Pakistan kampt met een nieuwe polio-uitbraak. Afgelopen jaar raakten 47 kinderen besmet, waarvan 25 de laatste 5 weken. Dat blijkt uit cijfers van het 'Pakistan Polio Eradication Programme'. Infectioloog Steven Van Den Broucke van het Instituut voor Tropische Geneeskunde ziet het wantrouwen in de vaccinatiecampagne als oorzaak voor de uitbraak: "Er circuleren veel mythes over het poliovaccin in Pakistan, dat zorgt voor weerstand."
Nu polio opnieuw uitbreekt in Pakistan: waarom blijft het virus er woeden?
Jani Lambrechts
Gepubliceerd:
Filmmakers Robbe Vandegehuchte en Willem De Maeseneer schetsen in de reportagereeks ‘De Nomaden’ (Vranckx) een portret van de Pakistaanse samenleving, die door het leger bestuurd en geteisterd wordt. Bekijk ‘Onder het oog van de zwarte wouw’ vanavond om 20.10 uur op VRT Canvas, of nu al op VRT MAX .
Het poliovirus verspreidt zich opnieuw door de provincies Balochistan, Sindh en Khyber Pakhtunkhwa in Pakistan. Officieel zijn tot nu toe 47 kinderen besmet met het virus.
Maar dat aantal is volgens infectioloog Steven Van Den Broucke slechts het topje van de ijsberg. "Voor elk kind dat verlamd geraakt als gevolg van een poliobesmetting, dat heet poliomyelitis, zijn er nog 10 tot 50 andere kinderen besmet met het virus."
Zowel Pakistan als Afghanistan kampen al jaren met polio. In 2021 was Pakistan goed op weg om de dodelijke ziekte uit te roeien, met nog slechts 1 geval van poliomyelitis. Nu loopt het toch terug mis.
Wat is polio?
Polio is een infectieziekte die vooral voorkomt bij kinderen jongeren dan 5 jaar. Het virus nestelt zich in het maagdarmstelsel en verspreidt zich door besmet water of eten.
Een minderheid van de polio-infecties veroorzaakt kinderverlamming. Dat heet poliomyelitis. Het virus tast dan het ruggenmerg aan, waardoor verlamming van de ademhalingsspieren optreedt. Een besmet kind sterft dan uiteindelijk door verstikking.
Het virus kan dus dodelijk zijn. Er bestaat geen medicijn voor de ziekte, maar verspreiding kan wel makkelijk ingeperkt worden door een vaccin.
Nieuwe vaccinatiecampagnes
Ayesha Raza Farooq, de Pakistaanse minister bevoegd voor poliobestrijding, hoopt dat de stijgende cijfers "een wake-up call zijn voor ouders en gemeenschappen." Volgens haar liepen 1 miljoen kinderen in september hun vaccin mis, waardoor de cijfers in oktober snel stegen.
Farooq wil het virus tegen midden 2025 uitroeien. Ze rekent daarvoor op het 'Pakistan polio eradication programme', dat zich al sinds 1994 inzet om polio te bestrijden.
Om het virus te stoppen, zijn dus vaccins nodig. Sinds 28 oktober loopt een nieuwe poliovaccinatiecampagne, die 45 miljoen kinderen moet beschermen. Ook in november volgt nog een wijdverspreide campagne.
Wantrouwen en complottheorieën
Al is vaccinatie in Pakistan niet zo vanzelfsprekend. De bevolking is groot. Sommige kinderen leven in moeilijk bereikbare gebieden, zoals sloppenwijken of berggebieden en dat is een probleem. "Om het virus klein te krijgen, moet je wel degelijk elke mogelijke besmetting opsporen én elk kind vaccineren", stelt Van Den Broucke.
Religieuze overtuigingen staan die vaccinatiecampagnes vaak in de weg.
"Bepaalde moslimgemeenschappen (de meeste Pakistani zijn moslim, red.) geloven dat het vaccin gemaakt is met varkensresten, waardoor het niet halal zou zijn", vertelt Van Den Broucke. "Dat is niet waar, maar het zorgt wel voor terughoudendheid bij de bevolking."
Ook geruchten over onvruchtbaarheid baren die groepen zorgen. "Ze geloven dat het Westen probeert om de moslimvrouwen onvruchtbaar te maken met het poliovaccin en zo de geboorte van kinderen in te perken", klinkt het bij Van Den Broucke.
Beide mythes worden ten stelligste ontkracht, niet het minste door het Pakistan Polio Eradication Programme zelf. In de FAQ (Frequently Asked Questions) op hun website, leggen ze uit dat het vaccin is goedgekeurd door islamitische leiders wereldwijd. Ze verwijzen naar studies die bewijzen dat het vaccin halal is en dat er geen ingrediënten inzitten die onvruchtbaarheid veroorzaken.
Gewelddadig protest
De Verenigde Staten doen nog een extra duit in de wantrouwenszak. De Britse krant The Guardian ontdekte in 2011 dat de Amerikaanse inlichtingendienst CIA een valse vaccinatiecampagne organiseerde in de Pakistaanse stad Abbottabad om Osama Bin Laden op te speuren.
