Tabaksvrije snus blijft in omloop in ons land, ondanks het verbod op het nicotineproduct vorig jaar. Dat bleek deze week nog maar eens bij het incident in Reet, waarbij 5 scholieren onwel werden na het gebruik van snus. Robin beschouwt zijn nicotinezakjes als ontspannende tussendoortjes, Wout vervloekt zijn nieuwe verslaving. “Enkel wanneer ik mondwondes heb door mijn gebruik, lukt het me om even te stoppen.”
Wat maakt roesmiddel ‘snus’ zo aantrekkelijk bij jongeren? Robin (24) en Wout (18) getuigen over hun verslaving
Trees Vandamme
Gepubliceerd:
Om te beginnen moeten we bij het thema ‘snus’ een onderscheid maken tussen snus en nicotinezakjes. "De originele snus is eigenlijk een Zweeds tabaksproduct in poedervorm dat gemaakt is van tabaksbladeren”, vertelt Alexander van Nuijs, toxicoloog aan de Universiteit Antwerpen.
Doordat gebruikers het onder de lip steken, beschadigen ze er hun longen niet mee zoals dat wel het geval is bij sigaretten, aldus Van Nuijs. Daartegenover staat wel dat je met snus meer kans hebt op tandproblemen en bepaalde kankers in de mondholte. Snus is in heel de EU verboden, behalve in Zweden.
Aan de andere kant zijn er de nicotinezakjes, voorgevormde 'pouches' nicotine die je ook achter je boven- of onderlip kan steken.
Het is deze snusvariant die blijft opduiken onder onze jeugd. Maar doordat ook deze nicotinezakjes sinds vorig jaar verboden zijn in ons land, is het erg moeilijk om het aantal gebruikers te achterhalen. VRT NWS ging op zoek naar enkele jonge gebruikers, om het succes van de tabaksvrije snus te verklaren.
Robin* (24) uit Brussel: "Tabak en teer zijn het echte gevaar"
Volgens Robin circuleren de zakjes vooral in de voetbalwereld. “Ik gebruik al 2 jaar nicotine pouches nadat een vriend ze in de kleedkamer van onze voetbalclub had uitgedeeld. Ook online verschenen er een tijdlang een hoop filmpjes van voetbalsterren en -coaches die het goedje innamen. Dat alles had mij nieuwsgierig gemaakt.”
Laagdrempelige verslaving
“Omdat ik ook vlot van mijn rookverslaving ben afgeraakt na een weddenschap, had ik er alle vertrouwen in dat ik ook nu weer snel zou kunnen stoppen. Helaas merk ik dat dat toch lastiger is dan verwacht."
"De nicotinezakjes geven me hetzelfde licht bedwelmende gevoel als sigaretten me ooit gaven toen ik als tiener begon met roken. Tegelijkertijd heeft de nicotine ook een oppeppend effect, wat goed van pas komt tijdens het sporten.”
“De zakjes zijn ook heel laagdrempelig, want je kan ze thuis gewoon onder je lip steken tijdens het telewerken en je stinkt nadien niet naar rook. In sociale contexten heb ik er dan weer minder nood aan, want het ziet er toch wel een beetje onnozel uit. (lacht)”
“Gemiddeld neem ik zo’n 10 pouches per dag van 20 milligram, en laat ze dan telkens zo’n 15-20 minuten zitten. Natuurlijk is dat slecht voor mijn tandvlees en mondzenuwen. Maar van die tabak en teer ben ik toch maar mooi verlost, en dat zijn uiteindelijk de échte ziekmakers.”
Die huidige ‘war on snus’ vind ik zo overdreven
Robin*, gebruiker van tabaksvrije snus
“Die hele ‘war on snus en nicotinezakjes’ vind ik dan ook erg overdreven. Ja, jongeren reageren er weleens slecht op, maar hetzelfde geldt wanneer je als niet-roker een sigaret in je mond neemt. Nicotine zal zich in het begin altijd wat op de maag zetten en een branderig gevoel op de lippen geven. Als je met een lage dosis start, is er niets aan de hand.”
“Je moet alles wat in perspectief plaatsen: volgens mij zijn die zakjes niet slechter voor je gezondheid dan een 15-jarige die eens experimenteert met sterke drank uit de kast van zijn ouders. Voor mij wegen de potentiële risico’s op lange termijn alvast niet op tegen de rust die ik nu ervaar. Misschien vind ik mezelf over een jaar de grootste stommerik ooit, maar dat zien we dan wel weer. (lacht)”
“Die constante invloed op de bloeddruk en hartslag is niet te onderschatten”
“Dat tabaksvrije snus nog steeds een hype is bij de jeugd en in de sportwereld is ook mij niet ontgaan”, vertelt Alexander van Nuijs, toxicoloog aan de Universiteit Antwerpen. De aantrekkingskracht van deze nicotinezakjes zit volgens de professor vooral in de kortetermijneffecten.
“Nicotine werkt in op heel veel receptoren van het lichaam. De stof maakt je vrijwel meteen alerter en energieker en veroorzaakt een verhoogde bloeddruk en hartslag, maar tegelijkertijd krijg je er ook een ontspannen gevoel van."
