Waarom bracht CNN andere uitslagen dan VRT NWS? En moet Europa nu zelfstandiger worden? Veelgestelde vragen over de Amerikaanse verkiezingen

In totaal lopen er nog 4 strafrechtelijke zaken tegen de nieuwe president. Er zijn 3 federale zaken: over inmenging in de verkiezingsuitslagen van 2020, gevolgd door de bestorming van het Capitool door zijn aanhangers en geheime documenten. En 1 zaak op staatsniveau: de inmenging in de verkiezingsuitslag in Georgia. In de rechtszaak rond het zwijggeld voor Stormy Daniels in New York is hij al veroordeeld, maar moet de strafmaat nog volgen.

Aan de 3 federale rechtszaken zal hoogstwaarschijnlijk een einde komen. De federale aanklager Jack Smith is aangesteld door het ministerie van Justitie en Trump zei eerder al dat hij hem “binnen de 2 seconden zal ontslaan” als hij president is. In de rechtszaken op staatsniveau zal hij beroep doen op zijn immuniteit als president. Juristen zijn ervan overtuigd dat deze verkiezingsuitslag invloed zal hebben op de beslissing van de rechtbank. Bijvoorbeeld om de zaak uit te stellen naar 2028 of Trump een lichte straf geven.

Die kans is bijzonder klein. Stel dat de rechtszaken toch plaatsvinden, “dan kan Trump zichzelf gratie verlenen als president”, zegt professor Amerikaanse politiek Bart Kerremans. “Dat kan hij niet doen voor de zaken op het staatsniveau.”

De zaken op staatsniveau gaan gewoon door, maar de verkiezingsuitslag zal een invloed hebben op de beslissing van de rechtbanken, volgens verschillende juristen. Trump zal beroep doen op zijn presidentiële immuniteit. De zaken zullen dan mogelijk uitgesteld worden tot 2028, wanneer hij geen president is. Maar de kans is ook groot dat de rechtszaken gewoon beëindigd worden of dat hij een lichte straf krijgt.

De nieuwe president is veroordeeld in de zaak rond zwijggeld dat betaald is aan pornoactrice Stormy Daniels. Maar die strafmaat moet nog bepaald worden. Daardoor zijn aan Trump nog geen beperkingen opgelegd.

De rechtszaak over de rol van Trump bij de bestorming van het Capitool moet nog voorkomen. Het is al even duidelijk dat die rechtszaak nog maanden in beslag zal nemen. Al is de kans nu groot dat de nieuwe president de federale aanklager van die rechtszaken zal ontslaan en dat de rechtszaak in de vuilnisbak verdwijnt.

Het Amerikaanse Congres bestaat uit het Huis van Afgevaardigden en de Senaat. De leden van het Huis van Afgevaardigden worden telkens voor een periode van 2 jaar verkozen. Dat gebeurt altijd tegelijk met de presidentsverkiezingen, en 2 jaar daarna, wanneer de president halfweg zijn ambtstermijn zit (de zogenaamde midterm-verkiezingen). Het Huis van Afgevaardigden wordt nu dus volledig opnieuw gekozen.  

In de Senaat was een derde van de zetels verkiesbaar. De 100 senatoren worden namelijk voor 6 jaar verkozen. Bij elke verkiezing (de presidentsverkiezing en de 'midterms') komt een derde van de zetels vacant en worden die zetels opnieuw ingevuld. Dit jaar zijn dat er 34.

Nog niet alle stemmen zijn geteld, maar het is al wel duidelijk dat de meerderheid in de Senaat verschuift naar de Republikeinen. Op dit moment heeft de partij 52 zetels en de Democraten 45. In het Huis is er voorlopig nog geen definitieve winnaar. De Republikeinen hebben 206 zetels, de Democraten 191. Er moeten nog 38 zetels verdeeld worden.

De verdeling van die zetels is belangrijk, omdat ze de bewegingsvrijheid van de president kunnen inperken of vergroten. Het Huis en de Senaat bepalen of wetten worden aangenomen of niet. De Senaat heeft ook een zeg in de samenstelling van de regering. 

Naast Kamala Harris en Donald Trump waren er nog enkele presidentskandidaten. De bekendsten zijn Jill Stein en Robert Kennedy. Zij behaalden, net zoals alle andere kandidaten buiten Trump en Harris, een beperkt aantal stemmen en veroverden geen kiesmannen. Beide kandidaten kwamen af en toe aan bod in onze berichtgeving. 

