De 'klimaattop van het geld': waarover gaat COP29 in Bakoe, en waarom loopt de spanning nu al op? 

Critici zeggen dat de jaarlijkse klimaatconferentie vaak niet veel oplevert (of toch te weinig), en dat het veel geblaat is voor weinig wol. Voorstanders wijzen erop dat er zonder de jaarlijkse COP (voluit: Conference of the Parties) nog veel minder op tafel had gelegen, en dat er delegaties van bijna 200 landen en de Europese Unie samenkomen. Dat biedt een uniek wereldwijd forum om het over de toekomst van onze planeet te hebben en om iets te doen aan de klimaatcrisis.

Onder de deelnemers aan de conferentie zijn delegatieleden, lobbyisten, academici, leden van ngo's, activisten, journalisten en beleidsmakers. Staatshoofden en regeringsleiders zullen begin volgende week toespraken houden over de visie en inspanningen van hun land.

Daarna volgen verschillende dagen van (technische) onderhandelingen die richting 22 november moeten uitmonden in een slottekst die door iedereen gedragen wordt.

De finale slottekst leidt traditiegetrouw tot heel wat discussie, met zelfs punten en komma's die verschoven worden. Dat het deze keer vooral over geld gaat, zal de gesprekken mogelijk nog moeilijker maken dan anders. 

Een prelude kregen we al op de COP16 vorige week, de VN-top over natuurbescherming en biodiversiteit in Colombia. COP16 behaalde wel enkele successen, maar sprong finaal af op het creëren van een nieuw, apart fonds waarmee armere landen hun rijke natuur en biodiversiteit beter kunnen beschermen. 

Vorig jaar, op COP28 in Dubai, werd overeengekomen om "versneld de transitie in te zetten weg van fossiele brandstoffen", onder meer door massaal in te zetten op groene energie. 

Een opvallende vermelding was het, omdat fossiele brandstoffen bij naam genoemd worden als boosdoener in de klimaatcrisis. Het woord 'uitfasering' haalde de slotverklaring uiteindelijk niet. 

Fossiele brandstoffen zijn vaak de olifant in de kamer geweest. Maar het is door het winnen en het verbranden van olie, gas en steenkool dat er veel van de voornaamste broeikasgassen CO₂ en methaan vrijkomen.

De wereld zou tegen 2030 de capaciteit aan hernieuwbare energie met een factor 3 moeten doen toenemen. Daarvoor hebben onder meer de ontwikkelingslanden een financiële duw in de rug nodig, wat ons bij hét thema van deze COP29 brengt: klimaatgeld. 

Een term die vaak zal vallen op COP29, is NCQG of New Collective Quantified Goal on Climate Finance. In mensentaal: er moet beslist worden over een nieuw financieel doel dat de landen zich samen stellen. Concreet: hoeveel miljarden zullen er jaarlijks in het klimaatfonds worden gestopt?

Het fonds moet landen helpen om versneld over te schakelen naar hernieuwbare energie, maar ook om zich aan te passen aan de nieuwe klimaatrealiteit met meer weersextremen. Ook daar is de kloof tussen het geld dat daarvoor nodig zou zijn en het beschikbare geld gigantisch.  

Tijdens de COP in Kopenhagen (2009) werd het langetermijndoel vastgelegd op 100 miljard dollar (93 miljard euro) per jaar. Die ambitie werd pas richting het einde van de termijn, in 2022, eindelijk gehaald, tot grote onvrede van de ontwikkelingslanden. Het is zeker iets dat zal meespelen in Bakoe. 

Waarom gaan de gesprekken over een nieuwe financiering van het klimaatfonds moeilijk worden? Eerst is er de vraag hoe hoog het nieuwe doel moet zijn  - er zou "een veelvoud" nodig zijn van de huidige 100 miljard. Een onafhankelijke groep van experts rond klimaatfinanciering kwam uit op een bedrag van 2.400 miljard dollar.

Ook de klimaatdienst van de VN zelf (UNFCCC) heeft het over "enkele duizenden miljarden", zo bleek na een voorbereidende meeting onlangs. De kans dat het zoveel wordt, is klein. Gastland Azerbeidzjan liet bij monde van hoofdonderhandelaar Yalchin Rafiyev al verstaan dat realistischer is om van "honderden miljarden" te spreken.

Los van het bedrag komt er nog bij wie hoeveel zal betalen - de rijke landen willen dat opkomende economieën zoals China meer doen, bijvoorbeeld, en zich niet langer verschuilen achter het etiket 'ontwikkelingsland'.

