Nu Donald Trump de volgende president van de Verenigde Staten wordt, verkleint de kans dat de VN-klimaatconferentie deze maand een ambitieus resultaat oplevert. Maar ook de kans dat de klimaatopwarming beperkt blijft tot 2 graden, wordt er weer wat kleiner door. President Trump zal wellicht opnieuw uit het klimaatakkoord van Parijs stappen, wil volop inzetten op fossiele brandstoffen en zal Amerikaans klimaatbeleid proberen uit te kleden.
Verkiezing van Trump hypothekeert kansen op succesvolle klimaatconferentie: "Zeespiegel stijgt, maar 'who the hell cares?'"
Vincent Merckx
Gepubliceerd:
Maandag gaat COP29 van start, de VN-klimaatconferentie in Azerbeidzjan. De Amerikaanse presidentsverkiezingen kwamen tijdens elke voorbeschouwing op die conferentie wel ter sprake. Want, zo viel telkens opnieuw te horen: veel zal afhangen van wie de volgende Amerikaanse president wordt.
Sinds woensdag kennen we die naam: Donald Trump. Hij vindt de klimaatverandering een hoax. "De zeespiegel stijgt. Who the hell cares?", vroeg hij zich af op een campagnerally in Milwaukee. De deelnemers aan de COP weten dat ze van de Verenigde Staten, toch een absoluut zwaargewicht in klimaatonderhandelingen, niet veel meer moeten verwachten.
"Dit werpt echt een schaduw over de onderhandelingen", zegt Hans Bruyninckx, de voormalige directeur van het Europees Milieuagentschap. "De Amerikaanse delegatie zal nog wel president Biden vertegenwoordigen, maar ook zij weten wat eraan komt. Wat ze ook voorstellen, het zal nadien waarschijnlijk niet meer door het Amerikaanse politieke systeem geloodst kunnen worden."
Trump trok de Verenigde Staten al eens terug uit het klimaatakkoord van Parijs tijdens zijn eerste termijn als president. Zijn opvolger Joe Biden stapte er onmiddellijk opnieuw in, maar iedereen verwacht dat Trump er nu opnieuw uit stapt. "Dat zal de onderhandelingen bijzonder bemoeilijken, net nu blijkt dat de wereld méér zal moeten doen om te voldoen aan de doelstellingen van Parijs."
"Het hele functioneren van zo'n COP draait net om internationale samenwerking en gedeelde verantwoordelijkheid", vult Kiki Berkers aan, die voor 11.11.11 naar de COP trekt. "En de VS hebben een bijzondere historische verantwoordelijkheid." Het land heeft 20 procent uitgestoten van alle door de mens veroorzaakte broeikasgassen in de atmosfeer, en is daarmee met voorsprong de grootste vervuiler sinds 1850.
"Men verwacht dus niet alleen van de VS dat ze sneller hun uitstoot doen dalen, maar ook dat ze bijdragen aan de klimaatfinanciering voor lage-inkomenslanden die minder middelen hebben. Dat moest deze COP nu net in gang zetten."
Bovendien zouden andere landen ook wel eens ideeën kunnen krijgen, vreest Bruyninckx. "Een aantal landen die nu al op de rem stonden, zullen zich gesterkt voelen. Ook binnen Europa zijn er lidstaten die geen voorstander zijn van hoge klimaatambities. Zij hebben nu een nieuw argument om de Europese Unie een minder ambitieuze positie te laten innemen in de onderhandelingen."
4 miljard ton CO2 extra
Het presidentschap van Trump zal niet alleen wegen op deze COP, maar op de strijd tegen de klimaatverandering in het algemeen.
De Verenigde Staten zijn de tweede grootste uitstoter van broeikasgassen, na China. Een gemiddelde Amerikaan stoot dubbel zoveel uit als een Europeaan. Als zo'n land zich terugtrekt uit het klimaatakkoord van Parijs, dan wordt het "bijzonder moeilijk" om de klimaatopwarming zelfs onder de 2 graden Celsius te houden, vreest Bruyninckx.
Nu is het niet zo dat Joe Biden zo'n grote klimaatheld was. Ook onder zijn presidentschap was de VS niet op weg om zijn klimaatdoelen te halen, en in 2030 minstens 50 procent minder broeikasgassen uit te stoten dan in 2005. Bovendien werd het land de voorbije 10 jaar de grootste producent van olie en gas wereldwijd, voor concurrenten als Saudi-Arabië en Rusland. Die voorsprong groeide nog onder Biden.
Maar de klimaatwebsite Carbon Brief becijferde dat een nieuwe presidentstermijn van Trump nog eens 4 miljard ton CO2-uitstoot extra zou veroorzaken over een periode van 4 jaar. Ter vergelijking: dat is evenveel als de jaarlijkse uitstoot van Europa en Japan samen, of het dubbele van alle klimaatwinst die groene energie de voorbije 5 jaar wereldwijd heeft opgeleverd.
"We vormen nu een groot gevaar voor de planeet", besloot de invloedrijke Amerikaanse klimaatwetenschapper Michael Mann woensdag op het sociale netwerk X, toen duidelijk werd dat Trump zou winnen.
