Afscheid nemen is een overrompelende ervaring, is het mogelijk om je daarop voor te bereiden?

1 november, Allerheiligen. Een dag waarop veel mensen naar het kerkhof gaan of op een andere manier nog meer dan anders denken aan familieleden, vrienden... die overleden zijn. Een dierbare verliezen is een overrompelende, overweldigende ervaring. Een moment waarop alles verandert, een moment met een voor en een na, een leven met en een leven zonder.

Het kan een heftige ervaring zijn, waar nooit iemand écht op voorbereid is. Hoe gaat dat zijn, wat kan je verwachten? Kan je dat eigenlijk wel, je daarop voorbereiden? 'De wereld van Sofie' op Radio 1 zocht naar lessen in rouw en verlies. Wat kan je leren van mensen die het al hebben doorgemaakt, van mensen die ermee bezig zijn?

Beluister: Lara Taveirne schreef een boek over het verlies van haar broer Wolf, 10 jaar geleden

Vooraf wordt maar weinig gepraat over hoe zoiets kan zijn, en wat je dan misschien wel zou willen of moeten weten. Michaël Van Droogenbroeck, politiek en economisch journalist bij VRT NWS, werkte vroeger bij een uitvaartondernemer en is momenteel spreker tijdens afscheidsplechtigheden. Hij deelde zijn ervaringen.

Je kan op voorhand al veel met een begrafenisondernemer regelen, zegt Van Droogenbroeck. Dat ziet hij geregeld bij mensen die weten dat het einde nabij is, door ouderdom of door ziekte. "Ze komen dan vaak al eens langs. Soms om gewoon te kijken, soms om al een paar dingen te kunnen doorgeven aan hun familie over wat ze wel en niet willen, soms om alles al te regelen."

Een draaiboek maken voor je begrafenis, het kan dus. Dat kan heel basic zijn, maar ook heel gedetailleerd. "Het gebeurt dat ik bij iemand kom die weet dat hij de dag of de week erna zal sterven en echt graag dat draaiboek heeft. Wie spreekt er, wat wordt er gezegd, welke muziek wordt gespeeld, welke foto's worden getoond? Dat kan tot in het kleinste detail."

Veel mensen krijgen te maken met een plots en onverwacht overlijden van een dierbare. Het overkomt hen, dikwijls gaat alles veel sneller dan ze zouden willen. Sommigen van hen ervaren dat ze veel dingen niet weten en dat veel dingen ook in hun plaats beslist worden.

"Het is dan vooral aan de uitvaartondernemer om heel goed en duidelijk te zeggen wat er allemaal kan. De overledene na zijn dood nog een tijdje bij jou thuis houden, dat is bijvoorbeeld een van de dingen die kunnen", zegt Van Droogenbroeck.

"Het gewoon al zeggen wat kan, dat is echt de taak van de uitvaartondernemer. Waar ik werk, als mensen bellen voor een overlijden, zeggen we: 'Wacht even. Wacht met alles, met elke afspraak. Denk even goed na en neem eerst afscheid, thuis of in het ziekenhuis, als de persoon daar gestorven is. Neem die tijd'."

"En daarna is het uitleggen wat de mogelijkheden zijn. Thuis blijven, bijvoorbeeld. Of de overledene samen verzorgen. Ook dat doen we soms als de nabestaanden dat willen, ook daar kunnen ze veel aan hebben. Anderen willen dat niet doen en komen afscheid nemen in het funerarium. Of niet."

Beluister: Goedele Sannen verloor heel plots haar man, enkele jaren geleden:

Er kan heel veel en er kan van alles, maar er is een beperkte tijd tussen het overlijden en de uitvaart. "Een goede uitvaartondernemer geeft de tijd om daarover na te denken en om van keuze te veranderen. Hij weet dat mensen op die moeilijkste momenten niet op 1, 2, 3 kunnen beslissen."

"Soms komt de dood echt totaal onverwacht bij mensen die daar nog nooit over nagedacht hebben en die moeten dat plots beginnen te regelen. Tijd geven helpt daarbij wel, denk ik. Het is goed om te beseffen dat je niet op intuïtie een keuze moet maken. Je kan ook gerust zeggen dat je er nog over wil nadenken en dat pas de dag of 2 dagen erna beslist."

