Vlaamse leerlingen uit het tweede middelbaar scoren op computervaardigheden net onder de kopgroep van best presterende landen. Enkel Zuid-Korea en Tsjechië scoren duidelijk hoger in digitale geletterdheid. Voor computationeel denken komt Taiwan daar nog bij. Toch blijkt het voor drie vierde van de Vlaamse leerlingen moeilijk om kritisch met online informatie om te gaan.
Vlaamse leerlingen bij subtop in computervaardigheden, maar drie vierde heeft moeite om online kritisch te zijn
Sanne Baeck
Gepubliceerd:
Stel: je komt een website tegen die een kruidenproduct aanprijst. Naast een foto van een oude man kan je lezen dat deze patiënt door het product verlost is van zijn longproblemen, terwijl antibiotica hem niet verder konden helpen. Het onderzoeksteam achter het product bevestigt dat dit het meest effectieve middel is om vrij te kunnen ademen. Via een link kan je het product aankopen.
Klinkt dit als een betrouwbare website?
Het blijkt een aartsmoeilijke vraag voor 14-jarigen: slechts 16 procent van jongeren wereldwijd heeft door dat het hier om onbetrouwbare reclame gaat zonder enige wetenschappelijke bronvermelding.
Vlaamse leerlingen bij de internationale kopgroep
Bijna 133.000 studenten uit 34 landen vulden de ICILS-test in: een computervaardigheidstest die bijvoorbeeld meet hoe goed je online informatie kan opzoeken, beoordelen en verwerken. Vlaanderen hoort bij de beter presterende landen en regio’s.
Een tweede deel van de test gaat over computationeel denken, waar leerlingen onder meer algoritmes moeten ontwikkelen om problemen op te lossen. Ook daar eindigen Vlaamse leerlingen in de subtop.
Toch zijn er pijnpunten in de cijfers. Zo heeft drie vierde van de Vlaamse leerlingen moeite om kritisch een online tekst te beoordelen. Over alle deelnemende landen samen gaat het zelfs om 84 procent. Er is dus nog veel werk aan de (web)winkel.
Gender- en taalkloof
Meisjes scoren beter dan jongens op computer- en informatiegeletterdheid, jongens scoren beter op computationeel denken. Het speelt ook een rol welk diploma je moeder heeft en of je een schooltoelage krijgt. De kans op een hoge score is bovendien groter bij jongeren die thuis Nederlands spreken. Vlaams minister van Onderwijs Zuhal Demir (N-VA): "Nederlands is de taal waarin we redeneren. Een goede basis van het Nederlands is vaak ook een goede basis digitaal, niet andersom."
Leerlingen uit de Klassieke Talen en STEM-wetenschappen scoren het hoogst, leerlingen uit de B-stroom het laagst.
Merendeel van de jongeren multitaskt online tijdens huiswerk
Als u al eens gezucht heeft wanneer uw puber tijdens z’n huiswerk berichten naar vrienden blijft sturen, of alweer iets op TikTok zwiert, dan bent u niet alleen. Uit een vragenlijst die de jongeren na de test moesten invullen, blijkt dat jongeren tijdens hun huiswerk graag multitasken. Zo zegt 65 procent van de Vlaamse jongeren tijdens schoolwerk vaak online video’s te kijken, 67 procent stuurt vaak berichten naar anderen.
Bevorderlijk voor dat huiswerk is dat multitasken helaas niet, Demir: "Het is niet altijd gemakkelijk om tegen je kind te zeggen om dat scherm weg te leggen. Maar een overdaad aan tijd achter het scherm helpt de leerprestaties niet vooruit. Daar hebben ook de ouders een verantwoordelijkheid."
Jongeren van vandaag niet vaardiger op de computer dan tien jaar geleden
Vergelijk je de jongeren van nu met die van tien jaar geleden, zou je verwachten dat hun computervaardigheden erop vooruit zijn gegaan. Het is de generatie die tijdens de coronacrisis niet anders kon dan online toevlucht zoeken om bij te leren. Maar ook dat blijkt tegen te vallen. Geen enkel land dat de test in 2013 afnam, gaat erop vooruit.
Onderzoeker Julian Fraillon: “We denken onterecht dat jongeren goede computervaardigheden hebben omdat ze veel tijd op het scherm doorbrengen, maar die vaardigheden zijn vaak heel basic." Vlaanderen deed deze editie voor het eerst mee, dus die vergelijking valt voor Vlaamse jongeren niet te maken.
Toch vallen er ook voor het Vlaams onderwijs lessen te trekken. Zo leggen Vlaamse leerkrachten minder dan in andere landen de nadruk op digitale vaardigheden, zegt onderzoeker Charlotte Struyve (KU Leuven): "Ze missen vaak nog de pedagogische vaardigheden daarvoor, het is dus belangrijk om in te zetten op verdere professionalisering van leerkrachten en op technologische investeringen." Uit de studie blijkt dat ook dat het merendeel van de Vlaamse leerkrachten zelf vragende partij is voor zo'n bijscholing.
Bij verschillende recente internationaal vergelijkende onderzoeken waren de Vlaamse prestaties voor wiskunde en lezen telkens in dalende lijn. Dit onderzoek is voor Vlaanderen een nulmeting met een positief resultaat, al wil minister Demir realistisch blijven: "Informatica en digitale technologie zijn een belangrijke bouwsteen, maar andere vakken zijn dat evenzeer. Met één sterke bouwsteen krijg je nog geen volledige school opgebouwd."