De spionagezaak veroorzaakte veel ophef en gezondheidsmedewerkers trokken aan de alarmbel . Uiteindelijk meldde het Witte Huis in 2013 dat de CIA nooit nog vaccinatiecampagnes zou mogen misbruiken voor spionage.
"Het misbruik van de vaccinatiecampagne is blijven hangen bij de Pakistani", verklaart Van Den Broucke. "Er heerst sindsdien nog meer wantrouwen tegenover vaccinatiecampagnes."
Sommige gezondheidswerkers worden gewoon vermoord, omdat ze poliovaccins willen toedienen
Steven Van Den Broucke, infectioloog bij het Instituut voor Tropische Geneeskunde in Antwerpen
Dat wantrouwen resulteert in geweld. Samen met het aantal poliobesmettingen stijgt het geweld tegen medische hulpverleners weer. "Sommige gezondheidswerkers worden gewoon vermoord, omdat ze poliovaccins willen toedienen", getuigt Van Den Broucke.
In de Pakistaanse provincie Khyber Pakhtunkwa, waar 9 poliogevallen opdoken, zouden volgens de Amerikaanse nieuwszender CNN dit jaar al 27 aanvallen uitgevoerd zijn op gezondheidsmedewerkers die deelnemen aan poliocampagnes.
Soms wordt het medisch personeel bijgestaan door beveiligingsmannen, of zelfs militairen. "Dat bevordert het vertrouwen natuurlijk niet, maar het is effectief om vaccinatie te verplichten bij degenen die weigerachtig zijn", zegt Van Den Broucke.
Eindsprint
Hoewel de Pakistani er wantrouwig tegenover staan, heeft het vaccin wereldwijd zijn nut wel bewezen.
In 1988 startte de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) met een wijdverspreide vaccinatiecampagne tegen polio. Sindsdien is 99 procent van de poliobesmettingen teruggedrongen. Zo zouden 20 miljoen mensen gespaard zijn van verlamming, stelt de WHO.
We moeten blijven volhouden en echt elk kind gevaccineerd krijgen
Steven Van Den Broucke, infectioloog bij het Instituut voor Tropische Geneeskunde in Antwerpen
De laatste kinderen vaccineren, is vaak moeilijker en minder haalbaar dan alle kinderen die hen voorgingen, zegt Van Den Broucke. "Als de ziekte dankzij succesvolle vaccinatie uit het straatbeeld verdwijnt, is de bevolking minder bereid om hun kinderen nog te laten vaccineren. Het is net op dat moment dat je moet blijven gaan."
En dat kan soms jarenlang duren. "De WHO wil polio echt de wereld uit. Ze zitten in hun eindsprint", stelt Van Den Broucke.
Al bewijzen de 46 nieuwe gevallen in Pakistan dat volledige uitroeiing van de dodelijke ziekte nog niet voor de komende jaren zal zijn. "We moeten blijven volhouden en echt elk kind gevaccineerd krijgen", besluit Van Den Broucke.
Twee vragen voor Robbe Vandegehuchte en Willem De Maeseneer, regisseurs van 'Onder het oog van de zwarte wouw'
Robbe Vandegehuchte (33) en Willem De Maeseneer (37) belanden voor hun zoveelste project samen in Pakistan. Vanuit een gemeenschappelijke interesse in de politiek-economische dynamieken in het Midden-Oosten en Zuid-Azië, zoeken ze uit wat er misloopt in Pakistan.
Hoe penibel is de situatie voor de Pakistaande bevolking?
Willem: "Het water staat hen aan de lippen en ze weten dat dat door het systeem komt, ze willen echt verandering. Heel veel mensen vertelden ons dat het écht de donkerste dagen zijn van Pakistan sinds de onafhankelijkheid. Dat hebben we ook echt gezien. Ik heb nog nooit een overheid gezien die zo weinig rekening houdt met haar bevolking. In Orangi Town, de grootste sloppenwijk ter wereld, zijn mensen achtergelaten met een half huis. De overheid heeft hun voorgevel platgegooid, omdat ze een weg moeten aanleggen naar een nieuw ontwikkeld economisch centrum."
Is het moeilijk om in Pakistan journalistiek werk te doen?
Robbe: "Makkelijk is het zeker niet. We hebben een jaar moeten wachten op onze vergunningen. Uiteindelijk mochten we in de 3 grootste steden werken en filmen. Dat lijkt veel, maar als je het wiskundig bekijkt, hadden we toegang tot 1 procent van het hele land. Als je eenmaal je vergunning op zak hebt, mag je wel vrij spreken met wie en filmen waar je wil. Let wel, op plekken waar de meest interessante verhalen te rapen vallen, geraak je niet."
Willem: "Onze telefoon werd afgeluisterd, we werden gevolgd. We waren wel voorbereid op die situatie en wisten dat het moeilijk werken ging zijn, maar als je het allemaal zelf meemaakt, is het toch indrukwekkend."