"Doordat er geen tabaksafgeleide stoffen in de nicotine pouches aanwezig zijn, gaan jongeren ervan uit dat dit een ‘veilige verslaving' is. Toch zou ik daar zeer voorzichtig mee zijn. Akkoord, je longen blijven gespaard, maar je tandvlees en tanden kunnen wel beschadigd raken. Op langere termijn kan dat echt serieuze problemen zoals tandvleesinfecties en kankers van de mond- en keelholte teweegbrengen.”
Nicotine is dan ook geen onschuldige stof. “Geoefende gebruikers worden inderdaad tolerant voor de ‘beginnersklachten’ zoals misselijkheid, duizeligheid, maag- en hoofdpijn tot zelfs bewustzijnsverlies, maar de constante invloed op de bloeddruk en hartslag is niet te onderschatten.
Qua nicotine kan één zo’n zakje al het equivalent van 1 tot 6 sigaretten bevatten. En hoewel het erg moeilijk is om verbanden te leggen over de jaren heen, vermoeden we toch dat er een verhoogde kans is op hart- en vaatziekten op latere leeftijd.”
Wout (18) uit Antwerpen: “Het is in de eerste plaats ongezond voor mijn portefeuille”
“Op onze school zijn nicotinezakjes al enkele jaren erg populair sinds een klasgenoot het merk Pablo Ice Cold met 16 milligram nicotine per zakje binnensmokkelde. Doordat ik toen ook nog vapete, dacht ik dat ik die harde kick wel aankon."
"Niet dus. Ik moest meteen overgeven en voelde me erg duizelig. Doordat mijn vrienden enthousiast bleven over het oppeppende effect van de ‘Pablootjes’, ‘IJsbergjes’ en ‘Snabba’, heb ik de zakjes na een half jaar een nieuwe kans gegeven met een veel lagere dosis van 6 milligram. Toen konden ze me wél bekoren.”
“Sindsdien heb ik stapsgewijs opgebouwd en intussen zit ik bij pouches van 80 mg. Een pittig percentage, en ik moet toegeven dat ik zelfs de drang voel om nog hoger te gaan. Sinds ik de tabaksvrije snus enkele keren per dag 2 tot 10 minuten onder mijn bovenlip plak, kan ik me veel beter focussen in de les. Bovendien ben ik ook alerter in mijn sport; niet onbelangrijk voor een student sportwetenschappen.”
“Toch wil ik het nu echt bij die 80 mg houden. Ik probeer ook regelmatig eens een pauze van enkele dagen in te lassen of af te wisselen met lagere dosissen. Dat lukt wel, al moet ik daarvoor toch wat discipline aan de dag leggen. Het liefst zou ik er gewoon mee kunnen stoppen, maar dat is me voorlopig nog niet gelukt.”
Ik wil niet dat mensen door mij verslaafd raken
Wout*, gebruiker van tabaksvrije snus
“Zeker voor mijn portefeuille zou dat goed zijn. Eén potje met 20 zakjes kost me achter de toonbank in de nachtwinkel 8 euro, online via een Tsjechische webshop 3 tot 4 euro. Twee dagen later is dat al op, ook omdat ik af en toe zakjes uitdeel aan mijn vrienden.”
“Mijn gouden stelregel is wel dat ik de pouches nooit geef aan nieuwe gebruikers. Ik zou niet willen dat mijn medeleerlingen door mij verslaafd raken. Ik weiger hen ook te zeggen waar ik de potjes vandaan heb gehaald."
"Wat dat betreft, vind ik het goed dat de nicotinezakjes sinds vorig jaar officieel verboden zijn; ze zijn nu toch al iets moeilijker verkrijgbaar.”
Mondwondes en tandproblemen
“Over de gezondheidsrisico’s op lange termijn is nog niet zoveel bekend, dus daar lig ik momenteel niet echt wakker van. Dat het je boven- of onderlip kan beschadigen, heb ik wel al aan den lijve ondervonden. Met al die open wondes en losgekomen stukjes tandvlees is ‘snussen’ best pijnlijk, dus in die periodes kan ik er wél makkelijk van af blijven."
"Toch heb ik telkens opnieuw zin om te gebruiken wanneer de boel min of meer geheeld is. Ik troost me met de gedachte dat ik tenminste niet aan de echte Scandinavische ‘tabakssnus’ zit, of aan zakjes met een nicotinegehalte van 130 mg zoals sommige kennissen. Dat is pas écht ‘hardcore’.”
Verschillende factoren bepalen schadelijkheid
Hoe problematisch het gebruik van tabaksvrije snus voor jou uiteindelijk is, hangt volledig af van de frequentie, het merk, het percentage nicotine in jouw potje, de duur dat je het spul achter je lip houdt en je speekselproductie.
“De hoeveelheid nicotine is bij de zakjes tenminste makkelijker te controleren dan bij de klassieke Zweedse snus”, aldus de Antwerpse toxicoloog. "Hoe lager het percentage dat op jouw (illegale) potje staat, hoe minder nicotine er in je lichaam opgenomen zal worden en omgekeerd."
We weten daarentegen vaak niet welke smaak- en geurstoffen er nog allemaal aan die zakjes worden toegevoegd. "Die kunnen op hun beurt weer ongewenste effecten of bijproducten vormen. Mijn advies? Blijf er zo veel mogelijk van weg.”
Robin* en Wout* zijn schuilnamen. De identiteit van beide getuigen is bij de redactie bekend.
