Nationaal drugscoördinator over Sky ECC-proces: "Vooral de spilfiguren straffen kan criminele bendes pijn doen"

Gisteren werden op het zogenaamde Sky ECC-proces (vernoemd naar de versleutelde telefoondienst die leden van criminele organisaties gebruikten om onderling te communiceren) zware straffen opgelegd. Niet alleen de kopstukken, maar ook hun handlangers werden veroordeeld tot (vaak effectieve) celstraffen van soms meer dan 10 jaar.

Kris Luyckx, advocaat van enkele veroordeelden, stelde zich daar achteraf vragen bij. "De straffen gaan de laatste jaren alleen maar de hoogte in, maar ik denk niet dat het cocaïneprobleem daarmee is opgelost."

Welke gevolgen zullen die straffen nu concreet hebben? En zal dit proces (en de rechtszaken die nog zullen volgen) de criminaliteit op straat ook echt doen dalen?

Over de concrete zaak kan Colman zich niet uitspreken, maar in het algemeen geldt volgens haar wel dat het verhogen van straffen niet noodzakelijk tot minder criminaliteit leidt. "Wil je criminelen afschrikken, dan moet je 2 dingen doen: het verhogen van de pakkans en het opleggen van straffen."

"Vergelijk het met trajectcontroles: als je weet dat een flits- of ANPR-camera niet werkt, zal die jou niet tegenhouden om te snel te rijden. Maar als je weet dat die camera aanstaat en je dus geflitst kan worden, zal je een pak voorzichtiger zijn."

Het vatten van overtreders of criminelen is dus één zaak, maar ook het effectief straffen is noodzakelijk. "Mensen moeten de zekerheid hebben dat wie gepakt wordt, zijn straf niet zal kunnen ontlopen. Het opleggen van hogere straffen, daarentegen, zal een veel minder groot effect hebben."

Ook hier past de vergelijking met flitscamera's: hogere snelheidsboetes zullen voor veel mensen niet afradender werken, wel de zekerheid dat ze een boete in de brievenbus zullen terugvinden als ze geflitst worden.

Wanneer het gaat over criminele organisaties, is het volgens Colman bovendien belangrijk om de juiste mensen op te sporen. "Willekeurige mensen arresteren, daarmee doe je een netwerk heel weinig pijn. Het gaat erom de spilfiguren te vinden."

Wat is dat dan, zo'n spilfiguur? Colman heeft het over leden met veel 'kapitaal'. "Een crimineel netwerk bestaat uit heel veel cellen die allemaal samenwerken: je hebt uithalers, transporteurs, producenten, witwassers, zelfs boekhouders. Maar die staan niet allemaal rechtstreeks in contact met elkaar. Daarvoor gebruiken ze zogenoemde 'liaisons'".

Bepaalde leden bezitten dus heel belangrijke kennis of vormen de hoofdschakel tussen al die aparte onderdelen.

Een willekeurige 'steegjesdealer' van de straat plukken zal dus weinig effect hebben. "Maar als je erin slaagt iemand op te pakken met heel veel expertise en heel veel contacten, kan je een netwerk ernstig verstoren. Dat zijn niet noodzakelijk de kopstukken, al bestaat de kans zeker dat een kopstuk ook zo'n belangrijke schakel is."

Maar is het aanpakken van die spilfiguren wel voldoende? Van goed georganiseerde bendes is geweten dat ze zichzelf bijzonder snel herstellen. "Het is als een draak met 3 koppen", vergelijkt Tom Decorte, hoogleraar Criminologie aan de UGent en lid van burgerbeweging SMART on drugs. "Je slaat er eentje af en er groeit gewoon een andere kop terug."

Volgens Decorte zal de strijd tegen drugsbendes dan ook een eeuwig kat- en muisspel tussen politie en smokkelaars blijven, zolang er niet nagedacht wordt over een andere aanpak.

"Begrijp me niet verkeerd: op korte termijn is dit zeker een succes. Het is belangrijk dat misdadigers gestraft worden. Maar op lange termijn helpt dit ons niet vooruit. Spilfiguren worden gewoon vervangen door nieuwe mannetjes, of ze opereren verder vanuit de gevangenis."

Ook de enorme capaciteit aan mensen en middelen die worden ingezet, kan volgens hem beter elders benut worden. "Als je die bendes echt wil ontwrichten, moet je het verdienmodel aanpakken. Legalisering is bijvoorbeeld en optie: je kan dan voorwaarden en regels opleggen en als overheid de markt streng controleren. Maar dat is een werk van zeer lange adem."

Het grootste probleem van de huidige manier van werken, zo zegt Decorte, is dat na verloop van tijd kartels opduiken die steeds minder geweld schuwen. "Denk maar aan granaataanslagen, schietpartijen, folterkamers. Het jammerlijke is dat ook onschuldige voorbijgangers daar het slachtoffer van kunnen worden."

Decorte maakt zich sterk dat een ander model wel degelijk mogelijk is. "Kijk naar de tabaksindustrie: vroeger werd overal reclame gemaakt voor sigaretten, het was cool en sexy. Dat imago is vandaag volledig omgekeerd."

Ook Colman geeft toe dat criminele netwerken vaak bijzonder veerkrachtig zijn. Toch zal het Sky ECC-proces bendes pijn doen. "Ze zullen initiatieven moeten nemen om dit op te lossen. Vergeet niet: de politie is al jaren met die onderzoeken bezig. Er zullen nog rechtszaken komen en er zullen nog criminelen achter slot en grendel verdwijnen."

Daarnaast heeft het Sky-dossier volgens haar ook positieve effecten op politie, parket en gerecht zelf. "De federale politie is dankzij deze dossiers steeds meer gaan innoveren. Ze hebben extra ingezet op encryptie, decryptie en hacking. Criminelen gebruiken ondertussen andere systemen dan Sky, maar ook daar voert het gerecht nog onderzoeken naar."

Dat het proces van gisteren dus nog lang niet het einde is, is ondertussen wel duidelijk. "Maar het was een belangrijk signaal. Politie, parket en gerecht hebben zeer goed werk geleverd. En dat mag toch ook wel eens beklemtoond worden", besluit Colman.