Vranckx & De Nomaden-documentaire over geweld tegen LGBTQ+-personen in Zuid-Afrika vertoond in townships: "Dit soort films verandert je"

"Een film zoals deze verandert je", klinkt het bij een van de aanwezigen. De Vranckx-documentaire maakt duidelijk iets los in de buitenwijken van Kaapstad. "Kijken naar de documentaire was erg triestig en pijnlijk. We leven elke dag onder bedreiging. We worden bekritiseerd en vermoord."

De documentaire werd vertoond in Khayelitsha en Nyanga, 2 buitenwijken - ook wel 'townships' genoemd - van Kaapstad. 2 plekken waar het gevaarlijk is om jezelf te zijn als LGBTQ+-persoon. 

Marieke Dermul reisde af naar Zuid-Afrika om bij de vertoningen aanwezig te zijn. "Tijdens de vertoning is het muisstil. Ze weten wel dat het gebeurt, maar het wordt doodgezwegen. We hebben de ruwe verhalen hier tijd en ruimte gegeven."

En dat komt binnen bij het publiek."Het was choquerend. We werden geconfronteerd met de rauwe emotie en rauwe situaties die gebeuren zonder dat we het weten. Soms laat de media ons alleen de rooskleurige kant zien, zonder te graven naar wat mensen eigenlijk echt doormaken." 

BEKIJK: Emotionele reacties na de vertoningen van Rainbow Nation

Na de vertoning klinkt er frustratie, over hoe ze al 20 jaar marcheren voor hun rechten en hoe pride-organisaties in Zuid-Afrika vaak nog te weinig kunnen doordringen bij de overheid. Tegelijk klinkt er ook hoop en strijdlust: "Documentaires als deze zijn belangrijk om te laten zien dat er ook in Afrika queer-personen bestaan."

Hoewel de documentaire zich afspeelt in buitenwijken van Johannesburg, is de problematiek in de townships rond Kaapstad, waar de vertoningen doorgaan, dezelfde: van het privilege in de binnenstad - waar gays en queers wel veilig zijn - is weinig te merken in de omliggende townships, waar traditionele waarden een grotere rol innemen.

Dat de documentaire net in de townships wordt vertoond, is van cruciaal belang. Tot filmfestivals en wereldconferenties in het centrum van de stad heeft niet iedereen toegang. "Deze documentaires moeten in onze gemeenschappen worden vertoond. We moeten de daders ontmaskeren. Als de film in de stad of in het stadscentrum wordt afgespeeld, zal er niets veranderen."

De vertoning miste zijn doel alvast niet, bijvoorbeeld bij Siya. "Ik ben geschrokken van hoeveel incidenten er zijn waar ik mij als heteroman niet van bewust was", klinkt het na de vertoning.

Meer nog, Ludwe kwam zelfs tot inzicht na het zien van de getuigenissen. "Ik - als heteroman - was ontroerd. Ik was onwetend. Ik was iemand die mensen labels gaf. Ik wist niet hoe dat bij hen aankwam, hoe zij zich voelden in zulke situaties. We nemen niet eens de tijd om hen te proberen begrijpen."

Om de documentaire te kunnen maken én tonen was er samenwerking nodig met lokale ngo’s, maar ook de Vlaamse delegatie en consul-generaal van België in Kaapstad schoten te hulp. "De diplomatieke vertegenwoordigers van de Vlaamse regering in het buitenland zetten zich in om het respect voor mensenrechten te bevorderen. Daarbij focussen we al sinds lang op het ondersteunen van de lokale lgbtqi+-gemeenschap", aldus Thomas Castrel, die aanwezig was voor de Vlaamse delegatie.

"Het is heel speciaal om de documentaire daar te laten verschijnen", laat Marieke nog weten. "We hadden op voorhand ook wel twijfels. Wie zijn wij als witte makers om dit te maken? We probeerden een platform voor hen te creëren, maar zien zij dat ook zo? Gelukkig voelden we ons welkom en leidde de film tot goede gesprekken."

Ook Siphosetu, een vrouw die haar verhaal deed in de documentaire, komt na de vertoning aan het woord: "De documentaire heeft mij sterk gemaakt. Mijn verhaal doen; daar word ik elke dag beter en beter van." En daarmee is de cirkel voor Marieke rond: "We zijn niet gewoon naar daar gegaan om hun verhaal te gaan halen. Het voelt alsof we iets kunnen teruggeven, dat we impact kunnen hebben."

"Er zat een filmprogrammator in de zaal en die wil het nu vertonen in andere gebieden in Gauteng en omstreken. We zullen die film daarvoor gratis ter beschikking stellen. En zelfs getuigen uit de docu, zoals Siphosetu, organiseren vertoningen van de film in combinatie met debatten. Zo leeft de film verder en is het ook iets waar ze zelf eigenaarschap over hebben."

"In België is de impact veel kleiner, daar blijft het vooral bij awareness creëren. Hier in Zuid-Afrika kunnen we iets teweegbrengen, en dat geeft veel voldoening. Al is het natuurlijk maar een druppel op een hete plaat."