10 nepverhalen na een nacht stemmen tellen: over telefoontjes naar kiezers en problemen met stemcomputers 

Vice-president en presidentskandidaat voor de Democraten, Kamala Harris, belde gisteren met verschillende kiezers. Op sociale media als TikTok , X  en Facebook  gaat een fragment rond van Harris dat zou bewijzen dat ze niet echt belt. Harris toont op het einde haar telefoonscherm. Haar camera-app staat open, wat volgens socialemediagebruikers betekent dat het in scène is gezet.  Tientallen berichten delen de video, op X heeft dit bericht  zelfs al meer dan 22 miljoen weergaven.

Harris gebruikt een iPhone. In de gebruikershandleiding  staat dat er tijdens een telefoongesprek apps zoals de camera-app kunnen openstaan. Tijdens het bellen is er een klein groen bolletje te zien bovenaan het scherm. In de video is dat niet te zien, al kan dat liggen aan de kwaliteit van de beelden, zoals Lead Stories  ook aanhaalt.

Op sociale media wordt een video  veelvuldig gedeeld die stemfraude met stemcomputers in Pennsylvania zou moeten tonen. In de video is te zien hoe een aantal mensen werken aan stemcomputers. Maar onderdaan in beeld is een datum te zien: 14 oktober 2022.

Een omgekeerde zoekopdracht leert dat de video is gemaakt tijdens de midterm-verkiezingen in Arizona. Sindsdien is de video al regelmatig gedeeld  als zogezegd bewijs van verkiezingsfraude, maar in realiteit tonen de beelden routineonderhoud aan stemcomputers.

Verschillende grote profielen van conservatieve influencers  verspreidden op 4 november een foto van een stembiljet uit de staat Kentucky waarop een voorgedrukt stipje te zien is bij de naam van de Democratische presidentskandidate Kamala Harris. Het beeld is miljoenen keren bekeken en leidt tot beschuldigen van valsspelen of kiesfraude.

In een persbericht  ontkent de State Board of Elections in de staat Kentucky, de bevoegde verkiezingscommissie, dat ze dergelijke klachten over stemformulieren met stipjes hebben ontvangen. "De bewering dat ten minste één stembiljet mogelijk een voorgedrukt merkteken had in Kentucky, bestaat momenteel enkel in het vacuüm van sociale media", voegt de verkiezingscommissie eraan toe. Factcheckers van AFP  zochten uit dat dergelijke merktekens een stembiljet daadwerkelijk ongeldig zouden maken, maar dat een kiezer in dat geval steeds een vervangend stembiljet kan vragen.

De Republikeinse presidentskandidaat Donald Trump beweerde op Truth Social , zijn eigen sociale netwerk, dat er geruchten zijn van massale fraude in Philadelphia en dat de politie onderweg zou zijn. Wat er precies aan de hand zou zijn, vermeldt hij niet. Daarna beweerde hij het nog een tweede keer en zei hij dat de politie ook aanwezig zou zijn in Detroit. 

Niet lang na zijn bericht werd dit al door verschillende instanties in Philadelphia ontkracht. De politie van Philadelphia vertelde aan het Amerikaanse nieuwsmedium CNN dat zij geen weet hadden van mogelijke problemen en tussenkomsten van de politie.  

Ook Seth Bluestein, Republikeins gemeenteraadslid in Philadelphia, zei op X dat er "absoluut geen waarheid zit in de bewering van Trump." En ook openbare aanklager Larry Krasner van Philadelphia ontkende stellig dat er sprake zou zijn van fraude. "Er is bij onze politiediensten geen enkel feitelijk bewijs voor deze wilde beschuldigingen."

Ook de lokale politie van Detroit vertelde aan Fox 2 , een lokaal nieuwsmedium, dat er geen incidenten zijn gemeld waarbij de politie moest optreden.  

