De directrice-generaal van het Gevangeniswezen laat onderzoeken of het mogelijk is om quota in te voeren in de gevangenissen. Wanneer de overbevolking een bepaalde drempel overschrijdt, zouden er tijdelijk geen nieuwe veroordeelden meer kunnen worden opgesloten. Dat zegt ze in een gesprek met Terzake.
Groen, oranje of rood: topvrouw gevangeniswezen pleit voor kleurencode om overbevolking in gevangenis aan te pakken
Dirk Leestmans
Gepubliceerd:
“Ondanks de vele maatregelen die al genomen zijn tegen de overbevolking in de gevangenissen, blijft de druk heel hoog en de situatie zorgwekkend.” Zo begint een interne nieuwsbrief van het gevangeniswezen.
Mathilde Steenbergen die sinds 1 september aan het hoofd staat van het gevangeniswezen, kondigt meteen een aantal nieuwe maatregelen aan. “We moeten nog meer doen. We werken daaraan op verschillende fronten, zowel op korte als op lange termijn.“
Ondanks de vele maatregelen die al genomen zijn tegen de overbevolking in de gevangenissen, blijft de druk heel hoog en de situatie zorgwekkend
Een opvallende maatregel op korte termijn is de opschorting van strafuitvoering van straffen tot en met 5 jaar. Dat betekent dus dat die straffen, minstens tot 12 november, voorlopig niet zullen uitgevoerd worden. Daarna zullen deze maatregelen chronologisch uitgevoerd worden zodat de instroom onder controle blijft.
Daarnaast zal er gewerkt worden aan een optimale spreiding van gedetineerden. Ook het verlengd penitentiair verlof (VPV) wordt opnieuw aangepast. Dat systeem zorgt ervoor dat gedetineerden, op enkele categorieën na, in principe op 6 maanden voor hun strafeinde worden vrijgelaten.
De maatregel is nu ook van toepassing op veroordeelden zonder recht op verblijf. Zij krijgen als voorwaarde dat ze van de Dienst Vreemdelingenzaken een bevel kregen het grondgebied te verlaten. Hoe men dat in de praktijk gaat controleren, is niet helemaal duidelijk.
Het is al de 4e aanpassing op een paar maanden tijd. De maatregel werd in maart 2024 opnieuw ingevoerd en werd al eens uitgebreid in mei en september.
We moeten nog meer doen. We werken daaraan op verschillende fronten, zowel op korte als op lange termijn
Het detentiehuis van Kortrijk, dat in principe bedoeld was om er kortgestraften te laten verblijven, wordt nu ook open gesteld voor veroordeelden met een straftotaal tussen 3 en 5 jaar.
Voor de meer dan 1.000 geïnterneerden in onze gevangenissen, zo staat te lezen in de nieuwsbrief, blijft “onze minister van Justitie bij Volksgezondheid aandringen op een betere doorstroom”. Of dat aandringen veel structureel zal veranderen, is nog maar de vraag.
In 2016 werd een nieuwe interneringswet gestemd met de bedoeling deze mensen uit de gevangenissen te houden. De pijnlijke vaststelling is dat er nu 2 keer zo veel geïnterneerden in de gevangenis zitten als 10 jaar geleden.
Ook met de dienst Vreemdelingenzaken en de FOD Binnenlandse Zaken is er nog altijd intensief contact om gedetineerden zonder verblijfsrecht sneller over te brengen naar hun land van herkomst. Hiervoor loopt nu een proefproject, zo wordt nog gemeld.
De overbevolkingscrisis verklaren is complex. Maar de uitvoering van straffen tot 3 jaar, een maatregel ingevoerd op 1 september 2022, heeft zeker een impact. Medio oktober zaten er 1.716 mensen in de gevangenis met een straf tot 3 jaar. Door het nieuwe beleid worden er meer mensen opgesloten, maar op termijn hoopt men dat dit juist leidt tot minder straffen.
Het gevangeniswezen doet zelf ook een voorstel om op langere termijn een oplossing te bieden. Men erkent dat het probleem van overbevolking wellicht nog zo’n 10 jaar zal duren.
In de gevangenis wordt men niet bepaald een beter mens, men wordt vooral een beter crimineel
Dat is de tijd die nodig is om het masterplan gevangenissen effectief uit te voeren. Dat masterplan voorziet in de bouw van nieuwe gevangenissen en detentiehuizen.
3 soorten capaciteit
In afwachting wil men werken met 3 soorten capaciteit: groen, oranje en rood.
De groene capaciteit staat voor cellen die aan de normen voldoen voor oppervlakte en gescheiden sanitair. In een aantal gevangenissen is dat zo al, maar zeker nog niet overal.
De oranje capaciteit gaat uit van het realisme. Men wil gedetineerden kunnen blijven opsluiten, maar dan wel “correct en veilig, met voldoende personeel, genoeg werkingsmiddelen en een goed onderhouden infrastructuur en technologie.”
Rode capaciteit betekent eigenlijk dat wanneer er een bepaald aantal mensen in de gevangenis zit, men pas nieuwe mensen zal opsluiten als anderen de gevangenis verlaten.
Men gebruikt in de tekst het woord ‘quota’ niet, maar daar komt het wel op neer.
Niet kwantitatief, maar kwalitatief
De nieuwe directeur-generaal van het gevangeniswezen wil met die maatregelen de detentie terug kwalitatief invullen in plaats van louter kwantitatief.
Ze erkent dat het gevangenissysteem nu te veel gereduceerd wordt tot het stapelen van mensen. Dat dat niet erg humaan is, is duidelijk. Dat het contraproductief is, is al even duidelijk. Zo’n 7 op de 10 gedetineerden recidiveert. Met andere woorden: in de gevangenis wordt men niet bepaald een beter mens, men wordt vooral een beter crimineel.
“Ook in het belang van de veiligheid van de samenleving moeten we de detentie anders organiseren,” aldus Mathilde Steenbergen.
