"We hebben ze een dodelijke twist gegeven": VRT NWS op pad met Oekraïense brigade die 'vampier-drones' inzet aan het front

Het is pikdonker en ijskoud op de parking van het tankstation aan de noordelijke rand van Charkiv. In het schaarse licht scharrelen militairen rond, ingeduffeld in dikke jassen. Ze stoppen snel voor een kop koffie en een hotdog, een laatste kans om even op adem te komen.

"De laatste tussenstop voor wie naar het front trekt, 20 kilometer verder", zegt persvoorlichter Stanislav met een schouderophaal. Hij werkt voor de 13e Brigade van de Nationale Garde van Oekraïne, een eenheid die kort na de start van de Russische invasie in februari 2022 werd opgericht. "Dit tankstation is de grens. Hier eindigt de beschaafde wereld van Charkiv, en begint de chaos van de oorlog."

Stanislav trekt zijn helm aan en bevestigt zijn kogelwerende platen. "Doe hetzelfde", beveelt hij kortaf. "Het wordt nodig. De komende uren hebben we niet alles meer in de hand.” Hij kijkt naar de horizon, waar het front zich uitstrekt als een donkere, onzichtbare lijn. "Eens we verder noordwaarts rijden, zijn we overgeleverd aan drones, artillerie en zweefbommen."

We stappen in de militaire pick-up en zetten koers naar een klein dorpje vlak bij Lyptsi, op enkele kilometers van de frontlinie. In mei eerder dit jaar opende Rusland hier een nieuw front met als doel om de stad Charkiv weer onder druk te zetten. Oekraïense troepen reageerden kordaat en konden het front net boven het stadje Lyptsi stabiliseren.

Onderweg passeren we een checkpoint, waar Stanislav zijn collega’s aanroept. Ze beginnen het luchtruim te screenen en sturen elektronische verstoringssignalen de lucht in om vijandelijke drones te blokkeren. In de pick-up is het muisstil. De laatste kilometers worden aan hoge snelheid afgelegd, tot wel 100 kilometer per uur langs krakkemikkige straten en kronkelende aardewegen.

Op enkele kilometers van het front parkeert Stanislav de wagen onder een boom. Achtergelaten honden blaffen in de verte en de maneschijn valt over de verwoeste huizen langs ons heen.

Bij een van de huizen worden we verrast door een militair die ons meeneemt naar een schuilkelder. We dalen de trap af en komen terecht in een ruime kamer. De vloer is bedekt met matrassen en verschillende schermen staan opgesteld. Het is het commandocentrum van deze drone-eenheid.

“Hier opereren we elke dag en elke nacht met onze vampier-drones”, zegt Bohdan (24), een van de 3 mannen die de nachtelijke missie verzorgt. Hij ploft neer in een zetel en volgt de bewegingen van Russische posities op schermen. Via de radio klinken coördinaten en gedetailleerde instructies over waar de explosieven gedropt moeten worden.

Plots schieten Bohdan en zijn 2 collega’s in actie. Ze krijgen een doelwit doorgestuurd en lopen naar boven om de vampier-drone gereed te maken. Zelfgemaakte bommen en antitankmijnen worden aan het toestel vastgemaakt.

"Het is een drone van Oekraïense makelij", stelt collega Volodimir trots. "Voor de Russische invasie werden deze mastodonten gebruikt in de landbouw, om grote lappen grond te besproeien bijvoorbeeld. Maar nu hebben we er een dodelijke twist aan gegeven." De achtpotige drone kan tot 10 kilometer ver achter de Russische linies opereren op een afstand van tientallen meters hoogte.

Aan boord kan tot 15 kilo explosieven hangen. "We gebruiken het ook om onze mannen in de loopgraven te bevoorraden met eten en drinken", aldus Volodimir. Kostenplaatje van zo’n drone? "Ongeveer 20.000 euro", weet persvoorlichter Stanislav. "Als je dat weet, snap je ook wel dat we er heel voorzichtig mee moeten omgaan."

"We opereren daarom ook bijna uitsluitend ’s nachts. Een van de grote voordelen van deze drone is dat hij uitgerust is met uitstekende thermische camera’s, iets dat de Russen amper hebben. Dat geeft ons een belangrijk voordeel." Het hele gezelschap stormt terug naar de schuilkelder, waar de bewegingen van de drone live worden gevolgd.

Na een vlucht van net geen 10 minuten bereikt de drone zijn doel. Hij blijft even hangen boven de Russische loopgraaf en bengelt heen en weer voordat hij de lading explosieven laat vallen. We zien de bommen vallen, kort daarna gevolgd door een indrukwekkende explosie. De 3 mannen zijn tevreden. "Doelwit geraakt", juichen ze terwijl ze de drone laten terugkeren voor een volgende ronde.

De drones van deze eenheid vormen een serieuze bedreiging voor de Russische troepen. Maar ook de vijand is niet stil blijven zitten; hun meest effectieve wapen is afkomstig uit de lucht: de geleide zweefbommen.

Deze geavanceerde Sovjetmunitie, gevuld met honderden kilo's aan explosieven, kan hele gebouwen en defensieve stellingen in puin leggen. "Als zo’n bom op onze schuilkelder valt, is het gedaan met ons", zegt Bohdan somber. "Er zijn al enkele in de buurt gevallen. De kracht van de explosie is werkelijk angstaanjagend."

Toch zien de mannen van de 13e Brigade een positieve evolutie in dit deel van het front. Sinds de Oekraïense inval in Koersk in augustus hebben de Russische troepen van Vladimir Poetin hun handen vol met het heroveren van hun eigen grondgebied. "De focus van Rusland is daar naartoe verschoven. Het aantal zweefbommen in onze omgeving is aanzienlijk verminderd sinds de operatie in Koersk. Van 15 tot 20 zweefbommen is het gezakt naar een 5-tal per dag", aldus persvoorlichter Stanislav.

De situatie aan het front ten noorden van Charkiv mag dan relatief stabiel zijn, de realiteit is elders veel somberder. In Koersk heroveren Russische troepen systematisch hun verloren grond, terwijl Oekraïne in de oostelijke provincie Donetsk steeds meer terrein verliest.

Eerder deze maand viel het Oekraïense bastion Voehledar, dat meer dan 2 jaar standhield, in handen van Russische troepen. Ook andere steden, zoals Koerakhove en in mindere mate Pokrovsk, worden door de oprukkende Russische troepen bedreigd.