Mag je ongeopende medicatie terugbrengen? "In principe niet, tenzij apotheker anders beslist"

Luisteraar Rosianne Bovendaerde getuigt bij het consumentenprogramma op Radio2, 'WinWin': "Ik was bij de apotheker toen een oudere man binnenkwam met medicatie die hij niet meer hoefde te gebruiken. De apotheker betaalde hem het volledige bedrag terug. Wordt die medicatie dan opnieuw verkocht aan andere klanten? En mag dat eigenlijk wel?", vraagt ze zich af.

Ann Callens vertelt een ander verhaal. Zij had na de oogoperatie van haar man een ongeopend doosje medicatie over. Ze vroeg in de apotheek of ze het doosje mocht retourneren. "De apotheker weigerde, ook al was het doosje ongeopend en nog goed tot 2025. Het kostte me 36 euro. Hoe kan dat?"

In het ene geval krijgt de patiënt wel geld terug, in het andere niet. Hoe zit dat nu?

Volgens Hendrik De Rocker van de Apothekersbond is het principe duidelijk: verkochte geneesmiddelen worden in de regel niet teruggenomen door de apotheek, ook niet als ze ongeopend zijn. "De bewaaromstandigheden en -termijnen zijn essentieel voor de veiligheid en kwaliteit van medicatie. Apothekers kunnen niet altijd garanderen dat medicatie, eenmaal verkocht, onder de juiste condities bewaard blijft bij de patiënt."

In het geval van luisteraar Ann volgde de apotheek dus gewoon de regels. Toch kreeg de man in het voorbeeld van Rosianne wél zijn geld terug. Ging de apotheker daar dan in de fout? 

"Nee, het terugbrengen en terugbetalen van medicatie kan een optie zijn. Maar er zijn wel een aantal voorwaarden aan verbonden", legt Hendrik De Rocker uit.

"Als een doosje binnen 10 dagen om een bepaalde reden moet worden teruggegeven en de verkoop nog niet is doorgegeven aan het Rijksinstituut voor Ziekte- en Invaliditeitsverzekering (RIZIV), kan de status in de databank nog worden aangepast. In dat geval mag de apotheek het doosje terugnemen en terugbetalen, waarna het opnieuw kan worden opgenomen in de voorraad."

Maar dat is niet de enige voorwaarde. Behalve dat de verpakking niet geopend mag zijn, moet de bewaartemperatuur ook gerespecteerd zijn. "Dus binnen de 10 dagen, ongeopend en onder de juiste bewaaromstandigheden, kan de apotheker een terugname overwegen. Maar dat is een individuele inschatting van de apotheek, en voor alle duidelijkheid geen recht van de patiënt."

Elk medicijn kan gevolgd worden van aan de productie tot bij de patiënt. "Dankzij unieke 2D-barcodes die op alle medicijnen in Europa verplicht zijn, kan de herkomst van elk doosje worden getraceerd. Deze code maakt deel uit van de "Falsified Medicines Directive" en bevat een uniek nummer dat is gekoppeld aan een Europese databank. Daarmee kunnen alle stappen van de medicatie worden gevolgd, van de fabriek tot in de apotheek en uiteindelijk bij de patiënt."

Behalve die unieke code, moet er ook een middel zijn om te controleren dat de verpakking niet werd geopend, bijvoorbeeld een verzegeling. "Die veiligheidskenmerken moeten ervoor zorgen dat een patiënt geen vervalste of namaakmedicijnen meekrijgt van de apotheek. Zodra een doosje in de apotheek wordt verkocht, wordt het afgemeld in die databank."

Vervallen medicatie moet je altijd terugbrengen naar de apotheek. Of de verpakking geopend is of niet, speelt geen rol. Restjes worden gratis ingezameld door de apothekers. "Op alle niveaus – van apotheek tot fabrikant – wordt samengewerkt om die medicatie op een veilige manier te verwerken. Na de inzameling wordt de medicatie verbrand door de Openbare Afvalstoffenmaatschappij (OVAM). Giet je medicatie nooit in de afvoer of gooi die niet bij het vuilnis. De kans dat ze zo schade kan toebrengen aan de omgeving, is te groot. Antibiotica bijvoorbeeld mogen niet in het water terechtkomen."