervaring. De sterrenhemel associeert ze met een persoonlijke herinnering die door een trauma verloren is gegaan. “Door naar astronomen te kijken die de sterren observeren, ben ik zelf ook meer gaan kijken. Door het te accepteren, begon ik me steeds meer dingen te herinneren.”

Al 20 jaar maakt de organisatie Te Gek!?  geestelijke gezondheid bespreekbaar bij het brede publiek in Vlaanderen. Daar horen taboedoorbrekende voorstellingen in theaterzalen en scholen bij, of fietstochten en wandelingen. Rick De Leeuw brengt in dit feestjaar hulde met het boek 'Iedereen te gek?!' (uitgeverij Pelckmans).

Het was een persoonlijke ervaring waardoor Rick De Leeuw zich engageerde voor ‘Te Gek!?’. “Toen ik onvoorbereid in een echtscheiding belandde, besefte ik dat ik me vaak in een defensieve houding nestel. Al snel werd ik me ervan bewust dat iedereen wel iets meemaakt waar hij veel te lang mee blijft worstelen.” 

In het boek belicht De Leeuw aan de hand van diverse getuigenissen de impact die Te Gek!? heeft gehad op de geestelijke gezondheidszorg. “‘Het zottenhuis’ is nu geen term meer, maar 20 jaar geleden was dat wel nog zo. Er is sindsdien veel meer empathie, begrip en openheid gekomen.”

Er is het verhaal van Gudrun Callewaert, oprichtster van de buddywerking voor mensen met jongdementie ‘Het ventiel’. En ook Dirk De Wachter vond in Te Gek!? een bondgenoot voor zijn andere kijk op psychiatrie en geestelijke gezondheidszorg. Meer getuigenissen in het boek zijn er van onder anderen Guy Swinnen, Selah Sue en Inge Vervotte.

Belo Mussche pleit voor een andere kijk op de jeugdpsychiatrie en het bijhorend taalgebruik in haar nieuwe boek ‘Je bent niet kapot’ (uitgeverij Borgerhoff & Lamberigts). 

Belo Mussche bundelt haar inzichten uit de praktijk en zoekt uit waarom jonge patiënten vertellen dat ze zich 'kapot' voelen. Mussche herkent dat gevoel omdat ze er als kind ook mee worstelde. “Zoekend naar de wortels van de vraag van mijn patiënten, kwam ik bij mezelf uit als jong meisje”, vertelt ze op Radio 1.

'Je bent niet kapot': met die titel wil haar boek de perceptie veranderen: “We zijn heel en ondeelbaar geboren en niemand hoeft ‘gefixt’ te worden. Onder alle pijn zit iemand die oké en goed genoeg is. Pijn en leegte definiëren niet wie iemand is, maar reflecteren de toestand van die persoon. Die toestand is dynamisch en kan veranderen.”

Jeugdpsychiater Belo Mussche pleit voor een andere taal: “Ik zeg niet dat concepten zoals ADHD en autisme niet bestaan, maar ik weiger om het over een ‘stoornis’ te hebben.” In plaats daarvan focust de dokter zich op het bottom-up taalgebruik. Een van de patiënten had bijvoorbeeld de behoefte om zichzelf een dag lang te 'resetten' na te veel prikkels. “Degenen die lijden kunnen waardevolle dingen inbrengen als het om taal gaat. Waarom zou ik die taal dan niet overnemen in plaats van te wachten tot een bepaalde term wetenschappelijk wordt onderzocht? Dat is een achterhaald systeem.” 

Kinderboekenauteur Benjamin Leroy kiest voor een graphic novel om een heel persoonlijk verhaal te vertellen. 'Een kind van klei' (De Standaard Uitgeverij) gaat over de vruchtbaarheidsbehandelingen die hij samen met zijn vrouw doorloopt. 

Saskia De Schutter, VRT NWS-journalist en stripfanaat, is enthousiast: "Het is een trend om taboes in graphic novels te verwerken, en dit is er ook eentje. Leroy behandelt het thema met twee parallelle verhalen: een koppel 'kleimensen' boetseert een kindje, en probeert er op allerlei manieren leven in te krijgen, tevergeefs. In de andere wereld moet de tekenaar van de kleimensen door dezelfde hel."

Saskia De Schutter: “Leroy gaat geen aspect uit de weg: de vragen van de omgeving, - 'waar blijft dat kindje nu?' -, het levenloze mannelijke zaad, de zware behandeling die de vrouw moet ondergaan en de wrijvingen die het in de relatie teweegbrengt. Herkenbare situaties voor wie soortgelijke ervaringen heeft, en interessant voor wie het niet heeft doorgemaakt. Maar ‘Een kind van klei’ is ook een echt ontroerend liefdesverhaal, meeslepend, bijwijlen grappig en ook nog eens prachtig, ambachtelijk getekend.