Tussen heimwee en herkenning: nieuwkomers schrijven verhalen over Antwerpen in 'Oude stad, nieuwe ogen'

We zijn op de 8e verdieping van het MAS in Antwerpen. Estefanía heeft de plek zelf uitgekozen. Hier is een ‘altaar van de doden’ gebouwd, naar aanleiding van de Día de Muertos, de dag van de doden die in Mexico uitgebreid wordt gevierd. Op het altaar staan kleurrijke doodshoofden en andere figuren, gemaakt door kunstenaars. 

Estefanía Torres (26) is nog maar 3 jaar in ons land en spreekt al verbazend vlot Nederlands. Voor het project ‘Oude stad, nieuwe ogen’ ging ze op zoek naar Mexicaanse sporen in Antwerpen. En ze vond meer dan ze had gedacht. "Er was al een geschiedenis van Mexicanen in deze stad. Een verrassing voor mij, maar ook een mooie ervaring om te weten dat ik niet alleen ben als nieuwkomer. We zijn maar een kleine gemeenschap, maar we zijn wel zichtbaar in het dagelijks leven, met restaurants of evenementen."

Estefanía besloot om te focussen op de Día de Muertos, de dag van de doden in Mexico, die ook hier wordt gevierd. Groot was haar verbazing toen ze een reuzin van La Catrina vond in de stoet van Borgerhout. La Catrina, een elegant gekleed vrouwelijk skelet, is een van de centrale figuren van de Mexicaanse Día de Muertos. Ook in het MAS trof ze Mexicaans erfgoed aan, met het altaar van de doden vlak bij de precolumbiaanse kunstcollectie.

Researchen, mensen interviewen, het verhaal vormgeven én neerschrijven in het Nederlands: Estefanía vond het een boeiende ervaring. "Ik ben blij dat ik iets geschreven heb voor andere nieuwkomers, maar ook voor Antwerpenaars die deze kant van hun stad niet kennen." 

De jonge Mexicaanse Estefanía Torres is een van de studenten van Sven Peeters, die het initiatief nam voor het boek ‘Oude stad, nieuwe ogen’. Peeters geeft Nederlands aan anderstaligen (NT2 bij Encora, het stedelijk volwassenonderwijs van Antwerpen) en neemt hen elke vrijdag mee de stad in, op bezoek in een buurt, museum of galerie, en altijd in gesprek met andere stadsbewoners. Daar groeide het idee om daar interculturele verhalen over te schrijven. 

‘Oude stad, nieuwe ogen’ is een kleurrijk uitgegeven bundeling van 13 verhalen, geschreven in het Nederlands door 13 Antwerpenaars van buitenlandse afkomst, allemaal vrouwen. Ze hebben het over plaatsen in de stad die voor hen belangrijk zijn. Omdat ze te maken hebben met de tijd toen ze pas aankwamen. Of omdat ze er iets van hun eigen cultuur in herkennen. 

De Turkse Hatidzhe Deniz vergelijkt zichzelf met de tulp, 400 jaar geleden ook een nieuwkomer in de stad. De Portugese Rita Fonseca hoort kerkklokken en denkt aan een gedicht van Fernando Pessoa. Olena Matviychuk schrijft over Antwerpenaar de Wollant die in de 18e eeuw aan de basis lag van het moderne Odessa in Oekraïne.

Sven Peeters, gepokt en gemazeld in Antwerpen, was zelf verrast door de verhalen van zijn nieuwe stadsgenoten: "Dit is een oude stad, zeer rijk aan cultuur en verhalen, maar dankzij deze auteurs kijken we met een nieuwe blik naar een stad waarvan we misschien wel dachten dat we er alles over wisten."  

Over nieuwkomers wordt nog heel vaak in stereotypes gesproken, maar dit project vertelt een ander verhaal, vindt Sven Peeters: "Zij nemen ook actief deel aan wat een stad is, zij voelen ook emoties bij onze cultuur en geschiedenis. Over nieuwkomers moeten we niet altijd ‘functioneel’ denken, in de zin van: wat kunnen ze voor ons betekenen? Ze hebben ons ook een en ander te vertéllen."

Hoe interessant de ontdekkingen in Antwerpen ook mogen zijn, in de verhalen klinkt wel wat heimwee door. Sven Peeters ziet in veel teksten "dat de auteurs terugdenken aan hun familie, hun thuisland. Het gaat over verrassing en blijdschap, maar ook over nostalgie, gemis, thuisloosheid. Sommige teksten zijn heel melancholisch. Het regent hier, het is grijs, vind ik hier mijn plek?"  

Estefanía voelt zich "van Monterrey in Mexico én van Antwerpen. Ik zal altijd aan Mexico denken op een sentimentele manier, maar mijn leven zal hier zijn". Om de traditie te eren  heeft ze trouwens net een eigen huisaltaar ingericht voor de Día de Muertos, voor haar vader en voor 2 gestorven huisdieren.

Dat er in het MAS een collectief ‘Altaar van Antwerpen’ staat, vindt ze belangrijk: "Niet alleen omdat het een stuk van mijn cultuur is, maar verlies en dood zijn ook universele ervaringen. Zo’n altaar in de stad geeft de kans aan mensen om een moment stil staan in hun bezige levens. En het toont dat de dood een deel van ons leven is."