"Laat je niet te veel opjagen en neem de tijd om de vragen te stellen die je denkt te willen stellen. Er kan heel veel uitgebreid besproken worden."

Als je echt zeker wil zijn dat alles bij jouw overlijden geregeld wordt zoals jij dat wil, kan je dat ook als wilsbeschikking bij de gemeente laten registreren. Dan heb je de zekerheid dat dat ook zo uitgevoerd zal worden.

Wat kan er in zo'n wilsbeschikking staan? "Wil je bijvoorbeeld begraven of gecremeerd worden? Wat wil je dat er na de crematie met de assen gebeurt? Op welke begraafplaats wil je begraven worden? Wil je je lichaam aan de wetenschap schenken? Dat zijn van die dingen die je daarin kan vastleggen", zegt Van Droogenbroeck.

Je kan dus afspraken maken met een uitvaartondernemer en dat bij de gemeente laten registeren, dat hoeft niet per se bij een notaris. "In zo'n wilsbeschikking kan je ook laten opnemen dat je een contract hebt met een bepaalde begrafenisondernemer, en dat alles dus volgens de afspraken in dat contract moet verlopen."

Volgens Van Droogenbroeck wordt zo'n wilsbeschikking vaak gedaan door mensen die geen kinderen hebben en zekerheid willen over wat er na hun overlijden met hen gebeurt. Of door mensen die geen goede verstandhouding hebben. Maar iedereen kan dat dus doen.

Of je dat moet doen of niet, daar kan je moeilijk algemene uitspraken over doen, vindt Van Droogenbroeck. Wel merkt hij dat dat bij mensen op de een of andere manier een grote rust brengt. "Dat kan volgens mij wel alleen maar bij mensen die voor zichzelf hebben aanvaard dat het einde nabij is en daar vrede mee hebben. Dat is lang niet bij iedereen zo."

Aan een overlijden zijn ook kosten verbonden, en die kunnen soms oplopen. Hoeveel een uitvaart kost, is moeilijk te zeggen, zegt Van Droogenbroeck. Zelf houdt hij zich minder bezig met de prijzen, maar "ik denk dat je moet rekenen dat het ergens tussen de 2.000, 3.000 euro en een onbepaalde bovengrens ligt".

"Dat hangt af van hoe de plechtigheid eruitziet, bijvoorbeeld. Is het een afscheid in intieme kring, zonder rouwbrieven, met alleen de geliefden? Dat is iets anders dan mensen die kiezen voor een uitvaart waar een heel dorp samenkomt en iedereen nadien nog iets drinkt. Het zijn 2 uitersten waartussen alles kan."

Een crematie is doorgaans enkele honderden euro's duurder dan een gewone begrafenis. Er zijn ook nog heel wat administratieve kosten die erbij komen. Sommige mensen nemen een uitvaartverzekering, maar dat is volgens Van Droogenbroeck niet altijd nuttig.

"De kosten van de uitvaart worden eigenlijk betaald met de middelen van de overledene, als die er zijn. Op zich is een uitvaartverzekering niet per definitie nuttig, maar het wordt wel genomen door mensen die bijvoorbeeld geen kinderen hebben of geen grote middelen hebben. Maar je betaalt er wel voor. En die verzekering is ook duurder als je die op latere leeftijd neemt."

Van Droogenbroeck vindt het samen met journalistiek het mooiste beroep dat je kan doen. "Het biedt een mooie aanvulling voor mij. Ik zie mensen om het levensverhaal van hun geliefde te maken. Bij die mensen is de tijd stilgevallen. Het contrast kan niet groter zijn tussen dat en mijn werk op de VRT, waar zeer strikte deadlines zijn."

"Het is een mooi beroep waar heel vaak tranen vallen, maar waar vaak ook gelachen wordt. Het zal je misschien verbazen, maar zeker bij mensen die een afgerond leven hebben, weerklinken op plechtigheden wel eens schaterlachen, bij herinneringen die opgehaald worden."

"Dus nee, ik vind het eigenlijk geen triest beroep. Het is iets waar heel veel verdriet bij komt kijken, maar waar ook vaak mooie dingen gezegd en gedaan worden en families elkaar terugvinden."

Beluister: Julie Brown verloor haar man, poolreiziger Dixie Dansercoer, bijna 3,5 jaar geleden