Valt de Duitse regering vanavond? Huwelijkstherapie moet het onverzoenbare verzoenen

"100 jahre Ampel", 100 jaar verkeerslichten: het was de titel van een Instagrampost van de Duitse publieke omroep ARD een week geleden. Het was toen dag op dag een eeuw geleden dat in Berlijn het eerste stoplicht aangestoken werd. De naar de uitvinding genoemde regering zal het met veel minder jaren op de teller moeten doen: 4 als het meezit, 3 als het vanavond misgaat. Dan gaan de 3 regeringspartijen elkaar diep in de ogen kijken en zeggen of ze nog verder willen, of dat ze er vervroegd de brui aan geven. 

Het is de culminatie van wat achter en vooral voor de schermen al van kort na de start van de regering-Scholz te zien is: twee partijen binnen een regering die zich hard willen profileren - de groenen en liberale FDP - en een derde die niet uit de verf komt - de socialisten, de SPD, van de onmondige kanselier Olaf Scholz.

Nochtans waren de verwachtingen en verlangens hooggespannen. Na 16 jaar Angela Merkel, waarvan het grootste deel in een oerklassieke CDU-SPD-regering, zou het totaal anders worden. Voor het eerst in decennia zou Duitsland een regering krijgen met 3 partijen, voor het eerst ooit zou dat in de ongeziene samenstelling van liberalen, socialisten en groenen zijn. Een experiment in een land dat niet graag risico's neemt. Een dat kon slagen als pragmatiek het haalde op ideologie. Maar net daar loopt het constant verkeerd, opgejaagd door de peilingen.

Vooral minister van Economie Robert Habeck van de Groenen en minister van Financiën Christian Lindner van de FDP lieten de voorbije maanden geen kans onbenut om zich ideologisch te profileren. In die mate dat het geregeld tot zo'n grote patstelling kwam, dat kanselier Scholz zelf moest ingrijpen en zijn "machtswoord" spreken om beslissingen in bepaalde richtingen te duwen. Bovendien worden die discussies liefst openlijk gevoerd, met zoveel mogelijk vuile was op straat.

Vaak komt het erop neer dat Habeck iets voorstelt wat geld kost maar binnen de groene ideologie past en Lindner dan vervolgens zegt dat er geen geld is, omdat hij binnen de liberale ideologie (en de Duitse grondwet) voor een begroting in evenwicht wil gaan, zeker als de ontsporende maatregelen te groen of links zijn. 

Daarbij worden beide heren opgejaagd door peilingen en resultaten bij deelstaatverkiezingen. Bij zowat elke deelstaatverkiezing krijgen de Berlijnse regeringspartijen klappen. Uit zowat elk onderzoek blijkt dat een afrekening met de nationale politiek te zijn, met de 'ruziemakers uit Berlijn'. Toch grijpen in het bijzonder de groenen en liberalen dat telkens opnieuw aan om zich scherper te profileren, met extra discussie tot gevolg. Het is een vicieuze cirkel waar ze almaar sneller in ronddraaien.

Maar niet alleen onderling, ook ten opzichte van de kanselier voelen de liberalen en groenen zich steeds minder geremd om commentaar te geven. Vooral Christian Lindner lijkt de discipline "oppositievoering binnen de meerderheid" als de beste te beheersen. Dat leidde vorige week tot een bijna kolderiek voorlopig hoogtepunt, toen Lindner een 'industrietop' organiseerde op het moment dat zijn eigen regering met kanselier Scholz hetzelfde deed. 

Maar de alternatieve industrietop van Lindner kreeg nog een staartje: hij trok er lessen uit. In die mate, dat hij in zijn pen kroop en een document van 18 pagina's lang schreef, met daarin concrete maatregelen om de Duitse economie weer op de rails te krijgen. Die economie doet het momenteel verre van goed. Dat werd ook los van de rauwe cijfers duidelijk toen Volkswagen, een van de Duitse kroonjuwelen, aankondigde 10.000 jobs te schrappen en 3 fabrieken te willen sluiten.

