Christophe uit Nieuwerkerken breidt training uit: ratten kunnen nu ook ivoor- en houtsmokkel opsporen

In een lab werden eerst 11 ratten getraind om 2 geuren te herkennen: die van de bedreigde Afrikaanse boomsoort M'pingo en die van de schubben van de bedreigde pangolin. Volgens het WWF  is dat schubdier het meest illegaal verhandelde zoogdier ter wereld. Vooral in Azië is het dier in trek omwille van zijn vlees, dat als delicatesse gezien wordt. De schubben worden dan weer gebruikt in traditionele geneeskunde en zouden helpen tegen astma en reuma. 

In een tweede fase werd 10 van de 11 ratten geleerd om de hoorn van neushoorns en de slagtanden van olifanten te detecteren. 7 van de 11 ratten slaagden erin om alle 4 de geuren te herkennen. Sterker nog, ze negeerden andere geuren die smokkelaars vaak gebruiken om hun waar te maskeren. De dieren slaagden erin om de stalen te ruiken, ook wanneer die samen verpakt werden met met andere producten. 

Volgens de onderzoekers gaat het om veelbelovende resultaten. "Ratten hebben unieke eigenschappen, waarmee ze een aanvulling kunnen zijn op bestaande opsporingsmethoden. Ze leven lang en hebben een uitstekende geurzin. Door hun kleine gestalte zijn ze ideaal om zeecontainers en verborgen ruimtes te doorzoeken. Het kost niet veel om de dieren te trainen en te onderhouden. Ze zijn ook flexibel genoeg om met verschillende begeleiders te werken", klinkt het.

De 1e testen gebeurden in de kooi van de ratten in het onderzoekscentrum van APOPO. "We keken of de ratten de geuren konden detecteren, ook wanneer de stalen tussen allerhande maskerende producten zoals koffie en waspoeder zaten", vertelt Christophe Cox van APOPO. 

Tijdens het veldonderzoek in containers kregen de ratten een soort van fluovestje aan. "Sommige ratten zullen zo'n vestje dragen wanneer ze in de container gaan. Aan dat vestje kan een camera gehangen worden. In hun nek hangt dan een schakelaar of belletje. Daar trekken de dieren aan als ze iets gevonden hebben. Als dat juist blijkt te zijn, krijgen ze een beetje van hun favoriete voedsel", gaat Cox verder.

Cox steekt zijn bewondering voor de dieren niet onder stoelen of banken. "De 1e testen op het terrein gingen door in de havenstad Dar es Salaam. Het kan daar op de hel lijken. Het is daar meer dan 35 graden. Er is veel lawaai en transport dat constant voorbijraast. Toch konden onze dieren 84 procent van alle verstopte stalen lokaliseren. Zodra ze die geuren herkennen, blijft het lang in hun geheugen hangen." 

Recent werd een 2e testronde gehouden in de havenstad, maar die resultaten worden nog verwerkt. Momenteel worden de ratten ook getraind op de luchthaven van Tanzania. "We testen ook of ze de geur van smokkelwaar kunnen herkennen in het verluchtingsrooster van de containers. Dan moet je niet elke container openen." 

Cox spreekt met VRT NWS vanuit Turkije. APOPO is daar gevraagd om ratten op te leiden, zodat ze kunnen zoeken naar overlevenden na natuurrampen. Het is een samenwerking tussen de vzw en een Turkse reddingsorganisatie met duizenden vrijwilligers. 

Ook daar zullen de ratten en hun rugzakjes ingezet worden. "Bij zulke reddingsoperaties is het belangrijk dat de ratten ook buiten het gezichtsveld van hun begeleiders kunnen opereren. Zo weten we toch nog de locatie van die meldingen. Momenteel zijn we alles hier aan het voorbereiden om hopelijk snel onze dieren te kunnen importeren."

Eerder werden de ratten al opgeleid om landmijnen te zoeken in Azië en tuberculose te detecteren.