Het Israëlische parlement heeft een wetsvoorstel goedgekeurd om de activiteiten van UNRWA, de VN-organisatie voor Palestijnse vluchtelingen, "in het territorium van de staat Israël" te verbieden. Het voorstel werd met 92 stemmen aangenomen, slechts 10 leden van het parlement stemden tegen. Experts en enkele Europese landen reageren verbolgen op de beslissing.
Israël verbiedt UNRWA om humanitaire hulp te bieden op Israëlisch grondgebied: "Impact niet voor te stellen"
De wet verbiedt alle activiteiten van UNRWA op Israëlisch grondgebied vanaf 2025, met inbegrip van Oost-Jeruzalem. De facto zal de organisatie haar activiteiten in de Palestijnse gebieden in de Gazastrook, de Westelijke Jordaanoever en Oost-Jeruzalem niet meer kunnen verderzetten omdat Israël alle grensovergangen controleert.
Sam Rose, de topman van UNRWA, reageerde dat het verbod "verschrikkelijke gevolgen" zal hebben voor de Palestijnen. "Het hele humanitaire systeem in Gaza vertrouwt elke minuut van de dag op UNRWA om diensten te verlenen aan 2 miljoen mensen die in de slechtst mogelijke omstandigheden leven", zei hij tegen de Amerikaanse nieuwszender CNN.
Wat is het UNRWA?
Het in 1949 opgerichte agentschap biedt hulp aan Palestijnse vluchtelingen en beheert enkele honderden scholen. In de Gazastrook, die na meer dan een jaar oorlog volledig in puin ligt, biedt UNRWA vitale hulp aan miljoenen Palestijnen. De internationale gemeenschap verklaarde al herhaaldelijk dat er geen alternatief is voor het agentschap in de Palestijnse gebieden.
"Catastrofe in wat reeds totale ramp is"
Ook hoogleraar humanitaire hulp, Thea Hilhorst (Erasmus Universiteit Rotterdam), onderstreept het belang van de organisatie. "UNRWA kan je vergelijken met een overheid. De organisatie voorziet onderwijs en regelt het gezondheidssysteem en de economie in Gaza. Israël zelf doet op dat vlak zo goed als niks, enkel militair. Het is bijna niet voor te stellen hoe groot die impact gaat zijn."
De VN-Veiligheidsraad waarschuwde Israël op 10 oktober nog voor een dergelijke demarche, en ook VN-topman Antonio Guterres liet al zijn tegenkanting blijken. Volgens die laatste zou het verbod de inspanningen om het menselijke lijden en de spanningen in de Palestijnse gebieden te verlichten, "verstikken". "Het zou een catastrofe zijn in wat reeds een totale ramp is", waarschuwde hij.
Waarom neemt Israël die beslissing?
Israël staat al lang erg kritisch ten opzichte van het VN-agentschap. Sinds de start van de oorlog in Gaza op 7 oktober 2023 is de relatie tussen beide nog meer verzuurd. Zo heeft de Israëlische regering sommige medewerkers van UNRWA beschuldigd van deelname aan de grootschalige, bloedige aanval van de extremistische beweging in het zuiden van Israël.
Volgens hoogleraar Hilhorst klopt het dat er mogelijk medewerkers van UNRWA sympathieën hebben voor Hamas, maar is het de verantwoordelijkheid van Israël om die eruit te halen.
"Er werken in totaal zo'n 30.000 mensen voor UNRWA. Dan is het niet onlogisch dat sommigen sympathieën hebben voor Hamas. Die worden overigens meteen ontslagen in dat geval. Maar alle medewerkers worden daarop vooraf gescreend door Israël, dus als er toch mensen zijn die samenwerken met Hamas, dan is dat omdat Israël niet goed genoeg gescreend heeft."
België en Duitsland veroordelen ondermijning VN
Ons land heeft intussen gereageerd op de beslissing. De FOD Buitenlandse Zaken zegt dat de uitwijzing een rampzalig precedent schept dat het multilaterale systeem en de Verenigde Naties zelf diep ondermijnt.
Het betreurt dat "de krachtige oproepen van de internationale gemeenschap opnieuw zijn genegeerd". "Deze wetten zijn een directe schending van de verplichtingen van Israël onder het internationaal recht", klinkt het in een persbericht.
Ook Duitsland uit "scherpe kritiek" op het Israëlische wetsvoorstel. De commissaris voor mensenrechtenbeleid en humanitaire hulp Luise Amtsberg, verklaarde dat dit besluit "het werk van UNRWA in Gaza, de Westelijke Jordaanoever en Oost-Jeruzalem onmogelijk zou maken, waardoor vitale humanitaire hulp voor miljoenen mensen in gevaar zou komen."
Hoogleraar Thea Hilhorst noemt de situatie "zorgwekkend". "De VN is de ruggengraat van de internationale rechtsorde. Op deze manier zet Israël de organisatie buitenspel. Israël moet zwaar gesanctioneerd worden - bijvoorbeeld door de wapenleveringen te stoppen - om te laten zien dat we dit niet accepteren."
Wat nu?
Volgens Hilhorst gaat de directe hulp nu overgenomen worden door andere hulporganisaties die aanwezig zijn in Gaza, zoals het Rode Kruis, UNICEF en ngo's als Oxfam. Al is dat wel niet zo simpel als het lijkt: UNRWA speelt namelijk een belangrijke rol in het coördineren van hulpoperaties in Gaza.
De vraag is of Israël teruggefloten kan worden, maar vooral wie dat dan moet doen. "Normaal gezien is het aan de Verenigde Staten om dat te doen", aldus de hoogleraar, "maar het land is op dit moment natuurlijk in de ban van de verkiezingen." Europa is te verdeeld over de kwestie. Israël komt er dus voorlopig mee weg.
Israël zou uit de Verenigde Naties kunnen worden gezet, al zouden de VS dit kunnen voorkomen door hun veto te gebruiken in de Veiligheidsraad.