Er is ook de kwestie van hoe betaald zal worden: zal het gaan om publiek geld, privégeld, mogen leningen worden meegenomen in de telling enzovoort. Tot slot moeten de internationale financiële geldstromen herschikt worden, weg van fossiel en richting groene energie, maar ook dat wordt geen eenvoudige klus. 

Er is nu al kritiek van de ontwikkelingslanden op leningen, omdat de 'schenkers' daar zelf aan verdienen. Ook hun investeringen zouden niet onbaatzuchtig zijn. "Alsof het huis in brand staat en je buiten brandblussers verkoopt", zei Andres Mogro daarover, voormalig directeur klimaatadaptatie in Ecuador. 

Er moet ook geld gevonden worden voor het nieuw opgerichte 'loss & damage'-fonds dat rechtstreeks klimaatschade door bijvoorbeeld tropische stormen, overstromingen of droogte moet vergoeden.

Intussen raast de klimaatcrisis door. Ook dit jaar waren er talloze voorbeelden van weersextremen, zoals de bosbranden in de Pantanal, overstromingen met honderden doden in Tsjaad, Nigeria en Niger, of dichter bij huis storm Boris of de extreme regen in Frankrijk. 

De verschillende klimaatrapporten in de aanloop naar COP29 waren verre van positief, integendeel. Ze waren opnieuw erg alarmerend. De wereldwijde uitstoot van broeikasgassen zat in 2023 op recordniveau, en hetzelfde geldt voor de hoeveelheid broeikasgassen in onze atmosfeer.

De wereld stevent momenteel af op een opwarming met 3,1 graden tegenover de pre-industriële periode. Dat komt omdat de wereld er maar niet in slaagt voldoende sterke klimaatplannen op tafel te leggen enerzijds, en die ook nog eens adequaat uit te voeren anderzijds. 

Het noopt de VN ertoe om de onderhandelaars in Bakoe versneld uit te nodigen om eens grondig te praten over hun plannen voor de afbouw van de uitstoot van broeikasgassen, 'mitigatie' in het klimaatjargon.

Simon Stiell, secretaris-generaal van de UNFCCC, waarschuwde zelfs voor een menselijke en economische ramp als de plannen niet snel worden bijgesteld. De afbouw van de uitstoot zou eigenlijk 10 keer sneller moeten gaan: met wat nu aan nationale plannen op tafel ligt, zal de uitstoot in 2030 volgens de VN 2,6 procent lager liggen dan in 2019, terwijl voor een beperking van de opwarming tot 2 graden 28 procent nodig is.

"We staan mijlenver van waar we moeten zijn", waarschuwt Stiell. Zijn oproep: wacht niet tot COP30 in Brazilië (volgend jaar) voor een grondige bespreking, maar doe het nu al. De verschillende landen moeten hun vernieuwde doelstellingen klaar hebben in het voorjaar. "We hebben gedurfde plannen nodig." 

Zo zal COP29 in Bakoe toch ook over veel meer dan geld alleen gaan. Alleen: als het financiële luik niet vlot loopt, zullen landen ook minder geneigd zijn toegevingen te doen op het vlak van mitigatie, waarschuwen experts.

De uitslag van de Amerikaanse presidentsverkiezingen maakte het allemaal nog wat complexer, om het zacht uit te drukken. 

Donald Trump heeft al laten weten dat hij opnieuw, net als na zijn eerste verkiezing, de VS uit het klimaatakkoord zal terugtrekken. Hij wil weer meer inzetten op de ontginning van olie en gas - hoewel ook onder president Joe Biden heel wat schaliegas is bovengehaald. De Europese Unie, een van de voortrekkers in de afbouw van broeikasgassen, verliest daarmee een belangrijke partner en zal de kar meer zelf moeten trekken. 

De verwachting is ook dat Trump ontwikkelingshulp en andere financiële mechanismen zal afbouwen. Ook voor de financiële gesprekken die op COP29 centraal zullen staan, is Trumps verkiezing een streep door de rekening. 

Over de Amerikaanse delegatie op COP29 zei professor Richard Klein, expert klimaatveranderingspolitiek aan het Stockholm Environment Institute aan de BBC: "De VS is op COP29 geen lamme eend, maar een dode." 

Het zal de komende 2 weken blijken in welke mate het internationaal klimaatbeleid een impact zal ondervinden, net nu een versnelling in het beleid volgens de wetenschap meer dan ooit nodig is.