Republikeinse  aanhangers  op X merkten op dat ‘waar kan ik stemmen voor Trump’ gewone zoekresultaten opleverde, terwijl ‘waar kan ik stemmen voor Harris’ een kaart met stemlocaties geeft. De implicatie zou zijn dat Google probeert om Harris-stemmers naar de stembus te krijgen en Trump-stemmers niet. Elon Musk deelde  de berichten  waardoor ze meteen door tientallen miljoenen mensen bekeken werden.

Het gaat hier echter niet om een voorkeur van het bedrijf, maar komt doordat “Harris” een plaats in de VS is (Harris county in Texas) en Trump niet. Google heeft zijn zoekresultaten voor de verkiezingen namelijk zo aangepast  dat kiezers makkelijker stemlocaties kunnen vinden, en geeft dat in de resultaten weer op een kaart. Dit gebeurde overigens ook voor Trumps running mate J.D. Vance, want in North Carolina ligt Vance County, zo legt het bedrijf uit . Musk bedankte  Google naderhand voor de verheldering, maar verwijderde zijn eerdere berichten over Google nog niet.

Google laat weten  dat het euvel ondertussen verholpen is. Om de kaart te zien te krijgen volstaat het niet meer om ‘waar kan ik stemmen voor Harris’ in te geven, maar werkt het enkel als je ‘Harris County’ volledig schrijft.

De FBI waarschuwt in een persbericht dat haar naam en logo misbruikt werden in twee video’s die op sociale media rondgaan. Het gaat om een video waarin het agentschap kiezers zou aanraden van op afstand te stemmen vanwege terreurdreiging en een andere over stemfraude in gevangenissen . 

Naast nepvideo’s van de FBI circuleren ook nepvideo’s die van de Wall Street Journal  of Fox News  zouden zijn en, net als de FBI-video’s, door een netwerk van nepaccounts verspreid worden. Volgens BBC Verify  zijn de video’s onderdeel van een al langer lopende Russische desinformatiecampagne die onder andere ook werd ingezet bij de Franse verkiezingen, waarbij Westerse officiële bronnen en nieuwskanalen worden nagemaakt.

Intussen zijn tientallen van deze accounts op X geschorst. "Het netwerk is volhardend, dus het kan zijn dat we er meer zien verschijnen", aldus Olga Robinson van BBC Verify .

Het Courtyard Marriot-hotel was een van de plekken in Harris County Texas waar kiezers vervroegd konden stemmen, maar daar maakte een defecte airconditioning vervroegd een einde aan. Het stemmen kwam niet in het gedrang, want kiezers konden terecht op een andere locatie : Springhill Suites. Harris County publiceert een tabel met het dagelijkse aantal vroege stemmen per stemlokaal en die lijst moest dan ook aangepast worden. Door de panne schoven in de nieuwe versie van de tabel alle getallen tussen rij 15 en rij 76, de rijen van Courtyard Marriot en SpringHill Suites, exact één rij omhoog. De andere rijen zijn ongewijzigd.

Verschillende Republikeinse accounts  merkten echter enkel op dat ineens het merendeel van de getallen en totalen helemaal anders zijn dan in vorige versies van die tabel. Berichten die dit verdacht vinden werden meer dan een miljoen keer bekeken, maar de oorzaak lijkt gewoon te liggen bij een fout in het aanpassen van een excelbestand. 

Er doen op sociale media momenteel heel wat filmpjes de ronde over kiesfraude. Het is een narratief dat voornamelijk Trump en de Republikeinen al maanden verkondigen. Een van de recentste berichten over fraude bevat een video  die al meer dan 1,3 miljoen keer is bekeken op X. Daarin zou, volgens socialemediagebruikers, te zien zijn hoe een medewerker van een kiesbureau zelf blanco stembiljetten invult. 

De video dateert niet van de huidige Amerikaanse verkiezingen, wel van die van 2020 . Het is een ingezoomde versie van een fragment uit een livestream van Delaware County in de staat Pennsylvania. Dat komen we te weten door een omgekeerde zoekopdracht met een schermafbeelding uit de video, en wordt ook al weggegeven door de mondmaskers die de medewerkers dragen. 

