Gentenaars zoals Mathias De Clercq doen het. Ook Brusselaars zoals Zwangere Guy en zelfs Wervikanen zoals Wim Delvoye: de ‘r’ achteraan in de keel uitspreken. Terwijl de meeste Vlamingen de rollende tongpunt-r gebruiken. Hoe komt dat? “De huig-r achteraan in de keel is een soort van spraakgebrek. En daar heeft de Franse elite uit Versailles ons mee belast."
Hoe de Franse elite ons de huig-r aanpraatte (terwijl dat eigenlijk een spraakgebrek is)
Elke woensdag gaat Peter Van de Veire in 'Goeiemorgen morgen!' (Radio2) samen met dialectoloog Chris De Wulf (UA) op zoek naar de oorsprong van bekende en minder bekende woorden in onze taal. Vorige week was dat het woord 'Lieveheersbeestje'.
Een rollende ‘r’ wordt het vaakst gebruikt in onze Nederlandse taal. Je vormt die op het puntje van je tong. Die zogenoemde tongpunt-r is de ‘r’ die we altijd al gekend hebben. Maar omdat die klank niet gemakkelijk is, vormen sommige mensen achteraan in hun keel een geluid dat op een rollende ‘r’ moet lijken. En het fijne is: dat werkt! "Niet iedereen vindt de huig-r een mooie klank, maar we herkennen hem wel als een variant van de tongpunt-r", vertelt dialectoloog Chris De Wulf.
Waarom spreken sommige mensen de R achteraan in de keel uit? “Soort spraakgebrek ontstaan aan het hof van Versailles”
De huig-r is dus een soort van spraakgebrek? Van oorsprong wel. Maar ze is in de loop der jaren wijdverspreid geraakt in ons taalgebied en geaccepteerd. Dat hebben we te danken aan het Franse hof.
In het kasteel van Versailles woonden in de 17e eeuw een aantal hooggeplaatste mensen die de tongpunt-r niet konden uitspreken. Ze maakten er een huig-r van. Doordat de elite de klank zo ging uitspreken, kreeg de huig-r een zekere status.
Dat zorgde ervoor dat anderen die klank overnamen? Klopt. Het raspende geluid verspreidde zich ook over andere delen van Europa. Eerst in grote delen van Frankrijk, dan zo naar Duitsland en via het Rijngebied kwam de klank ook naar Limburg.
Het is vandaag nog altijd 'vree wijs’ om met de huig-r te spreken
Chris De Wulf, dialectoloog
Ook in Gent spreken ze met een huig-r. Waarom daar? Dat komt omdat er in de grote steden een grote elite woonde die Frans sprak, dus ook in Gent. De chique dames en heren namen de huig-r over van hun elitaire vrienden en familie in andere steden, zoals Brussel, die het op hun beurt dan weer uit Frankrijk haalden. In de loop der jaren werd die klank steeds dominanter en hoorde er ook een bepaalde status en identiteit bij.
In sommige steden begon ook het gewone volk, dat verder geen Frans sprak, die huig-r over te nemen. Het is vandaag nog altijd 'vree wijs’ om met de huig-r te spreken. Kijk maar naar de jongeren die niet in Gent wonen, maar er wel naar school gaan. Die nemen die huig-r ook vaak over.
Vree wijs om te weten! Dankjewel, Chris.