Lindners oplossingen deden de wenkbrauwen van zijn coalitiepartners tot zelden geziene hoogte optrekken. Wat hij schreef leek in de eerste plaats een regelrechte afrekening met alles waar de socialisten en groenen voor staan. Zo stelt hij voor om de arbeidsafspraken naar de prullenmand te verwijzen, de macht van de vakbonden in te perken en de pauzeknop in te drukken voor klimaatmaatregelen. Hij voegde er aan toe dat die maatregelen zo ongeveer te nemen of te laten zijn. 

Voor de watchers in de 'Berliner Regierungsviertel' is het document vooral een scheidingsaanvraag. Het is als zeggen tegen je echtgenoot: "We hebben werkelijk niets meer gemeen, maar doe gewoon wat ik vraag." Sindsdien is de Duitse regering formeel in crisis, met de mogelijkheid dat de regering effectief valt en er toch nog vervroegde verkiezingen komen.

Maar of die val er effectief komt, weten we vanavond. Eerst willen de 3 partijen nog een laatste keer proberen te verzoenen wat eigenlijk niet meer te verzoenen valt. Sinds zondagavond zitten de drie voormannen van de 3 partijen verschillende keren per dag samen, voor gesprekken onder zes ogen. Daar lekt amper iets van uit. Bedoeling is dat vanavond daar dan de fractieleiders bijkomen en de partijen openlijk zeggen of ze doorgaan, of er de stekker uittrekken. 

Een val van de regering betekent in Duitsland niet meteen dat er nieuwe verkiezingen aankomen. Eerst moeten heel wat procedures worden doorzwommen, moet ook een alternatieve meerderheid worden onderzocht (spoiler: die komt er niet) en pas dan gaat de regering echt in lopende zaken. 

We weten intussen dat kanselier Scholz heel graag door wil met de regering. Als teken daarvan zou hij Lindner hebben aangeboden sommige maatregelen op zijn minst te willen bekijken. Ook Robert Habeck van de groenen doet een geste en wil geld dat oorspronkelijk bedoeld was als subsidie voor een project rond groene maatregelen, sparen om de begroting uit het rood te houden. Dat laatste is het stokpaardje van Lindner. Maar of dat genoeg zal zijn om Lindner te overtuigen, is de hamvraag.

Dat de 2 andere partijen graag willen doorgaan, is niet alleen uit liefde voor de Duitse stabiliteit of voor het project, maar wordt voor een stuk ook ingegeven door peilingen. Daarin halen de meerderheidspartijen samen minder stemmen dan de grootste oppositiepartij, de CDU/CSU, op haar eentje. De liberalen dreigen onder de kiesdrempel te vallen, de groenen onder de 10 procent, de socialisten onder hun historisch dieptepunt. Het lijkt niet het moment om naar de kiezer te stappen.

Anderzijds zou wie de stekker uit het project trekt, uitzonderlijk wel eens waardering kunnen krijgen van de Duitsers zelf. Uit een peiling van de ARD eind vorige week, blijkt dat een meerderheid van de Duitsers gewonnen is voor een val van de regering en vervroegde verkiezingen. En dat in een land waar inwoners op politiek vlak al jarenlang "keine Experimente" als lijfspreuk hanteren. De 'Ampel' is er alvast op dat vlak in geslaagd een mentaliteitswijziging bij onze oosterburen op gang te brengen.

Maar niet alleen de Duitsers zelf, ook de pers is naar Duitse normen ongezien hard aan het aansturen op de val van de regering. Het weekblad Der Spiegel, met de op een na meest gelezen website van het land, deed zelfs een openlijke oproep aan Scholz en zijn regering om op te stappen en vervroegde verkiezingen uit te schrijven.

Ook dat hebben de 6 ogen die momenteel met elkaar in overleg zijn, ongetwijfeld gelezen. Straks weten we of de realiteitszin het haalt op, ja, op wat eigenlijk?