De ene depressief, de andere een burn-out: waarom vrouwen in de (peri)menopauze vaak de foute diagnose krijgen

"Geen enkele dokter heeft tegen mij gezegd dat mijn klachten te maken hadden met de menopauze", vertelt televisiechef Dagny Ros in het programma 'Menopauzia'. Meer zelfs: dokters dachten dat ze een depressie of burn-out had. 

Tine Embrechts, die het programma heeft gemaakt, vertelt ook hoe 3 van de 9 vriendinnen uit haar vaste vriendengroep van hun huisarts te horen kregen dat ze kampen met een burn-out. 

Voor Herman Depypere, professor en gynaecoloog in het UZ Gent, klinkt dat niet onbekend. Hij hoorde deze week nog van 4 patiënten dat ze antidepressiva voorgeschreven kregen. "Maar ik heb geen depressie, ik voel mij gewoon uitgeput", vertelden de vrouwen nog aan hun huisarts. Toch kregen ze de raad om de medicatie te nemen. 

Opvallend, als je weet dat 77 procent van de Belgische vrouwen op een of andere manier last heeft van de menopauze. Dat blijkt uit een bevraging die Depypere afnam bij meer dan 600 Belgische vrouwen. Meer dan 60 procent denkt bovendien dat de menopauze overgaat na enkele jaren, terwijl de menopauze iets is wat de vrouw een derde van haar leven meedraagt. 

Als vrouw kan je dus moeilijk om de menopauze heen. Toch blijkt uit een andere enquête van de Belgische Vereniging voor Menopauze (BVM) bij meer dan 1.300 vrouwen dat 2 op de 3 artsen moeite hebben om de vragen van hun patiënten over de menopauze te beantwoorden. 

Waarom slaan artsen nog zo vaak de bal mis? Volgens Depypere heeft het deels te maken met hun opleiding. Ook zit de menopauze nog niet 'top of mind' bij sommige artsen. "En artsen met een bepaalde specialisatie zijn toch geneigd om in het hokje van hun specialisatie te denken."

Birgitte Schoenmakers, professor huisartsgeneeskunde aan KU Leuven, benadrukt dat er vaak overlap is bij klachten. "De hormonen die veranderen tijdens de menopauze, fluctueren op dezelfde manier bij een depressie of een burn-out. Soms belanden we dan in een cirkelredenering: wat was er eerst, de depressieve gedachten of de menopauze?"

Daar komt nog eens bij dat het voor huisartsen zeker moeilijk is de symptomen van de perimenopauze te herkennen. Vaak hebben vrouwen dan wel nog hun maandstonden en zijn die nog niet onregelmatig, waardoor artsen de diagnose van menopauze links laten liggen. 

Een foute diagnose roept niet alleen veel vragen op bij vrouwen, maar zorgt er ook soms voor dat ze de foute medicatie mee naar huis krijgen. "Net zoals iemand die een normale cholesterol heeft geen medicatie voor hoge cholesterol moet krijgen, moet iemand in de menopauze ook geen medicatie krijgen tegen een depressie", maakt Depypere de vergelijking. 

Bij het voorbeeld van antidepressiva komt nog eens bij dat die medicatie zorgt voor een soort "afvlakking". "Mensen met een depressie zijn geholpen met die medicatie, maar vrouwen in de menopauze voelen zich enkel monotoner zonder dat dat nodig is."

Schoenmakers wil benadrukken dat huisartsen niet automatisch naar medicatie grijpen bij de diagnose van een burn-out of depressie. Wel zullen ze geval per geval bekijken hoe ze de stress in hun omgeving kunnen aanpakken, want dat is vaak ook een grote boosdoener.

De vrouwen moeten volgens haar vooral begeleiding krijgen naar een betere levensstijl. "Zo zien we vaak dat vrouwen met menopauzeklachten die veel minder ervaren als ze bijvoorbeeld op vakantie zijn. Dat wijst erop dat we die stresserende context moeten aanpakken."

Dat een gezonde levensstijl helpt, is voor Depypere een vanzelfsprekendheid, maar toch vindt hij dat dit niet alles kan oplossen en dat vaak toch nog een hormoonbehandeling nodig is. Rond die behandeling is er nog vaak onzekerheid.

Die argwaan komt er mede door een grote Amerikaanse studie (WHI) uit het jaar 2002. "Die studie leek eerst aan te tonen dat hormoontherapie de kans op borstkanker en hart- en vaatziekten vergroot. Na grondige analyse is gebleken dat kort na de menopauze starten met hormonen wel gunstig is en dat starten boven de 65 jaar, met hoog gedoseerde preparaten meer risico's inhoudt."

"We moeten er rekening mee houden dat naarmate we langer leven ook de kans op borstkanker toeneemt, of we nu hormonen nemen of niet.”

Als er op tijd gestart wordt met hormoontherapie – binnen de 10 jaar na de laatste maandstonden - doet die meer goed dan kwaad. "Je moet je bedenken: een vrouw geeft haar lichaam meer dan 30 jaar hormonen. Waarom zou je daar dan plots mee stoppen terwijl er een gezond en goedkoop alternatief bestaat?"

"Je moet je lichaam niet alles laten omgooien om een werking te vinden zonder hormonen. Het kan perfect in evenwicht blijven met de juiste hormoontherapie.” 

Schoenmakers zegt dat huisartsen zich daar zeker in kunnen vinden, maar dat ze het enkel nuttig vinden als de vrouw kampt met vapeurs. Volgens Depypere is het nuttig bij meerdere klachten, zoals stijfheid van de spieren en gewrichtspijn die vaak voorkomen tijdens de menopauze.

"Ook klachten van vermoeidheid, slecht slapen, hartkloppingen, lusteloosheid, haarverlies, libidoverlies, gewichtstoename komen vaak voor tijdens de menopauze. Menopauze is dus meer dan vapeurs alleen. Als we hormonen geven moeten we dit nauwkeurig individueel afstellen op de nood en de verwachting van iedere vrouw. Alles is afhankelijk van de dosis."

Hij en Schoenmakers willen ook benadrukken dat ze wel een positieve evolutie merken. "We komen van ver. De natuur had ook nooit voorzien dat we zo lang zouden leven in de menopauze, we moeten zoeken naar een duurzame manier om daarmee om te gaan."

Daarom heeft de gynaecoloog het boek 'Hoe blijf ik gezond tijdens de menopauze' geschreven zodat vrouwen het heft in handen kunnen nemen. "Zo kunnen ze geïnformeerd naar de dokter stappen en zelf aangeven wat hun klachten zijn en wat die betekenen. We gaan op die manier meer en meer naar consultaties die gestoeld zijn op het principe van inspraak of shared decision."  

Maar het kan toch niet aan de vrouw zelf zijn? Moet een huisarts niet gewoon de juiste informatie verschaffen? "Daar werken we aan door menopauzeconsultenten aan te werven en opleidingen te geven. Programma's als 'Menopauzia' helpen ook om artsen eraan te herinneren dat ze zich moeten bijscholen als het gaat over de menopauze", sluit Depypere af.