Historisch gezien behalen niet-Republikeinse en niet-Democratische kandidaten weinig stemmen en komen ze niet in aanmerking om de verkiezingen te winnen. Daarom is de aandacht voor die kandidaten beperkt, al kunnen ze wel een invloed hebben op het resultaat. In 1992 behaalde Ross Perot het hoogste aantal stemmen ooit voor een onafhankelijke kandidaat. In 2 staten behaalde hij zelfs de 2e plaats, maar hij kreeg nergens kiesmannen. 

In elke staat konden Amerikanen op Harris of Trump stemmen. Maar niet alle kandidaten, zoals Jill Stein, stonden in elke staat op het stembiljet. In alle staten gelden er verschillende regels om je als presidentskandidaat op te geven. Kandidaten moeten dus in elke staat een hele procedure afleggen en dat vraagt veel geld en tijd. 

Nadat bekend werd dat Donald Trump de nieuwe president zou worden, was er veel enthousiasme op de Amerikaanse beurzen. “De Amerikaanse aandelenmarkten gingen stevig in het groen en ook de bitcoin steeg naar een recordhoogte”, zegt economiejournalist Michaël Van Droogenbroeck in het VRT NWS Journaal.  

Het is niet zo verrassend dat de Amerikaanse beurzen stijgen nu we weten dat Trump president wordt. “Dat heeft onder meer te maken met de plannen die de nieuwe president heeft voor de economie. Zo wil hij bijvoorbeeld de vennootschapsbelasting verlagen, wat goed is voor Amerikaanse bedrijven.” Vooral banken en staalbedrijven doen het goed op de beurs. En Tesla, het bedrijf van Trump-aanhanger Elon Musk, stijgt aanzienlijk.

Net zoals in de Verenigde Staten was er enthousiasme op de Europese beurzen toen net bekend was dat Trump de verkiezingen had gewonnen. “Er waren winsten van 1 tot 1,5 procent”, zegt Michaël Van Droogenbroeck in het VRT NWS Journaal. “Maar dat enthousiasme is in de loop van de dag wel gekeerd naar lichte verliezen van 1 tot 1,5 procent.”

Een mogelijke oorzaak voor die lichte verliezen zijn de plannen die Trump heeft. “Hij wil importkosten invoeren op Europese producten die binnenkomen in de Verenigde Staten.” Een plan dat grote gevolgen kan hebben voor de Europese economie.

Fundamenteel zal er weinig veranderen aan de situatie in het Midden-Oosten met Trump als nieuwe president. “Zoals de VS nu al doet, zal ook Trump Israël militaire steun blijven geven”, zegt buitenlandjournalist Jan Balliauw in het VRT NWS Journaal. Toch is er ook een verschil met aftredend president Biden. “In tegenstelling tot Biden is Trump geen voorstander van een staakt-het-vuren. Hij vindt dat een staakt-het-vuren in het nadeel van Israël kan spelen en dat Hamas zich kan hergroeperen."

De Israëlische premier Netanyahu ziet in Trump wel een betere bondgenoot dan Biden. “Ik denk dat Israël de overwinning van Trump zal zien als een soort van vrijgeleide om te blijven doen waar ze mee bezig zijn.” Het valt ook af te wachten wat de nieuwe president zal doen tegen Iran, die Hezbollah en Hamas steunt in de strijd tegen Israël. In zijn vorige termijn zou hij 2 keer op het punt hebben gestaan om Iran binnen te vallen. Ook nu is hij voorstander van een hardere aanpak tegen Iran.

Dat is toch wat de nieuwe president in zijn campagne beloofd heeft. “Al wil hij zijn plan geheim houden”, zegt buitenlandjournalist Jan Balliauw in het VRT NWS Journaal. Toch heeft zijn toekomstige vicepresident J.D. Vance al enkele plannen verklapt. “Volgens Vance zou Trump Oekraïne verplichten om te onderhandelen met Rusland en grondgebied op te geven. Daarnaast verwacht hij ook van Oekraïne een neutrale status, waardoor een NAVO-lidmaatschap onmogelijk zal zijn.” 

Of Trump die plannen ook echt zal voorstellen aan de Oekraïense president Zelenski valt nog af te wachten. Ook tegen Poetin wil de nieuwe president duidelijke taal spreken. “Zo zou hij tegen Poetin zeggen dat als Rusland blijft weigeren om met Oekraïne te onderhandelen, Oekraïne alles krijgt wat nodig is voor de overwinning.” 

