Ruim 2 jaar na Mahsa Amini's dood verschijnen nieuwe protestbeelden uit Iran. Een studente protesteert in haar ondergoed tegen de strenge kledingvoorschriften na een aanvaring met de zedenpolitie in haar universiteit. Een moedige actie, zegt politicologe Elly Mansoury (VUB), maar aan de vrouwenonderdrukking zal het weinig veranderen. "Zolang het huidig islamitisch regime overeind blijft, verandert er niets voor vrouwen."
Na opvallende protestactie van Iraanse vrouw: "Zolang het regime overeind blijft, zal er niets veranderen"
Jani Lambrechts
Gepubliceerd:
Of de arrestatie van de tot dusver onbekende studente aan de Azad universiteit in Teheran voor nieuwe grootschalige protesten zal zorgen, weet politicologe Elly Mansoury (VUB) niet. Ze meent wel dat een vrouw die in het openbaar protesteert in haar ondergoed heel uitzonderlijk is. "De actie is ongezien. Het is een nieuwe impuls voor de revolutionaire vrouwenbeweging, die sinds Mahsa Amini's dood ook gesteund wordt door mannen."
De 22-jarige Mahsa Amini sterft in september 2022, nadat de zedenpolitie haar gewelddadig arresteert. Ze zou haar hoofddoek niet correct hebben gedragen. De 'Vrouwen Leven Vrijheid'-beweging protesteert vervolgens maandenlang, om hun ongenoegen te uiten tegenover het regime.
De Iraanse overheid reageert heel repressief op de protesten in 2022. Honderden vrouwen sterven, velen raken gewond. Tot op vandaag worden protestvoerders vervolgd. Volgens mensenrechtenorganisatie executeerde Iran al zeker 9 mensen die deelnamen aan het protest.
Noorplan is heksenjacht
Als reactie op de maandenlange protesten, implementeren de Iraanse autoriteiten in april 2024 het 'Noorplan'. Veiligheidsdiensten, waaronder de zedenpolitie, kunnen vrouwen daardoor systematisch sancties opleggen als ze zich niet houden aan de kledingvoorschriften. Van geldboetes tot ontslag, over arrestatie en inbeslagname van hun auto, vrouwen kunnen allerlei straffen krijgen als ze deze wet overtreden.
Het Noorplan is een heksenjacht op vrouwen die zich niet kleden zoals het moet volgens het regime
Elly Mansoury, politicologe VUB
"Het is echt een heksenjacht op vrouwen die zich niet kleden zoals het moet volgens het regime", stelt Mansoury. De vrouwenonderdrukking wordt zo steeds erger, want politie en veiligheidsdiensten mogen vrouwen overal, legaal weliswaar, achtervolgen.
Al lijken steeds meer vrouwen zich, ondanks de heersende angst, niet te houden aan de voorschriften. "Heel veel vrouwen gaan sinds Amini's dood de straat op zonder hoofddoek", zegt Mansoury. "Dat bewijst dat de vrouwenbeweging leeft."
Ze wijst op de stappen die de Iraanse samenleving sinds de protesten zette. "Mannen staan nu aan de zijde van vrouwen mee te protesteren, dat gebeurde voor Amini's dood niet."
Die brede steun is er nu ook voor de individuele protestactie van de studente in haar ondergoed. "Het wordt gedeeld op sociale media en krijgt aandacht bij de Iraanse bevolking. Dat toont dat mensen zelfs individueel protest steunen."
Sluimerend protest
Toch is de kloof tussen wat vrouwen realiseren met hun protest en wat het regime wil, gigantisch. Mansoury is duidelijk: "Van vrouwenrechten in Iran kan je niet spreken. Zolang dit islamitisch regime overeind blijft, verandert er voor vrouwen niets. Integendeel, de onderdrukking zal enkel sterker worden."
Vrouwen worden in het huidig regime in Iran nog steeds gezien als tweederangsburgers. Ze hebben geen autonomie en staan ten dienste van mannen, klinkt het bij Mansoury. De strenge kledingvoorschriften zijn daarvan slechts een voorbeeld.
De vrouwenbeweging sluimert, protest kan zo weer oplaaien. Het is gewoon afwachten wanneer en uit welke hoek het komt
Elly Mansoury, politicologe VUB
Het regime omverwerpen is volgens Mansoury de enige oplossing om vrouwenrechten in Iran te vrijwaren. Dat is een werk van lange adem. "De huidige generatie vrouwen heeft heel belangrijke stappen gezet in het democratiseringsproces. De volgende generatie zal hun werk hopelijk verderzetten."
Net als een veenbrand sluimert de vrouwenbeweging in Iran. "Je ziet het niet altijd aankomen, maar protest kan zo weer oplaaien. Het is gewoon afwachten wanneer en uit welke hoek het zal komen", besluit Mansoury.