Drill, baby, drill
Maar wat zijn Trumps klimaatplannen nu precies? Kortweg:"Drill, baby, drill". Hij wil zoveel mogelijk inzetten op kolen, olie en gas.
"Al op de eerste dag van zijn tweede termijn zal de president alle regulering van Joe Biden terugdraaien die jobs en industrie vernietigen", kondigde Trumps adviseur Carla Sands vorig jaar al aan in de krant Financial Times. Het kan dan bijvoorbeeld gaan om uitstootbeperkingen voor grote bedrijven.
En het is maar zeer de vraag wat er overblijft van de Inflation Reduction Act (IRA), een van Joe Bidens absolute klimaattrofeeën uit 2022. Dat enorme pakket van beurzen, leningen en belastingvoordelen ter waarde van 369 miljard dollar moet groene investeringen aanmoedigen. Het omvat bijvoorbeeld steun voor zonne- en windenergieprojecten maar ook aankooppremies voor warmtepompen en elektrische wagens.
Trump noemt het IRA "de grootste belastingverhoging in de geschiedenis". Voorstanders van de IRA hopen dat op zijn minst de aankooppremies voor elektrische wagens overeind kunnen blijven, aangezien ze in het voordeel zijn van Elon Musk. De baas van Tesla voerde mee campagne voor Trump.
Daarnaast wil Trump ook het EPA uitkleden, het machtigste milieu- en klimaatbeschermingsagentschap van de VS, bijvoorbeeld door bevoegdheden af te nemen, besparingen op te leggen of bevriende industriëlen aan het hoofd te plaatsen.
Ik vermoed dat er snel mensen zullen beginnen vertrekken uit instellingen zoals het EPA, de NASA of het NOAA, zeker zij die jong en verstandig genoeg zijn
Hans Bruyninckx, voormalig directeur van het Europees Milieuagentschap
Tijdens zijn vorige ambtstermijn had Trump ook grote plannen om te snijden in de milieuregelgeving, maar dat bleek moeilijker dan verwacht. Hij was relatief onvoorbereid en stootte op wettelijke bezwaren en koppige ambtenaren. Deze keer heeft hij echter meer ervaring en zetelen er meer conservatieve rechters in het Hooggerechtshof, waarvan Trump er 3 zelf nog heeft aangeduid.
Volgens Bruyninckx kiezen sommige ambtenaren en klimaatwetenschappers nu al eieren voor hun geld. "Ik was vorige week nog op de Columbia University, een van de toonaangevende plekken voor klimaatbeleid in de VS en de wereld. Daar werd er toen ook over een mogelijk presidentschap van Trump gepraat."
"Het EPA, maar ook wetenschappelijke instellingen zoals de NASA of het NOAA (dat de oceaan en de atmosfeer monitort, red.): ik vermoed dat daar heel snel mensen zullen beginnen vertrekken, zeker zij die jong en verstandig genoeg zijn."
Europa als Noordster
Al wordt de soep misschien niet zo heet gedronken als ze opgediend wordt. Trump bepaalt niet op eigen houtje de klimaattoekomst van de Verenigde Staten. Dat doen ook de staten met hun eigen klimaatwetgeving.
Bovendien is er ook nog zoiets als de wetten van de markt. Op sommige plekken is zonne- of windenergie nu al de goedkoopste energiebron, en het Internationaal Energieagentschap voorspelt dat de markt voor groene technologieën de volgende 10 jaar zal verdrievoudigen. Het zou dus goed kunnen dat Amerikaanse bedrijfsleiders de volgende jaren daarin zullen investeren. Niet per se uit klimaatbewustzijn, maar omdat het geld oplevert.
Daar komt nog bij dat Trump tijdens deze ambtstermijn de realiteit niet meer zal kunnen negeren. Met orkaan Beryl, orkaan Milton en orkaan Helene kende de VS een erg hevig en dodelijk orkaan seizoen. "En Trump zal tijdens zijn regeerperiode nog meer klimaatrampen meemaken. Hij zal niet kunnen doen alsof er niets aan de hand is", zegt Kiki Berkers van 11.11.11.
Al ziet Berkers er ook een mogelijkheid in voor de EU om nog meer een voortrekkersrol te spelen op de COP. "Wij zijn er goed in om de neuzen in dezelfde richting te krijgen. We spreken met iedereen, de grote landen zoals de VS én de kleine-eilandstaten. We hebben een voorbeeldrol als het gaat om klimaatdoelen, bijvoorbeeld de 2040-doelstelling voor emmissiereductie."
"Dit is hét moment om dat leiderschap te behouden door onze doelen ook waar te maken, en de lat hoger te leggen. Want ook voor klimaatfinanciering voor de armere landen moet er meer ambitie komen."
Ook Bond Beter Leefmilieu ziet een les in de herverkiezing van Trump. "Laat de onvoorspelbaarheid van de VS een aanleiding zijn voor een helder Europees klimaat- en economisch beleid dat de koers van de Green Deal aanhoudt en aanscherpt", vindt beleidscoördinator Benjamin Clarysse.
Eerste test: Azerbeidzjan.
