De Amerikanen kiezen niet alleen de president voor de volgende vier jaar. Er zijn ook verkiezingen voor 34 zetels in de Senaat en voor alle 435 zitjes in het Huis van Afgevaardigden. De uitkomst daarvan is belangrijk, want een president kan veel meer gedaan krijgen als zijn/haar partij ook de meerderheid heeft in beide kamers van het Congres.
Verkiezingen in het Congres bepalen de speelruimte van de volgende president
Bert De Vroey
Gepubliceerd:
De 435 volksvertegenwoordigers in het Huis van Afgevaardigden worden telkens voor twee jaar verkozen. Dat gebeurt altijd tegelijk met de presidentsverkiezingen en twee jaar daarna, wanneer de president halfweg zijn ambtstermijn zit (de zogenaamde midterm-verkiezingen).
De 100 senatoren daarentegen worden voor zes jaar verkozen. Dat betekent dat er bij elke verkiezing (de presidentsverkiezing en de midterms) een derde van de zetels vacant komt en opnieuw wordt ingevuld. Dit jaar zijn dat er 34. Zowel in het Huis als in de Senaat kunnen de krachtsverhoudingen worden dooreengeschud, en het staat helemaal niet vast dat de nieuw verkozen president ook op een meerderheid zal kunnen rekenen in het parlement.
Het Huis
In het Huis van Afgevaardigden zijn de Republikeinen momenteel in de meerderheid. Ze hebben er 220 zetels tegenover 212 voor de Democraten. Drie zetels zijn al een tijdje vacant omdat volksvertegenwoordigers vrijwillig of onder druk ontslag namen.
De verkiezing gebeurt volgens het meerderheidsprincipe: elk kiesdistrict stuurt één vertegenwoordiger naar het Huis. Omdat die districten meestal stevig Democratisch OF veilig Republikeins zijn, worden die meestal makkelijk herverkozen zolang ze zelf willen doorgaan. In deze verkiezing kunnen zowel Democraten als Republikeinen van tevoren al zeker zijn van zo'n 180 zetels. Er zijn hooguit een tachtigtal zetels waar je nog enige competitie mag verwachten. Dat betekent dat het twee kanten uit kan: de Republikeinen kunnen hun meerderheid behouden of verliezen, de Democraten kunnen de meerderheid veroveren.
De Senaat
In de Senaat ziet het er moeilijker uit voor de Democraten. Daar hebben zij nu een flinterdunne meerderheid van 51 op 100 (inclusief 4 "onafhankelijken" die samen met de Democraten een fractie vormen, zoals Bernie Sanders). Van de 34 zetels die opnieuw verkiesbaar zijn, worden er momenteel 23 door Democraten bezet. Aan de Republikeinse kant zijn er maar 11 zetels in te vullen.
De Democraten hebben dus meer zetels te verliezen. Eén zetel in West-Virginia zijn ze vrijwel zeker kwijt, twee andere (in Ohio en Montana) zijn bijzonder kwetsbaar. Omgekeerd kunnen ze op het eerste gezicht weinig hoop koesteren om een Republikeinse zetel in te pikken, al zijn verrassingen niet uitgesloten.
Mochten de Republikeinen één senaatszetel winnen, en Trump werd president, dan hebben ze ook de meerderheid in de Senaat. Want dan is het 50 tegen 50 en geeft de stem van de vicepresident (in dat geval de Republikein JD Vance) de doorslag. Mochten ze twee of drie zetels veroveren, hebben ze sowieso de meerderheid, ook wanneer Harris zou verkozen worden.
Omgekeerd mogen de Democraten dus maar één zetel verliezen én moeten ze de strijd om het Witte Huis winnen om hun meerderheid te behouden.
Maakt het iets uit?
Natuurlijk wel. Een president die rekening moet houden met een Congres waar de andere partij de plak zwaait, kan weinig gedaan krijgen. Hij of zij moet rekenen op de goede wil van enkelingen in die partij of hij moet zich beperken tot presidentiële decreten. Ook als het Congres verdeeld is, met bv. een Democratisch Huis en een Republikeinse Senaat (of omgekeerd), wordt het een oeverloos getouwtrek voordat wetten ooit goedgekeurd raken.
De meerderheid in de Senaat is in het bijzonder van belang voor de benoeming van ministers en topmedewerkers van de regering of voor de aanstelling van rechters in het Hooggerechtshof. Ook voor internationale verdragen moet de Senaat groen licht geven.