In werkelijkheid zat de medewerkster aan een tafel met meerdere mensen, die in de gaten werden gehouden door waarnemers van zowel de Democraten als Republikeinen. Ze was inderdaad biljetten aan het invullen, maar het ging niet om fraude. Ze kreeg de opdracht om beschadigde biljetten die niet meer gescand konden worden, te kopiëren naar nieuwe, en dus leesbare exemplaren. County Delaware gaf in dit persbericht uitleg over de situatie, nadat de video ook al in 2020 rondging met de foute bewering. 

Op sociale media gaat sinds maandag 3 november een screenshot rond zogezegd afkomstig van de Amerikaanse nieuwszender CNN. Het beeld toont een peiling uit de staat Texas. Vice-president Kamala Harris zou er met 51,8 procent van de stemmen aan de leiding staan. Donald Trump zou 45,7 procent halen. Een opvallend cijfer, omdat Texas meestal eerder republikeins stemt en peilingen er bij andere media een ander resultaat op nahouden.

De claim gaat onder meer rond via dit bericht  op X. Sommige van de gedeelde posts halen tot 4 miljoen weergaven. Maar het bericht is nep. CNN ontkent  zelf op X dat ze het beeld hebben uitgezonden of gepubliceerd op één van hun platformen (hier  gearchiveerd). Via een omgekeerde zoekopdracht  of gewone Google-zoekopdracht  is er ook geen bewijs te vinden dat de beelden echt zijn (hier  en hier  gearchiveerd). Dat bleek ook al uit onderzoek  van onze collega's van het factcheckplatform LeadStories.

Een gelijkaardig verhaal gaat rond over de lokale zender WNEP-TV in de staat Pennsylvania, een partnerzender van televisie- en radiobedrijf ABC. Op zondag 27 oktober plaatste ze tijdens de uitzending van het Formule 1-kampioenschap, Grand Prix van Mexico, een balk met verkiezingsuitslagen onderaan het scherm. Kamala Harris zou in swingstate Pennsylvania met 52 procent van de stemmen winnen van Trump, die 47 procent behaalt.

Screenshots en video's van de resultaten werden gretig gedeeld op X  en Instagram , en haalden miljoenen views. Het gaat uiteraard niet om echte uitslagen. De dag zelf nog publiceerde WNEP-TV dat het om een test ging die per ongeluk werd uitgezonden. "De getoonde cijfers op het scherm waren willekeurig gegenereerde testresultaten bezorgd aan nieuwsorganisaties. Op die manier kunnen ze ervoor zorgen dat hun apparatuur correct werkt voor verkiezingsavond", klinkt het in hun persbericht . Ook dit voorval wakkert de angst voor gemanipuleerde verkiezingen aan bij sommige Amerikanen.

Ook Amerikaanse beroemdheden worden betrokken in nepnieuws. Zo circuleert er op X een foto van zangeres Lana Del Rey waarop ze een MAGA- oftewel "Make America Great Again"-pet draagt. Ze zou zo haar steun voor Donald Trump uiten. De foto is al meer dan 266.000 keer bekeken op het platform. 

Maar de foto is gemanipuleerd. In werkelijkheid draagt Del Rey een "Roma, Italia"-pet en dateert de foto van 13 april 2018 . Die dag trad ze op in de Italiaanse hoofdstad Rome voor haar "LA to the Moon Tour" . De gemanipuleerde versie gaat al rond sinds 4 juli dit jaar , niet toevallig de nationale feestdag van de VS.

VRT NWS schreef de afgelopen weken verschillende factchecks omtrent de Amerikaanse verkiezingen. Kiesfraude was toen ook al een erg populair thema, zoals te lezen is in dit artikel over frauderende nonnen en verscheurde stembiljetten. Een factcheck over beweringen rond de aanslag op Donald Trump in juli vind je hier. In dit artikel worden uitspraken uit het presidentiële debat in september onder de loep genomen.