De Nederlandse ngo Stichting Onderzoek Marktinformatie (SOMI) trekt naar de Belgische rechter tegen TikTok. De organisatie wil met een collectieve vordering, een zogenoemde class action, de "systematische inbreuken van TikTok op privacy- en consumentenrechten" aanvechten. Vooral minderjarigen worden volgens SOMI op het platform onvoldoende beschermd. Al 2.533 Belgen hebben zich aangesloten bij de claim.
Nederlandse stichting start gezamenlijke rechtszaak tegen TikTok in ons land: "Minderjarigen worden onvoldoende beschermd"
Ine Philippe
Gepubliceerd:
De vordering van de Nederlandse Stichting Onderzoek Marktinformatie (SOMI) is voornamelijk gericht op de bescherming van minderjarige gebruikers van de app. Volgens de ngo overtreedt TikTok de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG of GDPR), de Digital Services Act (DSA) en Digital Markets Act (DMA), en verschillende consumentenrechten doordat het onder andere de profielen van minderjarige gebruikers gebruikt voor allerlei marketingdoeleinden.
Ook het "onzorgvuldig omgaan met toestemming, de onduidelijke informatie over gegevensverwerking en het stimuleren van onveilige deelname aan gevaarlijke challenges via het algoritme van TikTok" wil de organisatie naar eigen zeggen aanvechten.
Het verzoekschrift van de organisatie wordt vandaag ingediend bij de Brusselse ondernemingsrechtbank. Tot nu toe zouden al 2.533 Belgen zich hebben aangesloten.
Gebruikersprofielen opstellen zonder toestemming
Volgens SOMI zou TikTok in de eerste plaats de GDPR-wetgeving overtreden omdat het videoplatform uitgebreide gebruikersprofielen van (minderjarige) gebruikers opstelt zonder voldoende toestemming. Met die uitgebreide gebruikersprofielen kan TikTok gepersonaliseerde advertenties aanbieden die aansluiten bij het kijkgedrag van gebruikers.
TikTok zelf zegt dat het aangepaste privacy-instellingen heeft die minderjarigen moeten beschermen, maar die zijn volgens de Nederlandse organisatie "ontoereikend en vaak moeilijk te begrijpen voor jonge gebruikers."
De leeftijdsverificatie, die ervoor moet zorgen dat kinderen jonger dan 13 jaar geen account kunnen aanmaken, zou bovendien niet effectief worden uitgevoerd. Zo kunnen kinderen jonger dan 13 jaar nog steeds gemakkelijk een account aanmaken door een fictieve geboortedatum in te vullen.
Verslavende stroom aan content en gevaarlijke challenges
Ook het verslavende effect van de app wil de SOMI met hun claim aan banden leggen. "Jongeren worden via TikToks algoritme aangemoedigd om tijd door te brengen op het platform door een constante stroom van gepersonaliseerde content", zegt de organisatie. Die constante stroom werkt verslavend. De nadelige effecten voor het welzijn van de gebruikers worden volgens SOMI onvoldoende gecommuniceerd.
Daarnaast zou TikTok de Digital Services Act en Digital Market Acts overtreden, 2 Europese verordeningen rond de transparantie van digitale diensten. Zo zou TikTok onvoldoende inspanningen leveren om te vermijden dat jonge gebruikers in contact komen met schadelijke of gevaarlijke content. De algoritmes van TikTok die video's aanbevelen bij gebruikers zouden ook niet transparant genoeg zijn.
SOMI verwijst onder andere naar gevaarlijke trends en challenges op de app. "Veel challenges die viraal gaan op TikTok zijn riskant of zelfs levensbedreigend. Enkele van die challenges hebben al geleid tot ernstige ongelukken en zelfs sterfgevallen onder jongeren."
Ook de Europese Commissie kondigde eerder dit jaar aan een onderzoek aan naar het "rabbithole effect" van TikTok, waarbij gebruikers steeds extremere content te zien krijgen.
Eerder ook al andere class actions tegen TikTok
Het is niet de eerste keer dat TikTok wordt aangeklaagd. Ook in de Verenigde Staten lopen er claims tegen het platform, en SOMI zelf heeft in Nederland nog een collectieve vordering ingediend tegen TikTok.
Vorige jaar legde de Ierse DPC, de voornaamste privacywaakhond in Europa, TikTok nog een boete op van 345 miljoen euro. De populaire video-app had de privacyregels rond de data van minderjarigen niet voldoende gerespecteerd in 2020.
De klacht die SOMI nu indient bij de Belgische ondernemingsrechtbank lijkt dus heel erg op eerdere rechtszaken. Maar Belgen die zich willen aansluiten bij de vordering moeten niet vrezen voor financiële risico's, zegt advocate Magali Feys, die de organisatie vertegenwoordigt. "Het financiële risico ligt bij de erkende organisatie of stichting die zo'n class action indient."
Ouders of meerderjarige gebruikers van de app die zich aansluiten bij de class action kunnen een schadevergoeding krijgen als de rechter TikTok uiteindelijk zou veroordelen. "En indirect zorg je er met zo'n class action mee voor dat TikTok zijn praktijken moet aanpassen", zegt Feys.
Belgen die zich willen aansluiten bij de class action kunnen dat doen via de website van de stichting.