Donald Trump is nooit echt fan geweest van Europa, de NAVO en de Europese Unie. “We weten dat hij Europa niet de essentie vindt”, zegt buitenlandjournalist Jan Balliauw in het VRT NWS Journaal. Trump zou plannen hebben om Oekraïne te verplichten grondgebied af te staan aan Rusland om zo de oorlog te beëindigen. “Als Rusland zijn zin krijgt, kan het zich in een paar jaar tijd herbewapenen. Dat is een rampscenario voor Europa.”

Volgens Balliauw kan Rusland dan het NAVO-bondgenootschap uittesten door een infiltratie-actie. “Europa zal dan twijfelen of de Verenigde Staten steun zullen bieden en dat maakt de Europese landen kwetsbaar.” NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte reikt alvast de hand uit naar Trump om samen te werken. Binnen de Europese Unie vindt de voorzitter van de Europese Raad, Charles Michel, dat de EU zichzelf moet versterken om minder afhankelijk te zijn van de Verenigde Staten.

Volgens VS-correspondent Björn Soenens zijn er wel bedenkingen over de vliegensvlugge aanstelling van Harris als de opvolger van Joe Biden in de verkiezingsrace. “Niet iedereen vond het even democratisch dat ze zonder echte voorverkiezing werd aangesteld. Intern hebben de Democraten daar fouten gemaakt.” 

Volgens VRT NWS-journalist Bert De Vroey heeft Harrris in 3 maanden tijd niet laten zien wie ze echt was. "Ze heeft campagne gevoerd op volle kracht, maar het was vaak gescript en met dezelfde toespraak. In het debat tegen Trump deed ze het goed, maar ontweek ze enkele vragen. Dat deed ze ook in verschillende interviews. Als ze een jaar lang campagne had kunnen voeren, had dat een voordeel kunnen zijn."

De Amerikaanse nieuwsmedia hebben een grote rol tijdens de Amerikaanse verkiezingen. Zij roepen een winnaar uit lang voor de officiële instanties alle stemmen verwerkt hebben. Daarvoor hebben ze zogenoemde ‘decision desks’ met experten die de resultaten inschatten en analyseren. FOX News riep gisterenochtend al voor 8 uur uit dat Trump de winnaar was. CNN volgde 3 uur later, gevolgd door de andere nieuwsmedia.

VRT NWS werkte samen met het Amerikaanse persagentschap AP, dat zeer voorzichtig werkt. Pas als AP zo goed als zeker was over welke staat naar wie zou gaan, brachten zij het resultaat en wij dus ook. Amerikaanse nieuwsmedia brachten via hun ‘decision desks’ al eerder resultaten, als hun experten er zeker van waren dat Harris of Trump een staat toegewezen kreeg. Fox News werkte ook samen met AP, maar onafhankelijk van hun resultaat riepen zij al eerder Trump uit tot winnaar.

Amerikaanse nieuwsmedia of persagentschappen wijzen staten uit naar de Democraten of Republikeinen als er amper stemmen geteld zijn, op basis van 2 elementen. Enerzijds zijn er de eerste resultaten die een indicatie geven. Daarnaast werken de nieuwsmedia of persagentschappen met peilingen over hoe de kiezer gestemd heeft.

Dat doen ze via verschillende methodes en bij verschillende kiezers die de dagen ervoor gestemd hebben. Maar ook bij kiezers die net uit het stembureau komen. Als er op basis van die 2 elementen een ruime kloof is tussen Harris of Trump, geven ze die staat al vroegtijdig aan 1 van de 2 kandidaten. Bovendien is het zo dat heel wat staten een duidelijke Democratische of Republikeinse stempel hebben. 

Nee. Een Amerikaanse president kan maar 1 keer herkozen worden en dus maximaal 2 ambtstermijnen uitzitten als president van de Verenigde Staten. Trump was al president van 2017 tot 2021 en zal in januari aan zijn 2e termijn beginnen.  

Vanaf 2025 wordt J.D. Vance de vicepresident van Donald Trump. Hij heeft de op 1 na hoogste publieke functie en is voorzitter van de Senaat. Daarnaast zal Vance ook functioneren als adviseur van Trump. Hij kan ook president van de Verenigde Staten worden, als Trump overlijdt, aftreedt of afgezet wordt.