"Ik was woedend en depressief": VRT NWS sprak met Diane Derzis, die ongewild een einde maakte aan het recht op abortus in de VS

We schrijven het jaar 1975. Diane Derzis is ongewenst zwanger en besluit een abortus te laten uitvoeren in de zuidelijke staat Alabama. Door het arrest Roe v. Wade dat pas 2 jaar eerder door het Hooggerechtshof is ingevoerd, is dat ook mogelijk. 

Een dag later wordt ze geconfronteerd met een politieke advertentie tegen abortus. "Op het televisiescherm waren zo veel foetussen te zien", vertelt Derzis tijdens een interview met VRT NWS.

"Ik voelde mij woedend dat ik daarmee werd geconfronteerd in mijn eigen huis, terwijl ik wist dat ik de juiste beslissing had gemaakt." Mede door die advertentie begint ze aan een carrière in de abortuszorg die ondertussen al meer dan 50 jaar loopt. 

Ondertussen heeft Derzis al in heel wat abortusklinieken gewerkt. Ze heeft er enkele geleid en ook verschillende gekocht. Haar activisme voor abortusrechten levert haar de bijnaam 'Abortion Queen of America' op.

Dat ze zich zo openlijk inzet voor het recht op abortus, wordt haar niet door iedereen in dank afgenomen. Anti-abortusdemonstranten betogen voor de klinieken tegen de procedures en proberen jonge vrouwen te overtuigen om een andere optie te kiezen. "Op een bepaald moment hadden ze zelfs een foetus in een doodskist gelegd, waar ze dan mee rondliepen." 

Derzis en haar medewerkers zijn al meermaals uitgescholden en met de dood bedreigd. In 1998 wordt zelfs een bomaanslag gepleegd op haar abortuskliniek New Woman All Women in Birmingham, Alabama. Een politieagent overlijdt en een van de verpleegsters geraakt zwaargewond. De dader, Eric Robert Rudolph, had ook eerder al aanslagen uitgevoerd uit haat voor abortus en de holebigemeenschap.

Toch houdt niets van dat alles Derzis tegen om verder te gaan. "Wie niet wil dat vrouwen een abortus kiezen, zal er alles aan doen om die optie af te pakken", vertelt ze. "Dat soort acties moedigt mij alleen maar aan, want ik weet dat wat ik doe juist is."

"Die mensen kunnen zich ook inzetten voor meer en betere anticonceptie, of voor andere middelen om zwangerschappen te voorkomen, maar dat doen ze helaas niet. Ze willen niet dat vrouwen anticonceptie gebruiken. Ze willen dat vrouwen alleen maar seks hebben om zich voort te planten."

In 2018 staat Derzis aan het hoofd van de abortuskliniek Jackson Women's Health Organization in Jackson, Mississippi. De gouverneur van die staat voert dat jaar een nieuwe abortusbeperking in, waardoor de meeste abortussen na 15 weken zwangerschap worden verboden. Jackson Women's Health Organization besluit een rechtszaak te starten tegen die wet.

Elke rechtbank beslist in het voordeel van de abortuskliniek, maar de staat Mississippi gaat telkens opnieuw in beroep. Uiteindelijk belandt de zaak Dobbs v. Jackson Women's Health Organization bij het Amerikaanse Hooggerechtshof, waar sinds het presidentschap van Donald Trump 3 nieuwe conservatieve rechters zetelen. Dat Hof beslist in 2022 dat het arrest Roe v. Wade onwettig is en maakt een einde aan het nationaal recht op abortus.

"Ik wist dat het eraan zat te komen", herinnert Derzis zich, "maar iets weten, is helemaal anders dan het effectief meemaken. De uitspraak sloopte mij: ik voelde mij woedend en depressief. Het toonde dat je niet zomaar op de wetgeving kan rekenen".

Volgens Derzis heeft de afschaffing van Roe v. Wade dan ook voor iedereen gevolgen. "We moeten beseffen dat wanneer ons een recht wordt ontnomen, elk ander recht in gevaar komt. Mensen die tot de holebigemeenschap behoren, of die 'anders zijn' en niet binnen het juiste plaatje van de maatschappij passen, lopen risico. Abortus is slechts het startpunt."

Spijt dat ze de zaak begon, heeft Derzis niet. "Het was een kwestie van tijd. Als het niet met onze zaak was gebeurd, was het wel een andere zaak geweest."

De schuld voor het einde van Roe v. Wade legt ze bij Trump. Nu hij opnieuw kans maakt om in het Witte Huis terecht te komen, vreest Derzis voor de toekomst van de abortus- en vrouwenrechten in Amerika.

"Deze verkiezingen zijn zo belangrijk. Ik hoor voortdurend hun (Trump en Vance, red.) opmerkingen en ik geloof niet dat ons land dat nog eens 4 jaar aankan. Ik weet ook zeker dat Trump niets om abortus geeft, hij gebruikt het alleen maar voor zijn politiek gewin."

Kamala Harris zegt dat ze het nationaal recht op abortus wil herstellen, maar analisten betwijfelen of dat haar zal lukken. Volgens Derzis hangt alles af van de verkiezingen voor de Senaat en het Huis van Afgevaardigden. "Als de Republikeinen in beide kamers een meerderheid halen, dan is de kans op een herstel nihil. Noch mijn generatie, noch de volgende zal dan in elke staat een abortus kunnen krijgen."

Derzis hoopt alvast dat ze nog lang vrouwen kan helpen die een abortus zoeken. "Ik ben zo dankbaar dat ik een carrière heb die voor mij de moeite waard is en een verschil maakt in het leven van mensen."

"Ik herinner mij nog steeds de gezichten en de verhalen van de vrouwen die ik heb kunnen helpen. Al mijn ervaringen hebben me duidelijk gemaakt dat een abortus de beslissing van de vrouw moet zijn. In mijn ogen is dat de logica zelve."